ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

13 જૂન 2021

લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...

 લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી  જિંદગીને...


પ્રસ્તાવનાઃ-

કોરોનાની મહામારી પછી હવે સમગ્ર વિશ્વમાં જનજીવન સામાન્ય બની રહ્યું છે અને ધીરે ધીરે લોકો પોતપોતાનાં ધંધા-રોજગાર, અભ્યાસ અને રોજબરોજની પ્રવૃત્તિઓ તરફ પાછાં ફરી રહ્યાં છે ત્યારે સહુને માટે એક નવું જીવન શરૂ કરવાની ઘડી આવી ગણાશે. આટલા લાંબા સમયના લોકોએ  જે અનુભવ્યું તે જીવનને અતિ નિરાશાજનક સ્થિતિમાં લાવનારી સ્થિતિ હતી. એક અતિ મુશ્કેલીભર્યો સમય પસાર થઈ ગયો છે અને હવે સમગ્ર જગત સામે જે નવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે તે સદંતર બદલાઈ ગઈ છે અને તેનો સામનો કરીને એક નવું જીવન શરૂ કરવાનો આ સમય છે. લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી  જિંદગીને..



લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને..
લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને..



    
જરા નજર કરીએ કોરોનાએ કરેલી  સ્થિતિ તરફઃ-


નવા જીવન તરફ આગળ વધીએ તે પહેલાં જરા પાછળ નજર કરીએ કે આપણે કેવી ભયાનક પરિસ્થિતિમાં હતા. આખી દુનિયાએ કેટલું બધું ગુમાવ્યું છે. લાખો અને કરોડો લોકોએ આ ભીષણ મહામારીનો માર ખાધો. આપણાં વહાલાં સ્વજનોનાં દુઃખોને આપણે આપણી નજર સામે જોયાં.કોઇની માતા તો કોઈના પિતા, કોઈનો વહાલસોયો ભાઈ તો કોઇની વહાલસોયી બહેન, વહાલસોયાં સંતાનો, પરિવારજનો હોમાઈ ગયા આ મહામારીની ભીષણ આગમાં...


કોઈએ પોતાની  જોબ ગુમાવી તો કોઈએ વેપારધંધા, રોજનું રળી ખાનારાં લોકોને તો જીવવા જેવું જ ક્યાં રહ્યું છે? અનેક માનવોની સેવામાં દિનરાત જોયા સિવાય ઊભે પગે ઝઝૂમતા ડૉક્ટર્સ-નર્સિસ, સ્વયંસેવકો અને બીજા અનેક સેવાભાવી લોકોને પણ આ મહામારીએ છોડ્યા નહીં. 


15 વર્ષની આશાએ એનાં માતાપિતા ને નાના ભાઈને ગુમાવી દીધાં છે. હવે એ એકલી ક્યાં જશે? દર્શનની સાથે તેની મમ્મી રહેતી હતી પણ તે મૃત્યુ પામી છે તો એ કોની પાસે રહેશે? 70 વર્ષનાં દયાબા ને તેમના પતિ એકલાં જ રહેતાં હતાં. તેમનાં પતિ મૃત્યુ પામ્યાં. દયાબા કોરોના પહેલાં તો બહારગામના વિદ્યાર્થીઓને ઘરે જમાડતાં હતાં પણ હવે ઓનલાઈન શિક્ષણને કારણે એ કામ પણ બંધ થઈ ગયું છે તો હવે દયાબાને રોજીરોટી કોણ આપશે? સમગ્ર દુનિયામાં આવા તો અસંખ્ય લોકો તકલીફોમાં જીવી રહ્યાં છે એ બધાંનું શું થશે? 


કોરોનાએ છેલ્લાં દોઢ-બે વર્ષોમાં દરેક ક્ષેત્રમાં જે પાયમાલી કરી છે તેનો હિસાબ કરવા જઈશું તો પાર નહીં આવે.  નિર્જન રહેઠાણો, અનાથ થઈ ગયેલાં બાળકો, અનાથ થઈ ગયેલી અનેક સ્ત્રીઓ તેમજ પુરુષો ને નિઃસહાય વૃદ્ધો, આ બધાંનું શું થશે? ક્યાં જશે બધાં? મજબૂર થઈને ફરી એકવાર શોષણની આગમાં ધકેલાશે કે પછી રસ્તાને કોઈ ખૂણે ભૂખતરસની પીડા ભોગવી ભોગવીને મૃત્યુ પામશે? 


ચાલો, નવી જિંદગી તરફ આગળ વધીએઃ-


આપણે ક્યાં જાણીએ છીએ કે આ બધાનું શું થશે? બસ, એટલું જાણીએ છીએ કે આ ભયાનકતાને ગળે વળગાડીને બેસી રહેવાથી જિંદગી પસાર નથી થવાની. આપણે બચી ગયા છીએ અને આપણને એક નવી જિંદગી મળી છે તો તે તરફ આગળ વધવાનું છે. હવે, આપણે માત્ર આગળ જ વધવાનું છે. યાદ રાખો,લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...


યાદ રાખો, નવા અનુભવોનેઃ-

ભૂતકાળની પીડાજનક યાદોને, સ્મરણોને ભૂલી જવાનાં છે પણ હા, યાદ રાખવાની છે  કેટલીક બાબતોને, કેટલાક અનુભવોને કે જે કોરોનાકાળે આપણને ભેટમાં આપ્યા છે.કટોકટીનો સમય તો આવતો રહેશે પરંતુ આપણે તેમાંથી શું શીખીએ છીએ તે બાબત જરૂરી હોય છે જેથી આપણી આગળની નવા જીવનની સફર વધુ આનંદદાયી બની રહે.


કોરોનાકાળમાં  શું શીખવા મળ્યું ?


1) 'દરેક નિરાશા પાછળ એક આશા છુપાયેલી હોય છે.' તેથી હતાશ થયા વિના હિંમત રાખીને ઊભા થઈ જવાનું. 

એક સરસ પ્રસંગ હમણાં વાંચવામાં આવ્યોઃ- 

જેમાં વાત છે એક ગામની કે જે પૂરમાં બિલકુલ તારાજ થઈ ગયું હતું. લોકો આશ્રયસ્થાનો પર જતા રહેલા અને પૂર ઓસર્યું તે પછી પાછા ફર્યાં. એક ખેડૂત અને તેની પત્નીનું તો આખા ઘર સાથે બધું જ તણાઈ ગયેલું. બંને જણાં નિરાશ થઈને બેસી ગયા કે હવે શું કરવું ?

તે વખતે તેમની પાંચ-સાત વર્ષની દીકરી કાદવમાં પોતાની ઢીંગલીને શોધી રહી હતી તે તેમણે જોયું.  ખૂબ પ્રયત્નો પછી તેને તે ઢીંગલી મળી ગઈ એટલે ખુશ થઈ ગઈ. આ જોઈને ખેડૂતે એની પત્નીને કહ્યું, "જો આટલી નાની છોકરીએ કાદવમાંથી ઢીંગલી શોધી કાઢી તો આપણે પણ મહેનત કરીશું તો ગુમાવી દીધેલું પાછું મેળવી શકીશું."


આ સાંભળીને ખેડૂતપત્નીને પણ એવું જોશ ચઢ્યું કે તેણે તો સાડીનો વાળ્યો કછોટો અને કાદવમાં પોતાની ઘરવખરી શોધવા લાગી. આ રીતે બંને ફરી એકવાર જીવવા માટે તૈયાર થઈ ગયા. આવા પોઝિટિવ વિચારોથી રસ્તા મળી જ આવતા હોય છે.ચાલો, હિંમતથી ઊભા થઈએ અને આગળ વધીએ..તમે તૈયાર છો ને? યાદ રાખો, લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...


2) સંબંધોને ધબકતાં રાખોઃ-


લોકડાઉનના સમયમાં લોકોએ ઘરમાં રહીને પરિવાર સાથે સમય પસાર કર્યો. પરિવાર સાથે બહુ લાંબો સમય વીતાવવાનો મોકો મળ્યો અને બધાએ સાથે બેસીને જાતજાતની પ્રવૃત્તિઓ કરી સમય પસાર કર્યો. કેટલાંક ઘરોમાં પુરુષોએ રસોઈકલા પર હાથ અજમાવ્યો તો સ્ત્રીઓએ બાળકો પાછળ સમય આપ્યો. જાતજાતની રમતો રમીને આનંદ મેળવ્યો. 


ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓ કરી તો વર્કશોપ કે તાલીમ જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં પણ ભાગ લઈ અનેકવિધ વિષયોનું જ્ઞાન મેળવ્યું. સાથે રહેવાથી એકબીજાની મુશ્કેલીઓ અને ખૂબીઓનો પણ ખ્યાલ આવ્યો. અને પરિવારજનો એકબીજાની વધુ નજીક આવ્યા. ઘણા બધા લોકોને એવું પણ લાગ્યું કે અમુક સમય તો પરિવાર સાથે  વીતાવવો જ જોઈએ. આપણા જીવનમાં સંબંધો જીવનને ધબકતું રાખે છે. તેનું કોઈપણ ભોગે જતન કરવું જોઈએ. સાથે રહીને કોઈપણ પ્રકારની મુશ્કેલીઓને જીતી શકાતી હોય છે. પરિવાર એ આપણી તાકાત બની જતો હોય છે.તો યાદ રાખો, લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...


3) પહેલું સુખ તે જાતે નર્યાંઃ-


આપણું સ્વાસ્થ્ય એ હેપ્પી જીવન જીવવા માટેનું  સૌથી અગત્યનું ફેક્ટર છે. આપણું શરીર જ નબળું હોય, આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય તો આપણને જીવનમાં આનંદ જ નહીં આવે. કોરોનાથી બચવા લોકોએ વિવિધ પ્રયત્નો કર્યા અને ત્યારે સહુને આયુર્વેદ ને નેચરોપથીનું મહત્ત્વ સમજાયું. સ્વસ્થ-આરોગ્યપ્રદ, ઘરમાં બનેલો પૌષ્ટિક ખોરાક, કસરત-યોગ અને નિયમિત લાઈફસ્ટાઈલ સ્વસ્થ જીવન જીવવા માટે કેટલાં અગત્યનાં છે તેની મહત્તા સમજાઈ. 


4) મુશ્કેલીના સમયમાં માનવતા રાખો


કોરોનાકાળમાં આપણે જોયું કે કેટલા બધા લોકોએ માનવતા દાખવી અને જરૂરીયાતમંદ લોકોની મદદે પહોંચી ગયા. બીમાર વ્યક્તિ માટે 108 બોલાવવાની હોય, હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાના હોય, ઓક્સિજનની તકલીફ દૂર કરવાની હોય, પેશન્ટનાં સગાંવહાલાં માટે નાસ્તા-પાણીની વ્યવસ્થા કરવાની હોય કે પગપાળાં પોતાનાં ઘર તરફ જતા શ્રમજીવીઓને માટે રસ્તામાં ખોરાક-પાણીની વ્યવસ્થા કરવાની હોય, ગરીબોને માટે મફત દવા ને ખોરાકની વ્યવસ્થા કરવાની હોય, વૃદ્ધો ને અશક્તોની મદદ કરવાની હોય, આવાં બધાં   જ પ્રકારનાં કામોમાં યુવાનો, બાળકો, સેવાભાવી સંસ્થાઓ અને મંડળોએ ખૂબ જ મદદ કરી. 

ડૉક્ટર્સ-નર્સો અને સ્વયંસેવકોએ રાતદિવસ ખડે પગે લોકોની સેવા કરી.આ આપત્તિકાળમાં લોકો જ લોકોની સાથે ઊભા રહ્યા અને માનવસેવાનું મૂલ્ય સમજાવ્યું.
 
5) પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણની રક્ષા કરોઃ-




પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણની રક્ષા કરો



   
 લોકડાઉન દરમિયાન લોકોને સમજાયું કે આપણે પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણની રક્ષા કરવી જોઈએ. લોકોની ભીડ જાહેરસ્થળો પર અને પ્રાકૃતિક ધામોમાં સ્વચ્છતાના નિયમોનું પાલન નથી કરતી માટે આપણી નદીઓ, પર્વતો, સાગરોમાં ગંદકી વધી રહી છે, પાણી અસ્વચ્છ બની રહ્યું છે, વૃક્ષો કાપવામાં આવી રહ્યાં છે માટે હવા પ્રદૂષિત બની રહી છે અને હવામાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટી રહ્યું છે. પરિણામે પ્રકૃતિમાં અનેક પ્રકારના રોગો ફેલાઈ રહ્યા છે અને કોરોના જેવી મહામારીને  જન્મ આપી રહ્યા છે. આમ, આપણને પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાની મહત્તા સમજાઈ છે.


6) મેડિકલ ક્ષેત્રમાં નવાં-નવાં રિસર્ચને પ્રાધાન્ય મળ્યું અને આરોગ્ય સેવાઓ વધુ સક્ષમ અને પહોંચવાળી બની

કોરોના જેવી ભયંકર મહામારીને નાથવા માટે આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને વૈજ્ઞાનિકોએ  પ્રયોગો હાથ ધરી નવી  નવી શોધખોળ કરી, અનેક પ્રકારની દવાઓ અને સારવારો અસ્તિત્વમાં આવી.નવી-નવી રસીઓ શોધાઈ અને
 મેડિકલ ક્ષેત્રમાં વિવિધ સંશોધન-કાર્યો અસ્તિત્વમાં આવ્યાં. નાનાંમાં નાનાં ગામો સુધી આરોગ્યસેવાઓ પહોંચાડવા માટે સરકારો દ્વારા જે સગવડો ઊભી કરવામાં આવી અને રૂબરૂમાં જ પેશન્ટની સારવાર શક્ય ના હોય તો તે માટે વીડિયો કોલિંગથી પેશન્ટને તપાસીને દવા આપી શકાય તેવી વ્યવસ્થા ડૉક્ટર્સ દ્વારા કરવામાં આવી. આમ, રોગ કાબૂમાં આવતો ગયો છે. આ રીતે, સમગ્ર દુનિયામાં મેડિકલ સાયન્સમાં અને આરોગ્યસેવાઓમાં ધરખમ ફેરફારો અને પ્રયોગો જોવા મળ્યા જેણે આ
 ક્ષેત્રમાં નવી ક્રાંતિ આણી છે.
 

7) એક નવીન ડિજિટલ યુગની શરૂઆત થઈ છે

કોરોનાકાળમાં સમગ્ર વિશ્વમાં, ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશોમાં ડિજિટલ ક્રાંતિ આવી ગઈ છે.
 
લોકડાઉનને કારણે દરેક વસ્તુની ઓનલાઈન માંગ વધી.ઓનલાઈન ફૂડ-જંક્શનો અસ્તિત્વમાં આવ્યાં. દરેક ક્ષેત્રની કંપનીઓએ ઓનલાઇન બિઝનેસ વધારી દીધો. એક ગ્લોબલ સર્વેક્ષણ મુજબ તો કંપનીઓએ ડિજિટલાઈઝેશનનો વ્યાપ એટલો વધારી દીધો છે કે જે પરિવર્તન પર પહોંચતા 3-4 વર્ષ લાગી શકે તેમ હતાં તે પરિવર્તન 3-4 સપ્તાહમાં શક્ય બની ગયું.
 
અને હવે ઘણાં લોકો તો એવું કહે છે કે અમને તો આ ઓનલાઈન વ્યવહાર એટલો ફાવી ગયો છે કે અમે તો કાયમ તેને ચાલુ રાખીશું. એ રીતે વર્ક ફ્રોમ હોમને કારણે પણ ઉત્પાદન વધ્યું છે. 

ઓનલાઈન શિક્ષણમાં વધારો થયો છે અને મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓને તે પસંદ આવ્યું છે તેથી તેમાં પણ 100 ટકા હાજરી આપતા થયા છે. ઓનલાઈન શિક્ષણને કારણે તેને અનુકૂળ અભ્યાસક્રમો, પાઠ્યપુસ્તકો અને નવાં-નવાં શૈક્ષણિક-એપ્સ અસ્તિત્વમાં આવ્યાં છે. 

વર્ક-પ્લેસ પર પણ નવી-નવી સગવડો અને નવાં માળખાં ઊભાં થઇ રહ્યાં છે. આને કારણે ડિજિટલ દુનિયામાં વિકાસની મોટી હરણફાળ ભરવા માટેનાં પ્લેટફોર્મ તૈયાર થયાં છે જે દુનિયામાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિને જબરજસ્ત વેગ આપશે.


8) કોરોનાએ આપણને એ જાણવાની એક અદ્દભુત તક આપી  કે આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિનાં મૂલ્યો તરફ આપણે પાછાં ફરીએ સાથે ઇશ્વર  પ્રત્યેની શ્રદ્ધામાં પણ જબરજસ્ત વધારો થયો છે


કોરોનાકાળે લોકોની  જીવન પ્રત્યેની દ્રષ્ટિમાં જ જબરજસ્ત પરિવર્તન લાવી દીધું છે. લોકો જીવનને વધુ ઊંડાણથી સમજતા થયા છે અને ઇશ્વર પ્રત્યેની તેમની આસ્થામાં અત્યંત વધારો થયો છે.જીવન ક્ષણભંગૂર છે અને ઇશ્વર જ આપણો તારણહાર છે એ વાત પણ કોરોનાકાળમાં જ વધુ શીખવા મળી છે અને આ દ્રષ્ટિ રાખીશું તો ગમે તેવી મહામારીનો પણ સામનો કરી શકીશું.બસ યાદ રાખીએ, લાઈફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...

