ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

25 સપ્ટેમ્બર 2021

 પ્રેરણાત્મક સ્ટોરી । 'વંચિતોના વાણોતર' પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી । 'શ્રેષ્ઠ શિક્ષક'ના અનેક ઍવોર્ડનું સન્માન મેળવનાર એકલવીર મહિલા । 


    -કન્ટેન્ટ ટેબલ-
  • પ્રેરણાત્મક સ્ટોરી
  • 'વંચિતોના વાણોતર' બાલવાડીની સ્થાપના અને કાર્ય
  • પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી
  • અનેક ઍવોર્ડનું સન્માન મેળવનાર મહિલા

                                   

પ્રસ્તાવનાઃ-

ઘણીવાર એવું બનતું હોય છે કે આપણે રસ્તામાં જતાં હોઈએ કે પછી કોઈ વાહનમાં હોઇએ અને ટ્રાફિક સિગ્નલ આવે એટલે અચાનક અનેક બાળકો હાથમાં નાની-મોટી વેચવાની વસ્તુઓ લઈને આવી પહોંચે છે અને આપણને એ આશામાં ઘેરી વળે છે કે આપણે કાંઈક ખરીદીએ તો તેને બે પૈસા મળે.એ એની રોજી-રોટી છે. આપણે એની પાસેથી ક્યારેક ખરીદતાં હોઈએ છીએ તો ક્યારેક એની સાથે વાત કરીને એને પૂછીએ છીએ કે તું ક્યાં રહે છે? શું કરે છે? ભણે છે કે નહીં ? બસ, આનાથી વધારે કાંઈ નહીં.સિગ્નલ ખૂલે એટલે એ એનાં રસ્તે, આપણે આપણાં રસ્તે. મોટાભાગના લોકો આવું જ કરતાં હોય છે પણ એક મહિલાએ એવું ન કર્યું, તો એણે શું કર્યું? એ જાણવા માટે તો આપણે એમની સાથે જ વાત કરીએ.


પ્રેરણાત્મક સ્ટોરી
તમારી વાત તમારા શબ્દોમાં...

" મારે તો બસ...આ બાળકોનાં આજીવન શિક્ષક બની રહેવું છે."

'વંચિતોના વાણોતર' શ્રી પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

વંચિતોના વાણોતર શ્રી પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી



'વંચિતોના વાણોતર' પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

"મેં  એ દિવસે ગાર્ડનમાં બાળકોને જોયાં હતાં. હું મારા હસબન્ડ અને નાનાં બાળક સાથે ગાર્ડનમાં બેઠી હતી ત્યારે કેટલાંક છોકરાઓ અમને ઘેરી વળ્યાં અને વસ્તુ લેવા માટે આગ્રહ કરવાં લાગ્યાં. કોઈની પાસે ફૂગ્ગા હતા તો કોઈની પાસે પિપૂડી, તો કોઈની પાસે જાતજાતનાં રમકડાં. મેં એમને વાતવાતમાં પૂછી લીધું કે તમે બધાં સ્કૂલમાં જાઓ છો કે નહીં? સૌનો એક જ જવાબ હતો, 'અમને કોણ ભણાવે? અમે તો બધાં છૂટક કામ કરીએ છીએ તો સ્કૂલમાં કેવી રીતે જઈએ?'

આ જવાબ સાંભળીને મારું દિલ કકળી ઊઠ્યું અને હું ખૂબ જ બેચેન બની ગઈ. મારા હસબન્ડની નજર મારા તરફ હતી એટલે તેમણે એ બેચેનીનું કારણ પૂછ્યું. મેં કહ્યું કે હું તો આ બાળકોની આજીવન શિક્ષક બની રહેવા માગું છું. આ ગરીબ વંચિત બાળકોને મફત શિક્ષણ આપીને મારી ફરજ પૂરી કરવા માગું છું. આમાં મારા પતિનો સાથ મને મળ્યો અને અમે અમારા શહેર ભાવનગરના જવાહરનગર વિસ્તારની ઝૂંપડપટ્ટીઓનાં બાળકોનું સર્વેક્ષણ કરવાનું કામ શરૂ કર્યું."


