ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

25 સપ્ટેમ્બર 2021

 પ્રેરણાત્મક સ્ટોરી । 'વંચિતોના વાણોતર' પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી । 'શ્રેષ્ઠ શિક્ષક'ના અનેક ઍવોર્ડનું સન્માન મેળવનાર એકલવીર મહિલા । 


    -કન્ટેન્ટ ટેબલ-
  • પ્રેરણાત્મક સ્ટોરી
  • 'વંચિતોના વાણોતર' બાલવાડીની સ્થાપના અને કાર્ય
  • પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી
  • અનેક ઍવોર્ડનું સન્માન મેળવનાર મહિલા

                                   

પ્રસ્તાવનાઃ-

ઘણીવાર એવું બનતું હોય છે કે આપણે રસ્તામાં જતાં હોઈએ કે પછી કોઈ વાહનમાં હોઇએ અને ટ્રાફિક સિગ્નલ આવે એટલે અચાનક અનેક બાળકો હાથમાં નાની-મોટી વેચવાની વસ્તુઓ લઈને આવી પહોંચે છે અને આપણને એ આશામાં ઘેરી વળે છે કે આપણે કાંઈક ખરીદીએ તો તેને બે પૈસા મળે.એ એની રોજી-રોટી છે. આપણે એની પાસેથી ક્યારેક ખરીદતાં હોઈએ છીએ તો ક્યારેક એની સાથે વાત કરીને એને પૂછીએ છીએ કે તું ક્યાં રહે છે? શું કરે છે? ભણે છે કે નહીં ? બસ, આનાથી વધારે કાંઈ નહીં.સિગ્નલ ખૂલે એટલે એ એનાં રસ્તે, આપણે આપણાં રસ્તે. મોટાભાગના લોકો આવું જ કરતાં હોય છે પણ એક મહિલાએ એવું ન કર્યું, તો એણે શું કર્યું? એ જાણવા માટે તો આપણે એમની સાથે જ વાત કરીએ.


પ્રેરણાત્મક સ્ટોરી
તમારી વાત તમારા શબ્દોમાં...

" મારે તો બસ...આ બાળકોનાં આજીવન શિક્ષક બની રહેવું છે."

'વંચિતોના વાણોતર' શ્રી પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

વંચિતોના વાણોતર શ્રી પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી



'વંચિતોના વાણોતર' પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

"મેં  એ દિવસે ગાર્ડનમાં બાળકોને જોયાં હતાં. હું મારા હસબન્ડ અને નાનાં બાળક સાથે ગાર્ડનમાં બેઠી હતી ત્યારે કેટલાંક છોકરાઓ અમને ઘેરી વળ્યાં અને વસ્તુ લેવા માટે આગ્રહ કરવાં લાગ્યાં. કોઈની પાસે ફૂગ્ગા હતા તો કોઈની પાસે પિપૂડી, તો કોઈની પાસે જાતજાતનાં રમકડાં. મેં એમને વાતવાતમાં પૂછી લીધું કે તમે બધાં સ્કૂલમાં જાઓ છો કે નહીં? સૌનો એક જ જવાબ હતો, 'અમને કોણ ભણાવે? અમે તો બધાં છૂટક કામ કરીએ છીએ તો સ્કૂલમાં કેવી રીતે જઈએ?'

આ જવાબ સાંભળીને મારું દિલ કકળી ઊઠ્યું અને હું ખૂબ જ બેચેન બની ગઈ. મારા હસબન્ડની નજર મારા તરફ હતી એટલે તેમણે એ બેચેનીનું કારણ પૂછ્યું. મેં કહ્યું કે હું તો આ બાળકોની આજીવન શિક્ષક બની રહેવા માગું છું. આ ગરીબ વંચિત બાળકોને મફત શિક્ષણ આપીને મારી ફરજ પૂરી કરવા માગું છું. આમાં મારા પતિનો સાથ મને મળ્યો અને અમે અમારા શહેર ભાવનગરના જવાહરનગર વિસ્તારની ઝૂંપડપટ્ટીઓનાં બાળકોનું સર્વેક્ષણ કરવાનું કામ શરૂ કર્યું."


આ છે પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી કે જેઓ ભાવનગર શહેરમાં રહે છે. એમ.કોમ.સુધીનો ઉચ્ચ અભ્યાસ કર્યો છે. લાયબ્રેરી સાયન્સની ડિગ્રી લીધી છે. તેમણે એક સ્થાનિક શાળામાં પાંચેક વર્ષ કામ કર્યું અને સાથે દસેક વર્ષ મહિલા નાગરિક સહકારી બેન્કમાં ઑનરરી ડાયરેક્ટર તરીકે કામ કર્યું છે. તેઓ ગુજરાત રાજ્ય સ્તરે ઍથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયન રહી ચુક્યાં છે.


ઍથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયન પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

ઍથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયન પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી


તમારી વાત તમારા શબ્દોમાં

આ બધાં કામ સાથે તેમણે ઝૂંપડપટ્ટીનાં બાળકોનાં સર્વેક્ષણનું કામ ચાલું રાખ્યું અને બાળકોનાં ઘરે-ઘરે જઈને તેમનાં કુટુંબની માહિતી મેળવી, તેમનાં વાલીઓની મરજી જાણી. 

આ કાર્યમાં તેમની સાથે તેમના પતિ જોડાયા. આ સમયે તેમને સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ નડી કે આ શહેરી ઝૂંપડપટ્ટી વિસ્તારમાં છૂટક કામ કરતાં મજૂરો, વંચિતો અને સ્થળાંતર કરીને નાનાં-મોટાં કામ કરતાં લોકો રહેતા હોવાથી તેમની પાસે તેમનાં પોતાનાં બાળકોનાં જન્મ અંગેની કોઈ માહિતી નહોતી. પ્રજ્ઞાબહેને નાની-નાની માહિતી મેળવી અને તેના આધારે એ બાળકોનાં જન્મના દાખલા કઢાવ્યા અને કુલ-400 જેટલાં બાળકોને શહેરની મ્યુનિસિપાલિટી શાળામાં દાખલ કરાવડાવ્યાં. અને આ રીતે બાળકો શાળામાં જતાં થયાં.

તમારી સંસ્થા વંચિતોના વાણોતર વિશે થોડું જણાવશો?

જે બાળકોને શાળામાં દાખલ કર્યાં એમનાં વાલીઓ તો મોટાભાગે અભણ જ હતા અને એ લોકો આખો દિવસ મજૂરીકામે જતા હોય એટલે એમની પાસે સમય પણ ન હોય. તો પ્રશ્ન એ આવ્યો કે આ બાળકોને શાળાનું હોમવર્ક કોણ કરાવે? બીજું એ કે જે બાળકોને સવારની સ્કૂલ હોય એ બપોર આખી રખડ્યા કરે. 

'વંચિતોના વાણોતર' બાલવાડી રસ્તા પર શરૂ કરી.

આ બંને કારણોસર મેં મારી તે સમયની જોબ, અન્ય સામાજિક કાર્યો છોડી દીધાં અને બધું જ કામ છોડીને સંપૂર્ણપણે બાળકોની પાછળ જ સમય આપવાની શરૂઆત કરી. અને 13ઑક્ટોબર-2001 રોજ એક બાલવાડી શરૂ  કરી, જેને નામ આપ્યું 'વંચિતોના વાણોતર' બાલવાડી. 'વંચિતો' એટલે એવાં બાળકો કે જેઓ પછાત છે, વિચરતી અને વિમુક્ત જાતિનાં છે,મજૂરી કરે છે, કચરો વીણે છે, નાના-મોટા કામધંધા કરે છે. 'વાણોતર' એટલે આવાં બાળકોનું રખોપું કરનારી, તેમની સંભાળ લેનારી વ્યક્તિ. 
 બાલવાડીમાં  બાલમંદિરથી બાર ધોરણ સુધીનાં બાળકોને મફત અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે અને વિવિધ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ કરાવવામાં આવે છે.

જે બાળકો સવારની શાળાઓમાં જતાં હોય છે તે બપોરના સમયે અને જે બપોરે શાળાઓમાં જતાં હોય તે સવારે અહીં  અભ્યાસ માટે આવે છે. આ બાલવાડીમાં તેમને રોજેરોજનું શાળાકીય હોમવર્ક કરાવું છું. વિવિધ વિષયમાં પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરાવું છું. ઉપરાંત, ઇતરપ્રવૃત્તિઓ અને પેપર-આર્ટ, મેંદી ડિઝાઈન, સીવણ-ગૂંથણની તાલીમ આપવામાં આવે છે.


વર્ષ-2001માં આ બાલવાડી શરૂ કરી ત્યારે ભાવનગર શહેરના જવાહર નગર વિસ્તારનાં બાળકોનાં રહેઠાણો નજીકના વિસ્તારોની ગલીઓમાં રસ્તા પર જ  બાળકોને શિક્ષણ આપવામાં આવતું હતું. વર્ષ-2007માં આ ઝૂંપડપટ્ટીઓને  સરકાર તરફથી દૂર કરવામાં આવી અને તેમને શહેરના જુદા-જુદા વિસ્તારોમાં પ્લોટ આપવામાં આવ્યા. આનાં કારણે મારાં બધાં જ વિદ્યાર્થીઓ જુદા-જુદા વિસ્તારમાં વહેંચાઈ ગયા. મારા વિસ્તારનાં બાળકોને હું ભણાવું છું. 

મંદિરના પ્રાંગણમાં બાલવાડીને જગ્યા મળી
બાળકોની સંખ્યા વધતી ગઈ એટલે રસ્તા પર ભણાવવાનું મુશ્કેલ બનતું ગયું. ત્યાંથી પસાર થતાં કેટલાંક લોકોનું આ બાબત તરફ ધ્યાન ખેંચાયું એટલે તેમણે નજીકના મંદિરના ટ્રસ્ટીