ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

25 નવેમ્બર 2020

ડિપ્રેશનને હરાવો હિંમતથી...કરી લો મુઠ્ઠીમાં...

 ડિપ્રેશનને હરાવો હિંમતથી...કરી લો મુઠ્ઠીમાં...


મને ડિપ્રેશન છે તે કેવી રીતે જાણી શકાય?

તમને ડિપ્રેશન છે તે જાણવા માટે સૌ પ્રથમ તો તમારે જાણવું જોઈએ કે,

ડિપ્રેશન (ઉદાસીનતા, ખિન્નતા, અવસાદ) એટલે શું?


વી હતાશા, નિરાશાની પળો દરેકના જીવનમાં ક્યારેક ને ક્યારેક આવતી જ હોય છે, ભલે એનાં કારણો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. તમારો મૂડ વારંવાર ખરાબ થઈ જતો હોય, વારંવાર હતાશા-નિરાશાની ક્ષણો તમને ઘેરી વળતી હોય અને એવી ક્ષણો દિવસોના દિવસો સુધી ચાલે, ધીરે-ધીરે જીવન ઉત્સાહ,આનંદ વિનાનું લાગવા માંડે, ક્યાંય ગમે નહીં, વ્યક્તિ સૂનમૂન થઈને ઘરના એક ખૂણામાં બેસી રહે કે રૂમમાં પૂરાઈ રહે, ઊંઘ-ભૂખ ઓછાં થઈ જાય, તમારી લાગણીઓ પર તમારો પોતાનો કન્ટ્રોલ ના રહે, ઘડીમાં હસવાનું તો ઘડીમાં રડવાનું બને છે.

આવું વારંવાર બનતું રહે ત્યારે એમ કહેવાય કે તમે ડિપ્રેશનમાં ચાલ્યા ગયા છો. સમુદ્રમાં ભરતી-ઓટ આવ્યાં કરતાં હોય છે, જ્યારે ઓટ આવે ત્યારે સમુદ્ર ઊંડી ક્ષિતિજમાં ઉતરી જતો લાગે, એ રીતે ડિપ્રેશનમાં તમારો ઉત્સાહ-આનંદ-જૂસ્સાનું લેવલ એકદમ લૉ થઈને તળિયે બેસી જતું હોય છે અને તમે લૉ ફિલ કરો છો. આ છે ડિપ્રેશનની પળો.

ડિપ્રેશનવાળી વ્યક્તિ સાથે કેવી રીતે વાત કરવી જોઇએ?


ડિપ્રેશનને હરાવો




નવેમ્બર-2017ની ટેડ ટોકમાં માનસિક આરોગ્ય સલાહકાર બિલ બરનેટ જણાવે છે કે, હું અનેક વર્ષ ડિપ્રેશનમાં રહ્યો. ત્યાર પછી મેં તેના પર અધ્યયન કર્યું. કોઈ અજાણ્યા સાથે ડિપ્રેશન પર વાત કરવું સરળ હોય છે, પરંતુ જ્યારે તમારું કોઈ સ્વજન તેનો ભોગ બને તો તેની સાથે વાત કરવી સરળ નથી હોતી. ડિપ્રેશન, લોકો સાથે જોડાવાની કે વાત કરવાની ઇચ્છા સમાપ્ત નથી કરતું, પરંતુ  જોડાણનો એક તાર તૂટી જાય છે. ડિપ્રેશ વ્યક્તિની આ ક્ષમતા નબળી પડી જાય છે. આથી તેની સાથે વાત કરતા રહો...કેટલીક વાતોનું ધ્યાન રાખીનેઃ-


1.     દબાણ ન બનાવો- 

    ડરો નહીં, વાત શરૂ કરો. આપણે જ્યારે કોઈ કેન્સરગ્રસ્ત દર્દીને એમ નથી કહેતા કે આ બીમારીમાંથી બહાર નીકળો એમ ડિપ્રેશનવાળી વ્યક્તિને પણ ના કહેવાય કારણ કે એ તેના હાથમાં નથી હોતું... 