આ છે પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી કે જેઓ ભાવનગર શહેરમાં રહે છે. એમ.કોમ.સુધીનો ઉચ્ચ અભ્યાસ કર્યો છે. લાયબ્રેરી સાયન્સની ડિગ્રી લીધી છે. તેમણે એક સ્થાનિક શાળામાં પાંચેક વર્ષ કામ કર્યું અને સાથે દસેક વર્ષ મહિલા નાગરિક સહકારી બેન્કમાં ઑનરરી ડાયરેક્ટર તરીકે કામ કર્યું છે. તેઓ ગુજરાત રાજ્ય સ્તરે ઍથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયન રહી ચુક્યાં છે.


ઍથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયન પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

ઍથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયન પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી


તમારી વાત તમારા શબ્દોમાં

આ બધાં કામ સાથે તેમણે ઝૂંપડપટ્ટીનાં બાળકોનાં સર્વેક્ષણનું કામ ચાલું રાખ્યું અને બાળકોનાં ઘરે-ઘરે જઈને તેમનાં કુટુંબની માહિતી મેળવી, તેમનાં વાલીઓની મરજી જાણી. 

આ કાર્યમાં તેમની સાથે તેમના પતિ જોડાયા. આ સમયે તેમને સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ નડી કે આ શહેરી ઝૂંપડપટ્ટી વિસ્તારમાં છૂટક કામ કરતાં મજૂરો, વંચિતો અને સ્થળાંતર કરીને નાનાં-મોટાં કામ કરતાં લોકો રહેતા હોવાથી તેમની પાસે તેમનાં પોતાનાં બાળકોનાં જન્મ અંગેની કોઈ માહિતી નહોતી. પ્રજ્ઞાબહેને નાની-નાની માહિતી મેળવી અને તેના આધારે એ બાળકોનાં જન્મના દાખલા કઢાવ્યા અને કુલ-400 જેટલાં બાળકોને શહેરની મ્યુનિસિપાલિટી શાળામાં દાખલ કરાવડાવ્યાં. અને આ રીતે બાળકો શાળામાં જતાં થયાં.

તમારી સંસ્થા વંચિતોના વાણોતર વિશે થોડું જણાવશો?

જે બાળકોને શાળામાં દાખલ કર્યાં એમનાં વાલીઓ તો મોટાભાગે અભણ જ હતા અને એ લોકો આખો દિવસ મજૂરીકામે જતા હોય એટલે એમની પાસે સમય પણ ન હોય. તો પ્રશ્ન એ આવ્યો કે આ બાળકોને શાળાનું હોમવર્ક કોણ કરાવે? બીજું એ કે જે બાળકોને સવારની સ્કૂલ હોય એ બપોર આખી રખડ્યા કરે. 

'વંચિતોના વાણોતર' બાલવાડી રસ્તા પર શરૂ કરી.

આ બંને કારણોસર મેં મારી તે સમયની જોબ, અન્ય સામાજિક કાર્યો છોડી દીધાં અને બધું જ કામ છોડીને સંપૂર્ણપણે બાળકોની પાછળ જ સમય આપવાની શરૂઆત કરી. અને 13ઑક્ટોબર-2001 રોજ એક બાલવાડી શરૂ  કરી, જેને નામ આપ્યું 'વંચિતોના વાણોતર' બાલવાડી. 'વંચિતો' એટલે એવાં બાળકો કે જેઓ પછાત છે, વિચરતી અને વિમુક્ત જાતિનાં છે,મજૂરી કરે છે, કચરો વીણે છે, નાના-મોટા કામધંધા કરે છે. 'વાણોતર' એટલે આવાં બાળકોનું રખોપું કરનારી, તેમની સંભાળ લેનારી વ્યક્તિ. 
 બાલવાડીમાં  બાલમંદિરથી બાર ધોરણ સુધીનાં બાળકોને મફત અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે અને વિવિધ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ કરાવવામાં આવે છે.

જે બાળકો સવારની શાળાઓમાં જતાં હોય છે તે બપોરના સમયે અને જે બપોરે શાળાઓમાં જતાં હોય તે સવારે અહીં  અભ્યાસ માટે આવે છે. આ બાલવાડીમાં તેમને રોજેરોજનું શાળાકીય હોમવર્ક કરાવું છું. વિવિધ વિષયમાં પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરાવું છું. ઉપરાંત, ઇતરપ્રવૃત્તિઓ અને પેપર-આર્ટ, મેંદી ડિઝાઈન, સીવણ-ગૂંથણની તાલીમ આપવામાં આવે છે.


વર્ષ-2001માં આ બાલવાડી શરૂ કરી ત્યારે ભાવનગર શહેરના જવાહર નગર વિસ્તારનાં બાળકોનાં રહેઠાણો નજીકના વિસ્તારોની ગલીઓમાં રસ્તા પર જ  બાળકોને શિક્ષણ આપવામાં આવતું હતું. વર્ષ-2007માં આ ઝૂંપડપટ્ટીઓને  સરકાર તરફથી દૂર કરવામાં આવી અને તેમને શહેરના જુદા-જુદા વિસ્તારોમાં પ્લોટ આપવામાં આવ્યા. આનાં કારણે મારાં બધાં જ વિદ્યાર્થીઓ જુદા-જુદા વિસ્તારમાં વહેંચાઈ ગયા. મારા વિસ્તારનાં બાળકોને હું ભણાવું છું. 

મંદિરના પ્રાંગણમાં બાલવાડીને જગ્યા મળી
બાળકોની સંખ્યા વધતી ગઈ એટલે રસ્તા પર ભણાવવાનું મુશ્કેલ બનતું ગયું. ત્યાંથી પસાર થતાં કેટલાંક લોકોનું આ બાબત તરફ ધ્યાન ખેંચાયું એટલે તેમણે નજીકના મંદિરના ટ્રસ્ટીઓ સાથે વાત કરી અને એ રીતે મંદિરના વિશાળ પ્રાંગણમાં સ્કૂલ ચલાવવાની અમને પરવાનગી મળી ગઈ. આ સેવાભાવી લોકોએ બાળકોને શૈક્ષણિક સામગ્રી પણ આપી.આ રીતે વર્ષ-2007માં આ નવી જગ્યા પર અમારી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થઈ જે આજ સુધી અહીં જ ચાલુ છે. 


મંદિરના પ્રાંગણમાં 'વંચિતોના વાણોતર'

મંદિરના પ્રાંગણમાં 'વંચિતોના વાણોતર'




બાલવાડીમાં હાલમાં 200 જેટલાં બાળકો ભણે છે

બાળકો જાતે જ સફાઈ કરે છે. પ્રાર્થના પછી અભ્યાસ શરૂ થાય છે. તેઓ પોતે પણ સ્વચ્છ થઈને આવે તેની કાળજી લેવામાં આવે છે. આખો દિવસ જુદી-જુદી પ્રવૃત્તિઓમાં વિતાવ્યા પછી બાળકો હસતાં-રમતાં ઘરે જાય છે. બાળકોને અહીં એટલી મજા પડે છે કે મારે હવે બાળકોને બોલાવવા નથી પડતાં કે લેવા પણ નથી જવું પડતું. તેઓ અહીં આવવા માટે એટલાં આતુર હોય છે કે દિવસે ને દિવસે મારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વધતી જાય છે. હાલમાં, આ બાલવાડીમાં 200 બાળકો આવે છે જેમાં 130 છોકરીઓ છે અને 70 છોકરાઓ છે.


કોઈ વિદ્યાર્થીને 8 ધોરણ પછી આગળ ભણવું હોય તો શું કરો છો?

હા, આજકાલ ઉચ્ચ શિક્ષણ લેવા માગતાં બાળકોની સંખ્યા વધી  છે . આવા બાળકોને 8 ધોરણ પછી પ્રાઈવેટ શાળાઓમાં દાખલ કરાવડાવું છું અને તેમની વાર્ષિક ફી તેમજ શૈક્ષણિક જરૂરિયાતોની વ્યવસ્થા હું કરી આપું છું.

જે વિદ્યાર્થીઓને કૉલેજમાં જવું હોય તો તેમનાં ઍડમિશનથી લઈને ફી આપવા સુધીની બધી જ જવાબદારી હું સંભાળું છું. મોટાભાગે છોકરાઓને ડિપ્લોમા કોર્સમાં દાખલ કરાવીએ છીએ એટલે તેઓ જલદીથી પગભર થઈને કમાતાં થઈ શકે છે. 

મારા ત્રણ વિદ્યાર્થીઓ વિશે વાત કરતા મને આનંદ થાય છે કે જેઓ બાલમંદિરથી શરૂ કરીને બાર ધોરણ સુધી મારી પાસે જ ભણ્યાં છે અને સમગ્ર અભ્યાસ દરમિયાન 90થી ઉપર ટકા સાથે આગળ રહ્યાં છે અને તેજસ્વી કારકિર્દી બનાવી છે.

બાલવાડીના વિદ્યાર્થી જયરાજ મકવાણા

 " મારે ડૉક્ટર બનવું છે. અભ્યાસમાં મળેલી સિદ્ધિઓ માટે હું મારા શિક્ષક પ્રજ્ઞાબહેનનો આભારી છું. આ બાલવાડી ન હોત તો અમારું શું થયું હોત!"

જયરાજ મકવાણા

જયરાજ મકવાણા 


   " હાલમાં હું કૉલેજના પ્રથમ વર્ષમાં અભ્યાસ કરવા જઈ રહ્યો છું. પહેલા ધોરણથી જ હું આ સંસ્થા સાથે છું. આગળ સુધી સારા ગુણોથી સફળતા મેળવવામાં આ સંસ્થાનો અને પ્રજ્ઞાબહેનનો બહુ મોટો ફાળો રહેલો છે. ગરીબ તેમજ મધ્યમ વર્ગનાં બાળકોનાં અભ્યાસ માટે આવી બીજી કોઈ સંસ્થા ચાલતી નથી પણ પ્રજ્ઞાબહેન ચલાવે છે તે ધન્યવાદને પાત્ર છે.મારે વધુ અભ્યાસ કરીને ડૉક્ટર બનવું છે." 


બાલવાડીની વિદ્યાર્થિની દક્ષા ભરતભાઈ મકવાણા

" વંચિતોના વાણોતર બાલવાડીમાં ઇતરપ્રવૃત્તિઓ કરવામાં મને બહુ જ રસ પડતો હતો. આજે એ મારા શોખના વિષયો ગણાય છે."


દક્ષા મકવાણા

દક્ષા મકવાણા


" વંચિતોના વાણોતર સંસ્થામાં હું બાલમંદિરથી ભણીને આજે ઉચ્ચ અભ્યાસ સુધી પહોંચી છું. આ સંસ્થામાં બધી જ ઇતરપ્રવૃત્તિઓ કરાવવામાં આવે છે.બધા જ તહેવારો ઉજવવામાં આવે છે. રમતોત્સવ પણ થાય છે. અમારા શિક્ષક પ્રજ્ઞાબહેને અમને સારું શિક્ષણ પ્રદાન કર્યું છે. મને અહીં ભણવાનું મળ્યું અને હું આગળ વધી. હવે, હું ટ્યૂશન-ક્લાસમાં જઈને ભણાવું છું એ રીતે હું પગભર થઈ ગઈ છું."


બાલવાડીની વિદ્યાર્થિની વંશીતા ધાંધલ્યા

" નમસ્કાર! હાલમાં હું બી.એસસી.ના સિમેસ્ટર-3માં  અભ્યાસ કરું છું."

વંશીતા ધાંધલ્યા

વંશીતા ધાંધલ્યા

"છેલ્લાં દસ વર્ષથી વંચિતોના વાણોતરમાં અભ્યાસ કરું છું. આ સંસ્થામાં પ્રજ્ઞાબહેન તમામ વિષયોનો અભ્યાસ અને હોમવર્ક કરાવે છે. ઇતરપ્રવૃત્તિઓ પણ થાય છે. અમને  જરૂરી બધી જ જાતની શૈક્ષણિક સામગ્રી પ્રજ્ઞાબહેન જ આપે છે. ઘરનાં આર્થિક કારણોસર અમારો અભ્યાસ અટકે નહીં તેનું તેઓ ધ્યાન રાખે છે. અમને સારો પોષણવાળો ખોરાક મળી રહે તેનું ધ્યાન રાખે છે. અમે દરેક ક્ષેત્રમાં પારંગત બનીએ તેવા પ્રયત્નો તેઓ કરે છે. હું તેમનો દિલથી આભાર માનું છું."