ચાલો, એક નવો ડિજિટલ યુગ આપણું સ્વાગત કરવા સજ્જ છે

કોરોનાકાળમાં આપણને જે કાંઈ નવા અનુભવો મળ્યા છે તેને આપણી સાથે લઈને આપણે કોરોના પછીની જિંદગીમાં પ્રવેશ કરવાનો છે. હવે, ધીમે ધીમે આપણું  જીવન સ્પીડ પકડતું જાય છે અને આપણે સહુ સુખ નામના એક પ્રદેશ તરફ પ્રયાણ કરી રહ્યાં છીએ. આ સુખ નામનો પ્રદેશ એટલે એક નવો યુગ, ડિજિટલ યુગ આપણું સ્વાગત કરવા સજ્જ છે, શું આપણે તેને માટે સજ્જ છીએ ખરાં?

  • હા...મને લાગે છે કે જીવન હજુ પણ  જીવવા જેવું છે.
  • હા...મારા જીવનમાં ઉત્સાહ, આશા, હિંમત છે અને વધુ સારો સમય આવશે તેની ખાતરી છે.
  • હા...ડિજિટલ યુગના નવા-નવા પડકારો ઝીલવાની મારામાં શક્તિ છે અને હું કોઈ પણ મુશ્કેલી સામે ટકી રહીશ તેની મને ખાતરી છે.
  • હા...મારી અંદર પ્રગટેલો શ્રદ્ધાનો દીપક મને કોઈપણ સંજોગોમાં પ્રકાશ આપતો રહેશે તેવી ખાતરી છે.
  • તો પછી રાહ કોની જોવાની છે, સહુ સાથે મળીને, હાથમાં હાથ મિલાવીને પડકારોને પહોંચી વળવા સજ્જ થઇએ  અને નવી જિંદગીનું સ્વાગત કરીએ.  અસ્તુ.





  


                                 







06 જૂન 2021

મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન? મોબાઈલની અસરો, મોબાઈલ મૅનર્સ

 મોબાઈલ મારો  મિત્ર કે દુશ્મન?મોબાઈલની અસરો,મોબાઈલ મૅનર્સ


મોબાઇલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?મોબાઈલની અસરો,મોબાઈલ મેનર્સ
મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?


પ્રસ્તાવનાઃ-
માર્ટિન કૂપરે મોબાઈલ ફોન બનાવ્યો ત્યારે એને સ્વપ્નેય ખ્યાલ નહીં હોય કે મારો આ મોબાઈલ એક દિવસ સમગ્ર દુનિયામાં ધૂમ મચાવશે અને લોકોને નચાવશે! પણ એણે એવું પણ નહોતું વિચાર્યું કે એક દિવસ તેના વિશે  લોકોને ગંભીરતાથી વિચારવાની તાતી જરૂર ઊભી થશે! અને જુઓ  તો, આજે એના વિશે સમગ્ર દુનિયા ગંભીરતાથી વિચારવા લાગી છે.

આજે, 21મી સદીમાં ટેકનોલોજીના આ યુગમાં દરેક ક્ષેત્રમાં મોબાઈલે એવી હરણફાળ ભરી છે કે એક ટચૂકડા એવા ટક-ટક કરતા સામાન્ય ફોનમાંથી તેણે સ્માર્ટફોનનું રૂપ ધારણ કરી લીધું છે.આખી દુનિયા મોબાઈલના ટચ-સ્ક્રીન પર આવીને વસી ગઈ છે અને લોકો તેનો એક રમકડાની જેમ ઉપયોગ કરતા થઈ ગયા છે.

આજકાલની જિંદગીમાં મોબાઈલે અંદર સુધી પગપેસારો કરીને એવું સ્થાન જમાવ્યું છે, અને એવું કાઠું કાઢ્યું છે કે તેને માટે હવે દરેક વ્યક્તિએ એવું વિચારવાનો સમય આવી ગયો છે કે મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?

એક પ્રેરક સ્ટોરીઃ-


    રમાકાન્ત એક નિવૃત્ત શિક્ષક હતા. સંયુક્ત કુટુંબ હતું. બે દીકરા ને દીકરી સાથેનો એક સુખી-સંપન્ન પરિવાર હતો. રવિવારનો દિવસ હતો. બધાં સાથે જમ્યાં પછી રમાકાન્ત પોતાના રૂમમાં આરામ કરવા ચાલ્યા ગયા. તેઓ સૂતા હતા પરંતુ તેમને ચેન નહોતું. શરીરમાં થોડી બેચેની હતી અને છાતીમાં થોડો દુખાવો પણ થતો હતો.

    તેમણે ફેમિલી ડૉક્ટરને ફોન જોડવા પ્રયત્ન કર્યો પણ બિઝી હતો. તેમણે વિચાર્યું કે ચાલો, હું જ મળી આવું. આમ વિચારીને તેઓ ડ્રોઈંગરૂમમાં આવ્યા તો જોયું કે ટીવી પર કોઈ સિરીયલ ચાલી રહી હતી અને સામે બંને દીકરાઓ અને પુત્રવધૂ પોતપોતાના ફોનમાં બિઝી હતા. તેમનાં શ્રીમતીજી ફોન પર કોઈની સાથે વાતોમાં મશગૂલ હતાં એટલે તેમણે સૌને સંબોધીને મોટેથી કહ્યું કે મને થોડું બેચેની જેવું લાગે છે એટલે ડૉક્ટરને મળીને આવું છું. દીકરાઓએ મોબાઈલમાંથી માથું ઊંચું કર્યા સિવાય જ કહી દીધું કે હા પાપા, જઈ આવો, અને ફરી બિઝી થઈ ગયા. શ્રીમતીજીએ માથાથી ઇશારો કર્યો અને વાતોએ વળગી ગયાં.

રમાકાન્ત બહાર આવ્યા. બપોરનો ભર તડકો હતો. એમણે સ્કૂટર બહાર કાઢ્યું અને ચાલુ કર્યું ત્યારે તેનો અવાજ સાંભળીને બાજુના પડોશીના ઘરમાંથી એક યુવતી, જેનું નામ કાનન હતું તે દોડતી આવી અને પૂછવા લાગી, "અંકલ, આવા તડકામાં ક્યાં ચાલ્યા?" રમાકાન્તનો એક હાથ છાતી પર હતો એટલે કાનને તેમની નજીક આવતાં પૂછ્યું, "તમારી તબિયત સારી નથી?" રમાકાંતે કહ્યું, "બેટા, ખાસ કાંઈ નથી પણ ડૉક્ટરને મળવા જાઊં છું. થોડી બેચેની લાગે છે."

કાનનને કાંઈ બરોબર ના લાગ્યું એટલે તેણે પોતાનું સ્કૂટર કાઢ્યું અને બોલી, "તમે પાછળ બેસી જાઓ. હું આવું છું તમારી સાથે." થોડી આનાકાની પછી તેઓ માની ગયા અને હોસ્પિટલ આવ્યા. ડૉક્ટરે તપાસીને કહ્યું કે આમને દાખલ કરવા પડશે. તમે બહુ જ સમયસર લઈ આવ્યા છો. 

કાનને પરિવારના એક સભ્યની જેમ જ તેમના ફોર્મમાં સહી કરી અને રમાકાન્તની સારવાર શરૂ થઈ ગઈ ને તેમનો જીવ બચી ગયો. 

કાનને રમાકાન્તના પરિવારને ફોન કરીને જાણ કરી અને સહુ આવી પહોંચ્યા. કાનનને  જોઈને સહુનાં મોઢાં વિલાઈ ગયાં કારણ કે કાનનનાં કુટુંબ સાથે તેમને બોલવાનો પણ સંબંધ નહોતો છતાં કાનને તેમને મદદ કરી અને સમયસર સારવાર મળી.

એમને સહુને પસ્તાવો થયો અને રમાકાન્તની માફી માગતા કહ્યું કે અમારી ભૂલ થઈ ગઈ. અમે મોબાઈલનાં ચેટિંગમાં એટલાં મશગૂલ હતાં કે એટલું કહેવાની પણ અમે દરકાર ના કરી કે અમે તમારી સાથે આવીએ છીએ.

આને કહેવાય મોબાઈલની લત, મોબાઈલનું વળગણ કે જે સિવાય તમે બીજું કાંઈ પણ વિચારી ના શકો. સતત સર્ફિંગ...સતત ચેટિંગ...થતું જ રહેતું હોય છે. સોશિયલ મીડિયામાં લાઈક-કૉમેન્ટ્સનાં પ્રલોભનમાં ડુબેલા લોકો સોશિયલ મીડિયા પર રાતોરાત મહાન બની જવાની ઇચ્છામાં મોબાઈલને એક રમકડાની જેમ રમાડ્યા કરતા હોય છે અને પછી અઠંગ જુગારીની જેમ એની પણ લત લાગી જતી હોય છે. અહીંથી શરૂઆત થાય છે મોબાઈલની નેગેટિવ અસરોની કે જે એક દુશ્મનની જેમ આપણું અહિત કરે છે અને નુકસાન પહોંચાડ્યા કરે છે.

મોબાઈલની અસરો

મોબાઈલની નૅગેટિવ અસરોઃ-
મોબાઈલની નેગેટિવ અસરોમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છેઃ-

    1) શારીરિક અસરોઃ-
  • મોબાઈલના ટચ-સ્ક્રીન પર આંગળીઓ સતત સર્ફિંગ કર્યા જ કરતી હોય છે અને તેથી લાંબા ગાળે અંગૂઠાની પાછળના ભાગમાં હાડકાં પર સતત દુખાવો રહે છે જે મોટી બીમારીનું કારણ બની શકે છે.

  • ગરદન, ડોક, માથું સતત નીચે નમેલાં રહેવાથી તે ભાગના સ્નાયુઓ પર અસર થતી હોય છે અને દુખાવો રહેતો હોય છે.

  • મોબાઈલ એટલે કે સ્માર્ટફોનમાંથી બ્લૂ રંગનો જે પ્રકાશ નીકળતો હોય છે તે આંખોને નુકસાન કરી શકે છે. આંખો સતત સ્થિર રહેવાથી અનેક સમસ્યા થઈ શકે છે. ગ્લુકોમાની સમસ્યા પણ થઈ શકે છે.

  • વ્યક્તિ ઊંધું ઘાલીને ચેટિંગમાં ડૂબેલી રહે છે પરિણામે રોજબરોજની દૈનિક ક્રિયાઓ જેવી કે, સમયસર ઊઠવું, સ્નાન કરવું, નિયમિત જમવું, અભ્યાસ કરવો, જોબ પર જવું, જેવી બાબતોમાં તે અનિયમિત બની જાય છે. તેથી આળસુ બની જાય છે. મન પડે ત્યારે જમવું અથવા ના જમવું, કોઈક વાર અકરાંતિયાની જેમ ભોજન કરવું, એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવું જેવી ટેવોથી વ્યક્તિ બેઠાડુ બની જાય છે. તેનામાં સ્ફૂર્તિ નથી રહેતી. શરીરમાં ચરબી જમા થઈ જાય છે એટલે શરીર સ્થૂળ થઈ જાય છે અને અંતે અનેક જાતના રોગોનો ભોગ બની જાય છે.

    2) માનસિક અસરોઃ-

  • મોબાઈલના વધુ વપરાશથી લાંબા ગાળે જુદી જુદી બીમારીઓ થઈ શકે છે. રેડિએશનને કારણે કેન્સર, બ્રેન-ટ્યૂમર થવાનું જોખમ રહે છે.

  • હોર્મોન્સના સ્તરમાં વધઘટ થવાથી સ્ટ્રેસ વધે છે જેનાથી હતાશાનું પ્રમાણ વધે છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે.

  • ઘણાં લોકો પથારીમાં પણ ફોન સાથે લઈને સૂઈ જતા હોય છે અને વચ્ચે વચ્ચે મેસેજ કે કોલ ચેક કર્યા કરતા હોય છે. આને કારણે તેમની ઊંઘમાં ખલેલ પડતી હોય છે પરિણામે લાંબે ગાળે વ્યક્તિ અનિદ્રાનો ભોગ બને છે અને અનેક જાતની માનસિક બીમારીઓનો ભોગ બને છે. 

    3) પારિવારિક અને સામાજિક અસરોઃ-

  • આપણે ઉપર રમાકાન્તના ઉદાહરણ દ્વારા જોયું કે મોબાઈલની લત લાગી જાય તો વ્યક્તિ પોતાની કાલ્પનિક દુનિયામાં જીવતી થઈ જાય છે. તેને એકાંત ગમે છે. તેને વર્ચ્યુઅલ ગેમ્સ, કાર્ટૂન, પોર્ન સાહિત્ય, હોરર ફિલ્મો અને અન્ય મનોરંજન પીરસતી સાઈટોમાં એટલો રસ પડી જતો હોય છે કે તે પોતાના પરિવાર અને સામાજિક સંબંધોથી કટ-ઓફ થઈ જતી હોય છે. તેને મોબાઈલ સિવાય કશામાં રસ નથી પડતો . 

  • આજકાલ ઘરમાં બધા જ સભ્યો પાસે મોબાઈલ હોય છે જ. બાળકો પાસે પણ હોય છે એટલે આજે મોબાઈલની સૌથી મોટી નૅગેટિવ અસર સંબંધો પર થઈ છે.દરેક વ્યક્તિને મોબાઈલ ગમે છે કારણ કે એ વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં તેમને કોઈ રોકનારું-ટોકનારું નથી હોતું, તેમના ઉપર કોઈ આધિપત્ય જમાવનાર પણ નથી હોતું. દરેક વ્યક્તિ પોતાની રીતે મોબાઈલની દુનિયામાં ખોવાઈ જતી હોય છે પરિણામે આજે સમગ્ર દુનિયામાં છૂટાછેડા, ઘરેલું હિંસા, ગૃહત્યાગ કે લગ્ન બહારના સંબંધોના કેસોમાં વધારો થવા પામ્યો છે.

  • આની અસર બાળકોમાં પણ જોવા મળતી હોય છે. લોકડાઉન દરમિયાન અને તે પછી પણ શિક્ષણ ઓનલાઈન થઈ જવાને કારણે બાળકોમાં તેની વધુ અસર જોવા મળી રહી છે. પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટર દ્વારા કરાયેલા એક સર્વે મુજબ 12થી 17 વર્ષની ઉંમરનાં 78% કિશોરો પાસે મોબાઈલ છે. 

  • બાળકોના હાથમાં મોબાઈલ, કમ્પ્યુટર, લેપટોપ આવી જવાથી તેમને તો મનોરંજનનો અઢળક ખજાનો હાથ લાગી ગયો છે. ઘણીવાર ઓનલાઈન અભ્યાસમાં રસ ના પડે તો યુટ્યૂબની ચેનલ બનાવે છે, ગમે તેવી કઢંગી ફિલ્મો, કાર્યક્રમો જુવે છે, પોર્ન-સાહિત્યના બંધાણી થઈ જાય છે, વ્યસનની લત લાગી જાય છે, ચેટ કરતાં-કરતાં ખરાબ મિત્રોની સોબત થઈ જતી હોય છે. 

  • આનાં પરિણામે બાળકોનો વિકાસ જ રુંધાઈ જતો હોય છે. તેમને એવું લાગતું હોય છે કે આ વર્ચ્યુઅલ દુનિયા એ જ ખરી દુનિયા છે અને એમાં મારે જીવવાનું છે. 

  • આજકાલ તો મોબાઈલનું ચલણ એટલું વધી ગયું છે કે તેનો બેફામ રીતે ઉપયોગ થતો હોય છે. લોકો રસ્તા પર ચાલતાં-ચાલતાં, વાહનો ચલાવતાં-ચલાવતાં પણ મોબાઈલ પર વાતો કરતાં જતાં હોય છે.પરિણામે અકસ્માતો વધી ગયા છે. 

  • ઓફિસોમાં તો ચાલુ કામકાજના સમય દરમિયાન પણ મોબાઈલનો છૂટથી ઉપયોગ થતો હોય છે. દરેક પાંચ-દસ મિનિટે મોબાઈલ ચેક કરતા રહેવાની લોકોને ટેવ પડી જતી હોય છે.

મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?

મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરોઃ-

મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરોમાં નીચેની બાબતો મુખ્ય હોય છેઃ-

    1) મોબાઈલ કોમ્યુનિકેશન માટેનું ઉત્તમ માધ્યમ છેઃ-

  • આજે મોબાઈલને લીધે રોજબરોજનાં મોટાભાગનાં કામકાજ ઓનલાઈન જ પતી જતાં હોય છે. લોકડાઉનના સમયમાં લોકોને ઘરવપરાશની જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ, શાકભાજી, ખાવાપીવાની વસ્તુઓ, દવાઓ વગેરે પણ ઓનલાઈનની સગવડને કારણે મોબાઈલ દ્વારા ઘરે બેઠાં જ મળી જતી હતી. અને એ પછી તો મોટાભાગનાં કામકાજ મોબાઈલ દ્વારા ઓનલાઈન જ કરી નાખવાનું ચલણ વધી ગયું છે.
 

  • કોરોનાકાળમાં તો ઘણી જગ્યાએ હોમકોરેન્ટાઈન થયેલા લોકોને ડૉક્ટરની અને દવાની સેવા ઓનલાઈન જ મળી રહેતી હતી. ઇમરજન્સી સારવાર મળી રહે તે માટે ઘણી  જગ્યાએ તો ડૉક્ટરોએ ઓડિયો-વીડિયો દ્વારા પણ માર્ગદર્શન પહોંચાડ્યું હતું. 