2. 

    સરળ વાતચીત કરો- ...ડિપ્રેશનમાં રહેલી વ્યક્તિ સાથે અવાજ ધીમો કરવો, દુઃખી મન સાથે વાત કરવાની જરૂર નથી હોતી. સહજતાથી વાત કરો. મારા ડિપ્રેશનના દિવસોમાં મારી એક મિત્ર કહેતી હતી કે, શું હું તને દરરોજ ફોન કરી શકું?’  

    ડિપ્રેશનમાં રહેલી વ્યક્તિની મરજી મહત્ત્વ ધરાવે છે. ડિપ્રેશન પર વાત જ કરવાની જરૂર નથી હોતી, તેને ઘરે બોલાવીને કામ પણ કરાવી શકો છે, તેનાથી તેની અંદર આત્મવિશ્વાસ જાગતો હોય છે."  


માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ દિવસઃ- સમગ્ર વિશ્વમાં દર વર્ષે ઓક્ટોબર મહિનામાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવતી હોય છે. આ વર્ષે આ દિવસની થયેલી ઉજવણી અંગે જાણો ડૉ. કુમુદ શ્રીવાસ્તવ પાસેથી આ વિડીયોમાં. https://www.facebook.com/docsnearmeofficial/videos/707555186844181/ માનસિક રોગો, ખાસ કરીને ડિપ્રેશનનું આ ધીમું ઝેર એટલી હદે ફેલાઈ ચુક્યું છે કે તેની જાગૃતિ માટે ખાસ એક દિવસ ઉજવવામાં આવે છે અને આ દિવસે લોકો સભાન થાય એટલે માટે એવું કહેવામાં આવે છે કે, "શરીરને સાચવો છો તેમ તમારા મનને પણ સાચવો. બંને એકબીજા વિના અધૂરા છે. ડિપ્રેશન માટે પણ તેના નિષ્ણાત ડૉક્ટરની જરૂર પડે છે.

ડિપ્રેશનને જાણો, ઓળખો અને તરત પગલાં લો

     જ્યારે આપણે ડિપ્રેશનની વાત કરીએ છીએ ત્યારે તેને સંકળાયેલા પ્રશ્નો પણ હોય છે. અહીં પણ ડિપ્રેશનને લગતા કેટલાક પ્રશ્નો આવ્યા છે જેમાં નીચેના મુખ્ય છેઃ-

હ   1. હતાશા અને ડિપ્રેશન વચ્ચેનો તફાવત શું છે? કોઈ એક વ્યક્તિ ત્રણ-ચાર વખત લગ્ન કર્યાં પછી લગ્નના નામને પણ ધિક્કારતી હોય અને તેના તરફ તેને અણગમો આવી ગયો હોય તો તેને શું કહીશું, હતાશા કે ડિપ્રેશન? 
 
     2  ડિપ્રેશન ધરાવતા લોકો સાથેની મૈત્રી હોય તો તેમની લાગણીને ઠેસ ના પહોંચે તે રીતે તેમનાથી દૂર કઈ રીતે જવું?

  

  3. હોલિવુડ-બોલીવુડ ફિલ્મોમાં એવું બતાવવામાં આવતું હોય  છે કે ડિપ્રેશ લોકો માટે અમુક જગ્યાઓ પર વાતચીત-સત્રો ચાલતાં હોય છે, જ્યાં જઈને તેઓ બેસે અને પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરતાં હોય છે. આને માટે કોઈ ચોક્કસ નામ આપવામાં આવ્યું છે?


4. 4.  અંધશ્રદ્ધાભર્યું વલણ  અને ડિપ્રેશન વચ્ચે કોઈ સંબંધ ખરો?

5 5. ડિપ્રેશનમાંથી બહાર આવવા માટે તાંત્રિકો કે જ્યોતિષીઓ દ્વારા   બતાવવામાં આવતા ઉપચાર( હાથમાં કે ગળામાં સ્ટોન પહેરવા) કેટલાં   ઉપયોગી બને છે?

6. 6. ડિપ્રેશનમાં ગયેલી વ્યક્તિ કેવા સંજોગોમાં આત્મહત્યા તરફ વળે છે  અને  એને માટેનો ઈલાજ શું છે?

7.  7. લોકો મને પાગલ કહેશે અને સમાજમાં મારું નામ ખરાબ થશે તો શું થશે તેવા ભયથી લોકો ઇલાજ કરાવતા ન હોય તો તેમને કઈ રીતે સમજાવી શકાય?

8.  8. ડિપ્રેશનમાં એક નિષ્ણાત ડૉક્ટરની ભૂમિકા કેવી હોવી જોઈએ?

9. 9. લોકડાઉનના સમયમાં ખાસ કરીને નાનાં બાળકો અને કિશોરો   ડિપ્રેશનમાં ન આવી જાય તે માટે શું કરવું જોઈએ?

1    10. ભારતમાં ડિપ્રેશનનો ઈલાજ કરાવવા માટે રજાઓ મળે છે ખરી?


 ડિપ્રેશન અંગેના આ બધા જ પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે આજે આપણી વચ્ચે આવ્યા છે પ્રો.ડૉ.અશ્વિનભાઈ જન્સારી. તેઓ અમદાવાદમાં આવેલી ગુજરાત યુનિવર્સિટીના મનોવિજ્ઞાન-ભવનના પૂર્વ અધ્યક્ષ અને પ્રાધ્યાપક છે. તેઓ આજે પણ મનોવિજ્ઞાન ક્ષેત્રમાં વિવિધ રીતે કાર્યરત છે. તેમને આપણે સાંભળીએઃ--

પ્રો.ડૉ.અશ્વિનભાઈ સાથે ડિપ્રેશન અંગે  વાતચીત   કરી રહેલાં 
લેખિકા અમિતા દવે  

              




 

 

09 જાન્યુઆરી 2020

ચાલને, જિંદગીને જીવી લઈએ. . .

જિંદગીને જીવી લેવી છે ?

હા,મારે તો આ જિંદગીને જીવી લેવી છે. આવું કહેનારાં તો ઘણાં મળી આવશે પણ આનો અર્થ શું થશે ?

જિંદગી તો બધા લોકો જીવે છે ને!! તો ફેર ક્યાં પડે છે? હા, જીવવા-જીવવામાં ફેર પડતો હોય છે.
એક  વ્યક્તિ જિંદગીને તેના સાચા અર્થમાં જીવી જાણે છે અને એક, જિંદગીને પસાર કરી નાખે છે. એક વ્યક્તિ તેની રિયલ સેન્સમાં હિમાલયના શિખર પર પહોંચીને તેનો આનંદ માણે છે, તેનો રોમાંચ અનુભવે છે, જ્યારે એક, ત્યાંથી માત્ર પસાર થઈને, તેનું વિહંગાવલોકન કરીને, તેનાં માત્ર દર્શન કરીને ત્યાંથી ચાલી જતી હોય છે.

જિંદગીને જીવવી અને જિંદગીને પસાર કરી નાખવી, બંને વચ્ચે ફેર હોય છે. કયો ફેર હોય છે?

જિંદગીને જીવવા માટે શું હોવું જોઇએ?


એક બર્નિંગ ડિઝાયર હોવી જોઈએ


જે વ્યક્તિ જિંદગીને ખરેખર તેના સાચા અર્થમાં જીવતી હોય છે તેની પાસે જિંદગી જીવવાનું એક  સોલીડ રીઝન હોય છે, એક પર્પઝ હોય છે, જિંદગી જીવવાનો એક હેતુ, એક કારણ, એક લક્ષ્ય હોય છે. 