" આ બાળકોનાં વાલીઓનું વલણ કેવું રહ્યું છે? ક્યારેય વિરોધ કરે છે ખરાં?"
" ના, ક્યારેય વિરોધ નથી થયો. ઊલટું, હવે તો તેઓ જ પોતાનાં બાળકને દાખલ કરવા માટે લઈને આવતાં હોય છે. બાળકો પણ અહીં આવવા માટે હોંશે-હોંશે તૈયાર થઈ જતાં હોય છે...

તેઓ પોતાનાં સંતાનોમાં દીકરાઓને ઉચ્ચ અભ્યાસ કરવાની છૂટ આપતાં હોય છે જ્યારે મોટાભાગના વાલીઓ દીકરીઓ માટે એવું ઇચ્છતાં હોય છે કે દીકરીઓ સીવણ-ભરત-ગૂંથણ, કમ્પ્યુટર કે મેંદી આર્ટ જેવા વિષયોમાં વ્યવસાયિક તાલીમ લઈને ઘરે બેસીને કામ કરે તો એમને ગમે.

"શિક્ષણથી સામાજિક પરિવર્તન આવ્યું છે, બાળકો ભણતાં થયાં છે."

બહેન, એક બાબત કહેવાની મને જરૂર ગમશે કે  સામાજિક ધોરણે શિક્ષણની બાબતમાં આ બહુ મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. મેં મારાં સર્વેક્ષણ દરમિયાન પણ જોયું કે ગરીબ અને મજૂરી કરતાં વાલીઓ પણ એમ કહે છે કે અમારાં બાળકો અમારી જેમ મજૂરી કરે એવું અમે નથી ઇચ્છતાં. એમને ભણતરની કિંમત સમજાઈ છે. ભણવાથી કામ સારું મળે અને પૈસા પણ સારાં મળે એ વાત તેમને સમજાઈ છે.અને વળી, પ્રાથમિક શિક્ષણ મફત અને ફરજિયાત થયું હોવાથી તેનો પ્રચાર પણ ઘણો થયો છે. તેનું આ પરિણામ છે કે છોકરો હોય કે છોકરી પણ સંતાનો ભણતાં થયાં છે." 

પ્રજ્ઞાબેનને તાજેતરમાં મળેલાં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્રો

 પ્રજ્ઞાબેનને  છેલ્લાં  21 વર્ષમાં  મળેલાં ઍવોર્ડની યાદી તો બહુ લાંબી છે. આ દરમિયાન તેમને કુલ 31 જેટલાં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્રો મળેલાં છે,  તાજેતરમાં તેમને મળેલાં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્રોની વિગત વિશે જાણીએઃ-


  • 'નેશનલ બિલ્ડર ઍવોર્ડ'
નેશનલ બિલ્ડર ઍવોર્ડ સ્વીકારતાં પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

નેશનલ બિલ્ડર ઍવોર્ડ સ્વીકારતાં પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી



તાજેતરમાં 16 સપ્ટેમ્બર-2021ના રોજ ભાવનગર રોટરી રાઉન્ડ ટાઉન ક્લબ તરફથી આ ઍવોર્ડ આપીને શ્રી પ્રજ્ઞાબહેનનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

  • 'પેરા લીગલ વૉલન્ટિયર'




21જુલાઈ-2021ના રોજ જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તા મંડળ દ્વારા કોરોનાકાળ દરમિયાન પેરા લીગલ વૉલન્ટિયર તરીકે કાર્ય કરવા બદલ ગુજરાત રાજ્યના કાનૂની સેવા મંડળ-અમદાવાદના ચેરમેન શ્રી ડૉ.જસ્ટિસ વિનીત કોઠારી દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

  • બેસ્ટ ટીચર ઍવોર્ડ
આ ઉપરાંત, નવનિધિ દિવ્યાંગ ટ્રસ્ટ, અખિલ ભારતીય શૈક્ષણિક મહાસંઘ(રાષ્ટ્રીય મહાસંઘ), અને શક્તિ સમન્વય સંસ્થા-ભાવનગર તરફથી માર્ચ-2021માં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્ર આપવામાં આવ્યાં છે.
  • સ્વયંસિદ્ધા ઍવોર્ડ
ગુજરાત ચેમ્બર ઑફ કૉમર્સનો બહુ જ સન્માનીય ઍવોર્ડ સ્વયંસિદ્ધા ઍવોર્ડ વર્ષ-2015માં તેમને મળી ચુકેલો છે.