  • દૈનિક ભાસ્કર ન્યૂઝ પેપરના એક રિપોર્ટ મુજબ ઝીંઝુવાડાના વિસનગર રણમાં અગરિયા પરિવારો સાથે કામ કરતી એક સામાજિક સંસ્થાએ હેલ્થ-કેમ્પ કરીને અનેક બીમારીઓથી પીડાતા અગરિયાઓની બીમારીનો રિપોર્ટ તૈયાર કરીને અમદાવાદ શહેરના જાણીતા ડૉક્ટર્સને મોકલીને વીડિયો-કોલિંગ દ્વારા ટેલી-મેડીસીનથી બીમારીમાં નિઃશુલ્ક સારવાર અને દવા મેળવ્યાં હતાં. આ રીતે ઇમરજન્સીમાં દૂર રહીને પણ સારવાર કરવાનું શક્ય બની રહ્યું છે તેનો યશ મોબાઈલ ડિવાઈસને જ આપવો રહ્યો. 

  • મોબાઈલમાં જુદા જુદા એપ્સ અને ટેકનિક દ્વારા ઓનલાઈન કાર્ય કરવાની એટલી બધી સુવિધાઓ મળતી જાય છે કે આજકાલ તો મોબાઈલ દ્વારા કોમ્યુનિકેશન માટેની સુવિધાઓ ઉપરાંત સોશિયલ મીડિયા જેવા પ્લેટફોર્મ પર અનેક  પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ અને કાર્યક્રમોનું આયોજન થઈ શકે છે. આ રીતે, મોબાઈલ એક કમ્પ્યુટર બની ગયું છે.

  • મોબાઈલનાં જુદાં જુદાં ફિચરો અને એપ્સને કારણે આજકાલ તો ખોવાઈ ગયેલી વ્યક્તિઓ, રસ્તામાં ભૂલી પડી ગયેલી વ્યક્તિઓ, ભાગી છૂટેલા અપરાધીઓની શોધખોળ પણ થઈ શકે છે.જૂના મિત્રો કે સહાધ્યાયીઓને વર્ષો પછી પણ શોધીને વાતચીત કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત, દુનિયાના કોઈપણ છેડે બેઠેલા આપણા સગાંસંબંધીઓ, મિત્રો સાથે ફોન દ્વારા કે વીડિયો ચેટિંગ દ્વારા સાક્ષાત સ્વરુપે મળ્યા હોય એટલો આનંદ મેળવી શકાય છે. આજકાલ યુવાન દીકરા-દીકરીઓ અભ્યાસ કરવા વિદેશ ગયા હોય કે લગ્ન કરીને ઠરીઠામ થયા હોય અને પોતાના દેશમાં પોતાનાં માતાપિતા એકલાં હોય તો દરરોજ તેમની સાથે વીડિયો ચેટિંગ દ્વારા વાતચીત કરી શકે છે. 

  • તમારે દુનિયાના કોઈપણ દેશમાં ફરવા જવું હોય અને તમારી પાસે કોઈ જ માહિતી ના હોય કે તમારે માટે બધું અજાણ્યું હોય તો પણ તમે ઇન્ટરનેટના ગૂગલ-મેપ દ્વારા બધી જ માહિતી ઘેરબેઠાં મેળવી શકો છો. 

લોકડાઉન દરમિયાન લોકોએ મોબાઈલના જુદાં જુદાં ફિચર્સ દ્વારા પોતાને કેટલી સરસ રીતે એન્ગેજ રાખ્યા તે વાત કાંઈ લોકોથી અજાણી નથી.
લોકોએ વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરી જેમ કે,

  • નવી-નવી ભાષા શીખવામાં સમય ગાળ્યો.
  • ગાર્ડનિંગ, પેઇન્ટિંગ, ગાયન-વાદન જેવા અનેક પ્રકારના શોખ કેળવ્યા.ઓનલાઈન તાલીમ લઈને રોજગારી પણ મેળવી.
  • સોશિયલ-મીડિયા પર વર્ચ્યુઅલ પ્રોગ્રામોમાં ભાગ લઈને પોતાના રસ-રુચિને જાળવી રાખ્યા. કલાકારોએ પોતાના ઘરોમાં રહીને મીડિયા પર પોતાના કાર્યક્રમો દ્વારા લોકોનો સંપર્ક જાળવી રાખ્યો.
  • બાળકોએ ઓનલાઈન શિક્ષણ દ્વારા પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો અને વર્ક ફ્રોમ હોમ દ્વારા વ્યવસાયકર્તાઓએ પોતાની જોબને જાળવી રાખી.
  • મોબાઈલના માધ્યમ દ્વારા જ ઓનલાઈન શિક્ષણ આપતી યુનિવર્સિટીઓ જેવી કે ઈંદિરા ઓપન યુનિવર્સિટી, આંબેડકર યુનિવર્સિટી અને દેશ-પરદેશની બીજી અનેક શિક્ષણ સંસ્થાઓ દ્વારા ઓનલાઈન અભ્યાસ કરીને પદવી મેળવી શકાય છે. 
    

મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરો
બાળકો માટે આશીર્વાદરૂપ બની શકે છે

આજના બાળકો કે જેઓ આવતીકાલના નાગરિકો છે તેમને માટે તો આ ડિજિટલ યુગ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયો છે કારણ કે આવનારા સમયમાં તેઓ જ એક યુગપરિવર્તક બની રહેવાના છે. આજની જનરેશન અતિ બુદ્ધિશાળી, જિનિયસ સાબિત થતી જાય છે તેની પાછળનું કારણ પણ આ ડિજિટલ યુગ જ છે. આજે ચાર-પાંચ વર્ષનાં બાળકો કમ્પ્યુટર- કોડિંગ ભાષા જાણતા થઈ ગયા છે તેમને માટે આવનારા યુગ પાસે એવું કાંઈક હોવું જોઈએ કે જે તેમને વધુ તેજસ્વી બનાવે.

બાળકોને શિસ્તમાં રાખવાનું કામ માતા-પિતાનું છે.

બાળકોને શિસ્તમાં રાખવાનું કામ તો તેમના માતા-પિતા જ કરી શકે છે. તેમણે પોતે મોબાઈલનો ઉપયોગ વિવેકબુદ્ધિથી કરવાનો છે. બાળકોની સામે માતાપિતા જ આખો દિવસ મોબાઈલમાં માથું નાખીને બેઠાં રહેશે તો બાળકો પણ તેવું જ શીખવાનાં છે. તમે બાળકો પાસેથી  જેવું વર્તન ઇચ્છો  છો તેવું તમે પણ કરો. 

આ હતી મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરો.

હવે નક્કી કરો કે મોબાઈલ આપણો મિત્ર કે દુશ્મન?

હા, ચોક્કસપણે એ આપણો મિત્ર પણ છે અને દુશ્મન પણ છે. દરેક વસ્તુની બે બાજુ હોય છે પોઝિટિવ અને નૅગેટિવ. જીવનમાં આગળ વધવું હોય તો આ બંને બાજુને સ્વીકારવી પડે. આવા સમયે આપણી વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલ વિના ચાલવાનું નથી એટલે તેના ઉપયોગમાં આપણે આપણું ડહાપણ,આપણું ગણતર એટલે કે  વિવેકબુદ્ધિને કામે લગાડવાની છે. આજકાલ શબ્દ વપરાય છે 'મોબાઈલ મૅનર્સ'. એનો ઉપયોગ કરીને આપણે મોબાઈલ શોખને લત કે વળગણ બનાવવાને બદલે તેને એન્જોય કરીએ. 


તમે મોબાઈલના ગુલામ બનશો?
ના...ના...ના...
મોબાઈલને મારો  ગુલામ બનાવીશ...પ્રોમિસ આપું છું.


મોબાઈલ મેનર્સ

  • આપણા જીવનમાં સંબંધોને જાળવી રાખવાની બાબત ખૂબ અગત્યની છે.એટલે કે જ્યારે તમે તમારા પરિવાર, મિત્રો સાથે બેસો છો, તેમની સાથે બહાર ફરવા કે પ્રવાસ-પિકનીકમાં જાઓ છો ત્યારે મોબાઇલને સાઈલન્ટ-મોડ પર મૂકીને રાખો. હવે તો આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને રેસ્ટોરાં કે અન્ય ખાણીપીણીની  જગ્યાઓ પર પ્રવેશ વખતે જ મોબાઈલને કલેક્ટ કરી લેવામાં આવે છે હા, ઈમરજન્સી કોલની સગવડ હોય છે ખરી. આમ કરવાનું કારણ એટલું જ છે કે તમે ફોનમાં બિઝી રહો તેને બદલે ફેમિલી કે મિત્રો સાથે એન્જોય કરો. 

  • તમારા ઘરમાં પણ ચા-પાણી પીતી વખતે કે ભોજન સમયે મોબાઈલ સાથે રાખો જ નહીં. એટલે વારંવાર ચેક કરવાની ટેવ છૂટી જશે.

  • આપણે આખો દિવસ જ્યાં કામ કરીએ છીએ તે વર્ક-પ્લેસ પણ બહુ અગત્યનું સ્થાન ધરાવે છે. આવી જગ્યા પર મોબાઈલનો ક્યારેય ઉપયોગ ના કરવો જોઈએ. હવે તો મોબાઈલ-મૅનર્સ હેઠળ અમુક કંપનીઓ કે સંસ્થાઓમાં નિયમ હોય છે કે મોબાઈલ સાથે લઈને નહીં જવાનું. અથવા તો બહાર રિસેપ્શન-સેન્ટર પર જમા કરાવી દેવાનો. ઇમરજન્સી-કોલ  માટે અલગ વ્યવસ્થા હોય છે.

  • કામમાં ખૂબ જ વ્યસ્ત રહેતી એક વ્યક્તિ છે જેને આખો દિવસ બહાર રહેવાનું હોય છે. આખો દિવસ વ્યસ્ત હોય છે. તેમ છતાં પણ તે કહે છે કે હું મારા સ્માર્ટફોનને સાઇલન્ટ મોડ પર જ રાખું છું અને દિવસમાં બે-ત્રણ વાર ચેક કરી લઉં છું.

  • તો પછી જે આખો દિવસ ઘરે જ રહેતાં હોય તેવા સિનિયર સિટીઝન્સ કે ગૃહિણીઓ પોતાનો સમય કેવી રીતે પસાર કરશે? હા, તેઓ પોતાનાં સમયને અલગ- અલગ પ્રવૃત્તિઓમાં વહેંચી શકે છે. વાંચન, લેખન, ગાર્ડનિંગ, કુકિંગ, પેઇન્ટિંગ, ગાયન-વાદન જેવી અનેક પ્રવૃત્તિઓ છે કે જે તમને આનંદ આપી શકે છે.


  • મોબાઈલમાં ચેટિંગ-સર્ફિંગ માટેનો એક અલગ ટાઈમ નક્કી કરો. એ સમય દરમિયાન બીજુંં કશું જ નહીં કરવાનું. અને ટાઈમર ઓન રાખવાનું એટલે તમારો સમય પૂરો થઈ ગયો છે તેવી એલર્ટ તમને આપશે.
  • આજકાલ એવું કહેવાની ફેશન થઈ ગઈ છે કે મને સમય જ નથી મળતો પણ જરા ચેક કરી લેજો કે આખા દિવસમાં તમે મોબાઈલને કેટલો સમય આપો છો. આનાથી તમને ખ્યાલ આવશે કે તમે બીજી બધી બાબતોને છોડીને માત્ર ને માત્ર મોબાઇલમાં જ રસ ધરાવો છો. 

  • તમે કોઈ એક ચોક્કસ સમયે મોબાઈલ વાપરશો તો તમારી પાસે તમારા પરિવાર, મિત્રો, સગાંસંબંધીઓ માટે ટાઈમ જ ટાઈમ હશે. એ ઉપરાંત, તમે તમારા શોખ અને રસના વિષયો પ્રત્યે ધ્યાન આપી શકશો અને નવા શોખ કેળવી પણ શકશો.

મોબાઈલને બદલે પુસ્તકો વાંચવાનો શોખ કેળવો

  • સૂતી વખતે મોબાઈલને બીજા રૂમમાં જ રાખો. તમારાં બાળકોમાં પણ આ ટેવનું પાલન કરાવો. અને જુઓ કે બાળક કોઈ સરસ વાર્તા સાંભળતાં-સાંભળતાં કે વાંચતાં-વાંચતાં સૂવે. રાત્રે બેડરૂમમાં પણ મોબાઈલને બદલે પુસ્તકો રાખવાનાં કે ઓડિયો-સંગીત સાંભળવાનું અથવા તો આખા દિવસની વાતો કરતાં-કરતાં સૂઈ જવાનું. આજે તો પતિ-પત્ની પણ એક જ બેડરૂમમાં એક જ પલંગ પર અલગ-અલગ મોબાઈલ પર ચેટ કરીને સમય પસાર કરતા હોય છે! 

નો મોબાઈલ ચેલેન્જ આપો

  • એક દિવસ 'નો મોબાઈલની ચેલેન્જ'  તમને પોતાને અને બાળકોને આપો. આ દિવસે મોબાઈલ વાપરવાનો જ નહીં. આ પણ અઠવાડિયાનો એક ઉપવાસ જ ગણાશે. આવું કરી જોજો, હું તમને ખાતરી આપું છું કે તમારું મન એટલું બધું ક્રિએટીવ બની જશે કે તમને બીજું ઘણું સૂઝશે, આખો દિવસ મોબાઈલમાં જ રોકાઈને ડલ-શુષ્ક બની ગયેલું તમારું મન ખૂબ જ હળવાશ અને તાજગી અનુભવશે. તમને તમારા જૂના-નવા મિત્રોને મળવાનું મન થશે, નવું-નવું કાંઈક કરવાનું મન થશે, બહાર ફરવા જવાનું મન થશે. બસ, આ ચેલેન્જ માત્ર એક મહિનો પણ કરશો તો તમને પછી કામ વિના મોબાઈલને અડવાનું મન નહીં થાય. આ રીતે તમારા જીવનમાં મેનર્સ-શિસ્ત હશે તો તમને કોઈ વસ્તુ એની ગુલામ કે દુશ્મન નહીં બનાવી શકે. અને તમને તમારી જિંદગી સાથે પ્રેમ થઈ જશે. તણાવ, ચિંતા, હતાશા, અશાંતિ જેવા પ્રશ્નો નહીં સતાવે. આ પ્રયોગ કરવા જેવો છે. આનાથી તમને એક નવી ખુશનુમા જિંદગી ભેટમાં મળી જશે. 

મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?મોબાઈલની અસરો, મોબાઈલ મૅનર્સ
મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરોઃ-પરિવાર સાથે સમય ગાળો






    















    



    



30 મે 2021

ડર એટલે શું?ડરથી ડરશો નહીં, ડર દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રો

 ડર એટલે શું? 

પ્રસ્તાવનાઃ-

આજે સમગ્ર વિશ્વમાં ચારેબાજુ ડરનો માહોલ છે. કોરોનાની મહામારીએ આજે સમગ્ર માનવજાતને માટે એક મોટું સંકટ ઊભું કર્યું છે. દરેકને ચિંતા છે કે અમારું અને અમારા પરિવારનું શું થશે?  સારવારના પૈસા ક્યાંથી લાવીશું? નોકરી-ધંધા જતા રહે તો પરિવારના સભ્યોનું ગુજરાન કઈ રીતે ચલાવીશું? આ ચિંતાની સાથે -સાથે મનમાં દહેશત રહે છે કે હવે શું થશે, અને તેની સાથે-સાથે મનમાં ડર ઘર કરી જાય છે .આ ડર એટલે શું તેને કઈ રીતે ઓળખીશું, અને ડરથી ડરશો નહીં, ડરની આગળ વિજય છે કહેવાની હિંમત કઈ રીતે કેળવીશું એ માટે ડર દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રોની વાત આ લખાણમાં  કરવામાં આવી છે.



અહીં શું વાંચશો?

  • ડર એટલે શું?
  • ડર કેમ લાગે છે?
  • ડરને દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રો.
  • ખુદને ચેલેન્જ આપો.            
  

ડર એટલે શું?


ડર એટલે બીક, ભય, કશુંક થઈ જશે, કશુંક છિનવાઈ જશે તેની ચિંતા. ડર અને ચિંતા એ બંને એક સિક્કાની બે બાજુ સમાન છે. તમને કોઈ વાતની ચિંતા સતાવતી હશે તો તેની સાથે ડર લાગવાનો જ છે અને જો મનમાં ડર હશે તો ચિંતા પણ થવાની જ છે એ વાત તો નક્કી છે. ધારો કે, તમે પુષ્કળ ધન કમાઈ લીધું પણ તેની સલામતીની ચિંતા રહેતી હશે તો તેની પાછળ-પાછળ ડર પણ રહેલો જ હોય છે કે કોઈ મારું ધન લૂંટી લેશે તો... ચોરી કરી જશે તો... આ  ડર અને ચિંતામાં તમારું બધું જ સુખ અને શાંતિ છીનવાઈ જતાં હોય છે.




ડર કેમ લાગે છે?


જ્યારે અસલામતી લાગે છે ત્યારે ડર લાગે છે.

આ અસલામતી બે પ્રકારની હોય છેઃ-

1.  આપણે શારીરિક કે માનસિક રીતે સ્વસ્થ ના હોઈએ, ટેન્શન હોય, તણાવ હોય ત્યારે અસલામતી લાગતી હોય છે અને ડરનો અનુભવ થતો હોય છે.

2. એ રીતે, બાહ્ય રીતે કે બહારથી કોઈએ ધમકી આપી હોય અથવા તો ખોટું કામ કર્યું હોય કે પછી ચારેબાજુ બીમારીનો માહોલ હોય ત્યારે અસલામતી લાગે ને ડરનો અનુભવ થતો હોય છે. આ અસલામતીમાંથી કેવી રીતે બચવું તેની માહિતી કે બચાવનાં સાધનો તમારી પાસે નથી હોતાં અથવા તો તે ક્યાંથી મેળવવાં તેની તમને જાણ નથી હોતી. 

તમારી ચારેબાજુનો માહોલ તમને ડરાવતો હોય છે. 

સોશિયલ મીડિયા, ન્યૂઝ પેપર્સ, વિવિધ પ્રકારની ચેનલો અને વ્યક્તિગત માધ્યમો દ્વારા થતી કેટલીક ભ્રામક વાતો, ડરામણાં દ્રશ્યો, એકનાં એક ફોટોગ્રાફ કે લખાણોને વારંવાર હાઈલાઈટ કરવામાં આવે, આ બધું તમારા મનમાં વારંવાર અથડાયાં કરતું હોય છે, તે તમને ડરાવે છે, ચિંતા કરાવે છે અને આ બધી ઉત્તેજક વાતો અને દ્રશ્યો તેમજ નેગેટીવ વિચારો તમને વધુ ડરાવે છે. અને એને લીધે તમને ચિંતા થાય છે કે મારી કે મારા પરિવારના સભ્યોમાંથી કોઈને આવી બીમારી થઈ જાય અને હોસ્પિટલમાં લઈ જવા ઍમ્બુલન્સ ના મળેે, હોસ્પિટલમાં ઓક્સિજન સાથેના બેડ ના મળે અને ધારો કે મૃત્યુ થાય તો એનો અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં પણ આટલી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે તો શું થશે? પણ ડરથી ડરશો નહીં.


ડર  દૂર  કરવાનાં  પાંચ  સૂત્રો


  1.  પોઝિટીવ વિચારો ને ડર ભાગી જશે.

                     એક પ્રેરણાત્મક પ્રસંગની વાત કરીએઃ-

            બહુ જૂના સમયની વાત છે. બે મિત્રો હતા. ગામમાંથી શહેરમાં ખરીદી કરવા આવ્યા હતા. ખરીદી કરવામાં સાંજ પડી ગઈ અને એમને તો ઘરે એ જ દિવસે પાછાં ફરવાનું હતું એટલે તેમણે ગામમાં જવાનો ટૂંકો રસ્તો લીધો કે જે  એક જંગલમાંથી પસાર થતો હતો . તેમને લાગ્યું કે રાત પહેલાં તો ઘેર પહોંચી જઈશું. પરંતુ અડધે પહોંચ્યાને અંધારું થવા માંડ્યું. તેમણે વિચાર કર્યો કે આગળ જવાને બદલે અહીં જંગલમાં જ રાત પસાર કરીએ અને સવારે નીકળી જઈશું. 

        
            રાતવાસો કરવા માટે બંનેએ એક ગુફા પસંદ કરી અને અંદર અંધકાર હતો એટલે ત્યાં એક તાપણું સળગાવ્યું. એક મિત્ર તો નિરાંતે સૂઈ ગયો પરંતુ બીજાને તો ઊંઘ જ નહોતી આવતી, ઘડીકમાં જાનવરોના અવાજ સંભળાય તો ક્યારેક અંધકારની બીક લાગે. એણે એના મિત્ર તરફ નજર કરી તો તે ઘસઘસાટ ઊંઘતો હતો. તેણે ફરી વાર સૂવાનો પ્રયત્ન કર્યો અને માંડ-માંડ આંખ મળી ત્યાં તો એક ભયંકર સપનું આવ્યું અને તેમાં તેણે એક વિકરાળ પ્રાણીને જોયું કે જે તેને મારવા માટે આગળ ધસતું હતું. 

            
            એણે મિત્રને ઊઠાડ્યો અને વાત કરી કે મને તો આવું પ્રાણી સપનામાં દેખાયું  અને તે મને મારવા આવતું હતું. પેલા મિત્રએ તેને સમજાવીને સૂવાડી દીધો. ફરી વાર પેલો સફાળો જાગી ગયો અને ખૂબ ડરી ગયો, ચીસાચીસ કરી મૂકી. તેની ચીસોથી પેલો બીજો મિત્ર જાગી ગયો, તેને શાંત પાડ્યો અને કહ્યું કે તું તારા મનમાં ને મનમાં એવું બોલ કે, 'આવું કોઈ પ્રાણી છે જ નહીં અને હું એકદમ સલામત છું સાથે- સાથે સૂવાનો પ્રયત્ન કર'. પેલા મિત્રએ એ વાક્યનું રટણ શરૂ કર્યું અને તે પછી તેને કોઈ જ પ્રકારનું સ્વપ્ન ના આવ્યું.

આ સ્ટોરી શું કહે છે?

તમે જેવું વિચારશો તેવું પામશો. 'જેવું અન્ન તેવો ઓડકાર'. માટે હંમેશા પોઝિટીવ વિચારો. તમારા મનમાં ડર હશે તો તમને ચારેબાજુ ડરનો માહોલ  જ દેખાશે. તમારા મનમાં ચિંતા હશે, પ્રશ્નો હશે, મૂંઝવણ હશે, અશાંતિ હશે તો તમારા વિચારો પણ તેવા જ હશે. અને આજુબાજુનો માહોલ પણ એવો જ જોવા મળશે. 




               આજે વિશ્વમાં ચારેબાજુ સમગ્ર વિશ્વમાં, ખાસ કરીને ભારતમાં કોરોનાને કારણે ડરનો માહોલ પેદા થયો છે, તેમાં ડર અને ચિંતા બંને સમાયેલાં છે. સાપ નજર સામે જ હોય પણ જો આપણે પેનિક ના થઈએ, દોડાદોડ ના કરીએ અને એવું વિચારીએ કે એ મને કશું જ કરવાનો નથી પણ હમણાં જ ચાલ્યો જશે તો તે તરત જ ત્યાંથી ચાલ્યો જશે. તમારી અંદર ડર હશે તો તે જાણી જશે. આ રીતે ભલભલી બીમારી પણ પોઝિટીવ વિચારોથી દૂર થઈ જતી હોય છે. પોઝિટીવ વિચારોથી મનને ભરેલું રાખો તો તમારામાં હિંમત આવશે અને તેનાથી સામનો કરવાની તાકાત પણ આવશે. 


            તમારા વિચારોને વધુને વધુ પોઝિટીવ રાખવા માટે ખોટા ભ્રામક સમાચારો, તસવીરો, વાતો ને ડર ફેલાવતા મીડિયાથી દૂર રહો. માન્ય ચેનલો અને મીડિયા દ્વારા આપવામાં આવતા જરૂરી સમાચારો જુઓ અને સાંભળો અને તમારે જરૂરી માહિતી મેળવતા રહો. ડર દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રોમાંનું આ એક સૂત્ર છે.



        2.  સાચી અને પૂરેપૂરી જાણકારી મેળવો--


             એમ કહેવાય છે કે કોઈપણ બાબતની અધૂરી, અધકચરી કે ખોટી માહિતી ડર ને ચિંતાનો માહોલ પેદા કરતી હોય છે. એટલા માટે જો કોરોનાની વાત કરીએ તો તે બીમારી અંગેની સાચી, પૂરી ને વૈજ્ઞાનિક માહિતી મેળવો. એ કેવી  જાતની બીમારી છે, કેવી રીતે ફેલાય છે, તે શું નુકસાન કરી શકે છે, તેની સાચો ઇલાજ શું છે અને તે ક્યાં અને કેવી રીતે મેળવી શકાય તેની પૂરેપૂરી અને સાચી માહિતી સરકારી માહિતી કેન્દ્રો, સામાજિક આરોગ્ય કેન્દ્રો કે અન્ય સરકારી સંસ્થાઓ અને અન્ય સામાજિક પ્લેટફોર્મ દ્વ ારા ઉપલબ્ધ કરી શકાય છે. 


            એ પણ જાણી લેવું જોઈએ કે કેવા સંજોગોમાં હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવો જરૂરી હોય છે અને જો ઘરમાં જ રહેવાનું હોય તો કેવા નિયમોનું પાલન કરવાનું હોય છે, કેવા પ્રકારની ઘરગથ્થુ  દવાઓ લેવાની હોય છે . દરેક પેશન્ટને માટે  હોસ્પિટલમાં જવાનું  જરૂરી નથી હોતું એટલે ડરના માર્યા હોસ્પિટલ ભેગા થઈ જવાની જરૂર નથી હોતી. ડર દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રોમાંનું આ બીજું સૂત્ર છે.



        3.   સુરક્ષા માટેનાં ઉત્તમ પગલાં લોઃ-


            સુરક્ષા એ બચાવનો સૌથી મોટો ઉપાય હોય છે. એટલે સમાજમાં જ્યારે બીમારી ફેલાય ત્યારે તેનાથી બચવા માટે સુરક્ષાના કેવા ઉપાયો કરવા જરૂરી હોય છે તે જાણવું જોઈએ અને તેનું પૂરેપૂરું પાલન કરવું 
 જોઈએ. 
            કોરોના માટે તો ઘરમાં રહો અને સ્વસ્થ રહો, આમતેમ ભાગો નહીં, માસ્ક પહેરો અને સામાજિક અંતર જાળવો. સ્વચ્છતા જાળવો અને રોજેરોજ બહાર પડતી માહિતીઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરો.તમારા પરિવારના દરેક સભ્યની સાથે આ માહિતીને શેર કરો અને દરેકની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો. ડર દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રોમાંનું આ ત્રીજું સૂત્ર છે.



           4.  તમારા દૈનિક જીવનને નિયમિત રાખોઃ-


            યોગ્ય, પૌષ્ટિક ખોરાક, નિયમિત કસરત-યોગ-મેડિટેશન, ઘરમાં બેસીને પણ પ્રવૃત્તિમય જીવન, જેવી બાબતો બીમારીના ખોટા વિચારો અને તેમાંથી ઊભા થતાં ડર અને ચિંતાને દૂર રાખે છે. તમને ગમતી પ્રવૃત્તિમાં પરોવાયેલા રહો અને ખુશ રહો. એકની એક પ્રવૃત્તિ ના કરો પરંતુ તેમાં ફેરફાર કરતા રહો. ઉપરાંત કોઈક નવી ભાષા શીખવી, સંગીત શીખવું, નવી વાનગી બનાવતા શીખવું, માનસિક ધ્યાન વધે અને શક્તિ વધે તેવી રમતો શીખવી અને રમવી. ઘરમાં પરિવાર સાથે સમય વીતાવો અને કોઈપણ રીતે આનંદમાં રહેવાનો પ્રયત્ન કરતા રહો.ડર દૂર કરવાનાં પાંચ સૂત્રોમાંનું આ ચોથું સૂત્ર છે.



             5.    સેવાકાર્યમાં જોડાઈ જાઓઃ-


            મહામારીના આ સમયમાં એ વાત નક્કી રાખો કે આપત્તિના આ સમયમાં સમગ્ર  વિશ્વના લોકો એકસાથે, એકબીજાની સાથે ઊભા રહીને એકબીજાની મદદ કરી રહ્યાં છે. ડૉક્ટર્સ, નર્સો, સામાજિક સંસ્થાઓ,  વ્યક્તિગત મંડળો, પત્રકારો, સહુ કોઈ પોતપોતાની રીતે બહુ સરસ સેવા કરી રહ્યાં છે એ જુઓ અને મનમાંથી ખોટા નકારાત્મક વિચારો, ડર, ચિંતા, ભયની લાગણીને દૂર કરો. 'તમે જેવું વિચારશો તેવું પામશો', યાદ રાખો આ સૂત્રને અને આપણી આજુબાજુ લોકો પોતાને સાચવીને એકબીજાની કેટલી બધી મદદ કરી રહ્યાં છે તેને જાણવા પ્રયત્ન કરો અને તેમાંથી હિંમત મેળવો. 


            કોરોનાના પેશન્ટો અને તેમનાં સગાંવહાલાંની મદદ કરો . સખત   ઉનાળામાં પાણી અને ભોજન માટે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતા લોકોને યોગ્ય રીતે મદદ કરો. જેમને ખબર  નથી હોતી કે મુશ્કેલીના સમયમાં શું કરવું, વાહન ક્યાંથી મેળવવું, હોસ્પિટલ કેવી રીતે પહોંચવું , કોની મદદ  લેવી, ક્યાંથી દવા લેવી વગેરે બાબતોની જાણકારી આપીને તેમની મદદ કરો. ડર દૂર કરવાનું આ પાંચમું સૂત્ર છે.


અવિરત ચાલતા રહેલા કેટલાક સેવા-યજ્ઞ



            લોકોએ કોરોનાકાળમાં જુદી જુદી રીતે કાર્યો કરીને સેવા-યજ્ઞને અવિરતપણે ચાલુ રાખ્યો છે જેથી પોઝિટીવ માહોલ રહે.  આવી સેવાનાં કેટલાંક ઉદાહરણ જોઈએ--

  • ગુજરાતના રાજકોટ શહેરમાં એક મહિલા સાઈકોલોજિસ્ટ નિલધારા રાઠોડે એક કોવિદ-કેર સેન્ટરમાં પુસ્તકોની એક લાયબ્રેરી શરૂ કરી દીધી જેથી પેશન્ટો ચિંતા ને ડરમાં સમય પસાર કરવાને બદલે પોતાને ગમતા વિષયોમાં પુસ્તકો વાંચે અને પોઝિટીવ રહે. તે પછી તો આ પુસ્તકાલયમાં ઘણાં લોકોએ પુસ્તકોનું દાન કર્યું  હતું. 
  • ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરના કેટલાક યુવાનો જેમાં રોહન જરદોશ, ધ્રુવ પંડ્યા, સ્વાતિ ગોસ્વામી, હર્ષલ શાહ, અભિજિત ગોસ્વામી , આલાપ શાહ જેવા યુવાનોનો સમાવેશ થાય છે તેમણે સમગ્ર દેશમાં લોકડાઉન થયું તે દરમિયાન દોઢ લાખથી પણ વધારે માઈગ્રન્ટ-વર્કર્સને ભોજનનાં તૈયાર પેકેટ પહોંચાડ્યાં. ઉપરાંત, જે લોકોને દવા, ડોક્ટર્સ, ઓક્સિજનની જરૂર હોય છે તેને તે સેવા પહોંચાડી રહ્યા છે. આ બધું તેઓ નિઃશુલ્ક કરે છે.
  • કોરોના થયો હોય તેવા પરિવારોમાં જોઈતી ખાદ્ય-સામગ્રી, શાકભાજી અને દવા તેમજ અન્ય  જરૂરિયાતની વસ્તુઓ ઓનલાઈન પહોંચાડનાર સોફ્ટવેર એન્જિનિયર્સનું એક ગ્રુપ નિઃશુલ્ક સેવાઓ આપી રહ્યું છે.
  • ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરની સિવિલ હોસ્પિટલની બહાર સખત તડકામાં પોતાનાં સગાંવહાલાં કે જેમને કોરોના થયો હોય તેમને માટે લાઈનમાં ઊભા રહેતા લોકોને પાણીની બોટલ અને નાસ્તો પહોંચાડનાર યુવકોનું એક ગ્રુપ છે કે જે સતત આ લોકો માટે કામ કરી રહ્યું છે. 
  • રસીકરણમાં પણ યુવાનોએ હોંશભેર ભાગ લીધો અને પોતાની આજુબાજુ રહેતા લોકોને પણ પ્રેરિત કરે છે અને કહે છે કે રસી લેવી અને તે માટે અન્યને પ્રેરિત કરવા તે કાર્ય દેશસેવાનું કાર્ય છે જે એક સૈનિક જેવું છે.
  • ગુજરાતના ખંભાત શહેરની એક શાળાએ પોતાનાં બાળકોનું શિક્ષણ બગડે નહીં એટલે માટે બધા શિક્ષકોએ સાથે મળીને બાળકોની ફી ભરી દીધી અને મોટી સંખ્યામાં શૈક્ષણિક વીડિયો બનાવીને દૂરનાં અંતરિયાળ ગામોનાં બાળકો સુધી મોકલવામાં આવે છે કે જેથી તેમનું શિક્ષણ બગડે નહીં. તે ઉપરાંત તેમનાં પરિવારને માટે અનાજની કીટનું પણ વિતરણ કરવામાં આવે છે.
  • સ્કૂલો સમગ્ર રીતે બંધ છે તેમ છતાં છત્તીસગઢની આજુબાજુનાં 58 જેટલાં ગામોમાં એક સામાજિક સંસ્થા દ્વારા રોજ ક્લાસ લેવાય છે. જે ગામમાં ક્લાસ હોય છે ત્યાંની શિક્ષિત બહેનો ત્યાંનાં બાળકોને ભણાવે છે જેથી તેને પણ રોજગારી મળી રહે છે. આ મોબાઈલ-સ્કૂલ છે કે જે દરેક ગામમાં દરરોજ 3 કલાક ભણાવે છે, આવાં 58 ગામોનાં 58 સેન્ટર છે અને તેમાં આ કોરોનાકાળ દરમિયાન 5000 જેટલાં બાળકોને શિક્ષણ મળ્યું છે.( ઉપરનાં તમામ ઉદાહરણો માટે સૌજન્ય- દિવ્ય ભાસ્કર દૈનિકનું છે).
    
           
         ખુદને ચેલેન્જ આપો કે...

  • આ ડરવાનો સમય નથી, હું ક્યારેય નહીં ડરું.
  • આ સમય છે સાવચેતીનો હું પૂરેપૂરી સાવચેતી રાખીશ.
  • આ સમય છે ધીરજ ને હિંમત રાખવાનો, હું ધીરજ ને હિંમત રાખીશ. એટલે ડર ભાગી જશે.
  • આ સમય છે ભ્રામક, નેગેટીવ વાતો ને સમાચારોથી દૂર રહેવાનો ને પોઝિટીવ રહેવાનો. હું તેમજ કરીશ.
  • આ સમય છે ચિંતા છોડી ચિંતન કરવાનો, પ્રભુમાં શ્રદ્ધા રાખવાનો અને એકબીજાને હિંમત આપી ટકી રહેવાનો. 
  • અને ખુદને વિશ્વાસ આપો કે આ સમય પણ ચાલ્યો જશે.      
                                                                                    *