જિંદગીને જીવી લેવી છે?
જિંદગીને જીવી લેવી છે? શિખરો ચઢવાનો આનંદ.



જિંદગી જીવવા માટે દિલમાં એક બર્નિંગ ડિઝાયર હોવી જોઈએ. એક સતત જલતી આગ, એક તણખો હોવો જોઈએ. તે આપણને સતત આગળ વધવા માટેની પ્રેરણા, જુસ્સો આપે છે.
જીવનમાં જોશ ભરે  છે
આ એક એવી ડિઝાયર હોય છે કે જે જીવનમાં જોશ, જુસ્સો ભરતી હોય છે, કાંઈક કરી છૂટવાની શક્તિ આપતી હોય છે, જીવનને ઉત્સાહ અને આકાંક્ષાની ઊર્જાથી છલોછલ ભરી દેતી હોય છે, એવી ડિઝાયર કે જે જીવનને સાહસનો રંગ આપતી હોય છે, જીવનને રોમાંચથી ભરી દેતી હોય છે.
ગાંધીજીને એક લક્ષ્ય મળ્યું દેશને આઝાદ કરવાનું અને એ પોતે તો જીવન તરી ગયા, સાથે સમગ્ર દેશને પણ ગુલામીનાં બંધનમાંથી મુક્ત કરી દીધો. દેશપ્રેમને માટે પોતાનાં જીવન ન્યોછાવર કરી દેનારા અનેક શહીદવીરોનાં દિલોમાં પણ આ દેશપ્રેમની બર્નિંગ ડિઝાયર સતત પ્રજ્વલિત રહેતી હોય છે જેને કારણે તેમને આજે પણ આપણે યાદ કરીને શિર ઝુકાવીએ છીએ.

આપણે એક એવું જીવન જીવી જઈએ કે મૃત્યુની પળે પણ એક સાર્થક, સમૃદ્ધ જીવન જીવ્યાનો
સંતોષ(સંતુષ્ટિ)મળે. જિંદગી કેટલી જીવ્યાં તે નહીં પરંતુ કેવી જીવ્યાં તે વધુ મહત્ત્વનું હોય છે. જિંદગી વર્ષોમાં નહીં પરંતુ સાર્થકતામાં જીવાતી હોય છે.


જિંદગીને જીવી લેવી છે?
પુષ્પોની અભિલાષા


કવિશ્રી માખનલાલ ચતુર્વેદીની એક કવિતા યાદ આવે છેઃ
'પુષ્પોની અભિલાષા'. કવિ કહે છે:

ચાહ નહીં મૈં સુરબાલાકે ગહનોંમેં ગૂંથા જાઉં,
ચાહ નહીં પ્રેમીમાલામેં બીંધ પ્યારીકો લલચાઉં,
ચાહ નહીં સમ્રાટોંકે શવ પર હૈ હરિ ડાલા જાઉં
મુઝે તોડ લેના વનમાલી ઉસ પથ પર દેના તુમ ફેંક,
માતૃભૂમિ પર શિર ચઢાને જિસ પર જાયેં વીર અનેક.

જીવન એક બોજા સમાન લાગે છે  ?


જ્યારે બીજી તરફ, કેટલા બધા લોકો જીવનને એક બોજ સમજીને તેને માત્ર પસાર કરી રહ્યા છે. સવારથી સાંજ વ્યર્થ, સાવ નકામાં કામોમાં દિવસ પસાર કરી નાખવાનો, ખાધું પીધું ને રાજ કર્યું!! એમને માટે કામ એક મજૂરી કરવા સમાન હોય છે.

જિંદગી જ્યારે બોજ બની જાય છે ને ત્યારે તેનાથી કંટાળીને વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરી લેતી હોય છે કે પછી વિલાસનાં, મોજશોખનાં સાધનો પાછળ પડીને જિંદગીને ખુવાર કરી નાખતી હોય છે.