" આપને મોટાભાગના ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્ર 'શ્રેષ્ઠ શિક્ષક' તરીકેની વિશિષ્ટ સેવાઓ બદલ આપવામાં આવ્યાં છે તો હવે તમે તમારા આ કાર્યને આગળ કઈ રીતે લઈ જવા માગો છો?"

" મારું આ કાર્ય વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચે અને અનેક વંચિતોને અક્ષરજ્ઞાનનો અને ઉત્તમ શિક્ષણનો લાભ મળી રહે તેવું મારું સપનું છે...

મારા આ કાર્યને હું વ્યવસાયલક્ષી બનાવવા માગું છું એટલે કે જે પણ બાળક મારી સંસ્થામાં આવે તેમાંનાં કોઈને વ્યવસાયિક તાલીમ લઈને પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવો હોય તો કરી શકે.  એટલે જ કમ્પ્યુટર-અભ્યાસ, સીવણ અને ભરત-ગૂંથણ અને અન્ય ગૃહઉદ્યોગોની ટ્રેનિંગ માટેનાં સાધનો  વસાવવાં છે. 

હાલમાં તો મંદિરના પ્રાંગણમાં એક મોટો હૉલ બંધાઈ રહ્યો છે એટલે ભવિષ્યમાં જગ્યાની તકલીફ થોડી ઓછી થઈ જશે. 


હાલમાં તો 'વન વુમન શો' છે એટલે કે મોટાભાગનું કામ હું અને મારા કુટુંબના સભ્યો સંભાળીએ છીએ. મારો દીકરો મરીન એન્જિનિયર છે અને પોતે જોબ કરે છે એટલે રજાના સમયમાં મને મદદ કરે છે. મારી પુત્રવધૂ સમાજશાસ્ત્ર વિષયમાં એમ.એ. છે અને યોગ ટીચર તરીકેની ટ્રેનિંગ લે છે. મારા પતિએ આ કાર્ય શરૂ કરાવ્યું, મને ખૂબ સહકાર આપ્યો પરંતુ કોરોનાકાળમાં તેઓ અવસાન પામ્યા એટલે એમનાં પ્રોત્સાહન અને સહકારની  ખોટ મને  પડી રહી છે.

"સમાજને માટે આપનો કોઈ મેસેજ છે?"

" હું એટલું કહેવા માગું છું કે દરેક સમાજની દરેક વ્યક્તિ એવું વિચારે કે સમાજમાં કોઈ પણ બાળક અભણ ન રહેવું જોઈએ." 

કોઈપણ દેશનો વિકાસ તેના સાક્ષરતાના આંક પરથી નક્કી થતો હોય છે. શિક્ષિત પ્રજા જ દેશના વિકાસમાં ભાગીદારી નોંધાવી શકે છે.



મેંદી-આર્ટ શીખતી વિદ્યાર્થિનીઓ
મેંદી-આર્ટ શીખતી વિદ્યાર્થિનીઓ


પ્રજ્ઞાબેનને ભવિષ્યનાં તેમનાં કામ માટે ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવીએ અને વધુ ને વધુ બાળકોનું ભવિષ્ય તેમનાં હાથે ઉજ્જવળ બને તેવી પ્રાર્થના કરીએ. અસ્તુ.
આદર્શ શિક્ષક અંગે વધુ વાંચવા માટે નીચેની લિન્ક પર ક્લિક કરોઃ-


"એક પુસ્તક, એક પેન, એક બાળક અને એક શિક્ષક, વિશ્વને બદલી શકવાની અદ્દભુત તાકાત ધરાવે છે.


 "દીવાથી દીવો પ્રગટે. એક ભણે, અનેકને ભણાવે."