જીવન એક મહામૂલું ધન છે  

આપણા જીવનનું ધ્યેય કશું પણ હોઈ શકે છે,પણ તે આપણી જિંદગીને સાર્થક બનાવે છે ખરું?
કોઈ વ્યક્તિ અબજોપતિ બનવાનું સપનું સેવતી હોય તેવું બની શકે છે, કે પછી કોઈ, દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ બનવાનું સપનું ધરાવતી હોય તેવું પણ હોઈ શકે છે, પણ વિચારવાનું એ છે કે એ સપનું આપણને જિંદગી જીવ્યાનો સંતોષ આપી શકશે ખરું? એ કદાચ વીઆઈપી નો ખિતાબ મેળવી આપશે પણ જીવન જીવવાનું સાચું સુખ આપી શકશે?

હા, એ વાત જુદી છે કે જો અબજોપતિ બન્યા પછી પોતાનાં ધનનો ઉપયોગ જરુરિયાતમંદ લોકોનાં જીવનને સમૃદ્ધ કરવા પાછળ ખર્ચ કરે તો તેને જરુર સંતોષ મળશે, તેનું જીવન સાર્થક થયું ગણાશે.

એક ડૉક્ટર, માનવસેવાનું ધ્યેય લઈને અનેક લોકોની સેવામાં જીવન સમર્પિત કરે છે ત્યારે તેને જીવન જીવ્યાનો પરમ આનંદ અને સંતોષ મળે છે, સાથે તેના દ્વારા અનેક લોકોને જીવતદાન મળતું હોય છે.

જીવનને તેના સાચા અર્થમાં જીવી જવું


 જીવનને માત્ર વેડફી નાખવાને બદલે તેમાં ડૂબીને તેનો મર્મ સમજવાનો પ્રયત્ન કરી, જીવનને નવો અર્થ આપવો અને તેને સાર્થક બનાવવાનો પ્રયત્ન કરવાથી જીવનને પામી શકાતું હોય છે. ભલેને મુશ્કેલીઓ તમને હરાવવા માટે કમર કસે, પરંતુ જીવનની કોઈક ઉપલબ્ધિ સાથે જીવન જીવવાનો પ્રયત્ન ક્યારેય ના છોડવો જોઈએ.
સમૂદ્રને કિનારે વ્યર્થ બેસી રહેવાથી મોતી નથી મળી જતાં, તેને મેળવવા માટે તો સમૂદ્રનાં ઊંડાં પાણીમાં છલાંગ લગાવવાની હિંમત કેળવવી પડતી હોય છે ત્યારે મોંઘેરાં મોતી હાથ લાગતાં હોય છે.
કહેવાયું છે ને કે,

માંહી પડ્યા તે મહાસુખ માણે દેખણહારા દાઝે જોને!
જે લોકો સમૃદ્ધ,સંતોષી જીવન જીવતાં હોય છે તેની ઇર્ષા તો સૌ કોઈ કરવાનું છે, પણ તેનાથી ડરવાની કોઈ જરુર નથી.

જીવનને જીવવું એટલે જીવનને પામવું
જીવનને જીવવું એટલે જીવનને પામવું, અને જીવનને પસાર કરવું એટલે જીવનને ખોઈ નાખવું. જીવન માત્ર એક જ વાર મળે છે અને તેને સારી રીતે જીવવાનો ચાન્સ આપણને મળ્યો છે તો તેને આપણે ખોઈ બેસીશું?

અહીં એક સરસ વિચાર વ્યક્ત થયો છેઃ

પામવું અને ખોવું એ જીવનની એક રીત છે,
એમાં પણ ખુશ રહેવું એ અનોખી ચીજ છે,
ખૂબ કઠીન હોય છે એવું જીવન, પણ જીવી ગયા તો તમારી જીત છે.

જીવનને જીવી જવું એટલે કે જીવનને સાર્થક કરી જવું, પુષ્પોની જેમ બીજા માટે સમર્પિત જીવન.
 
જિંદગીને જીવી લેવી છે?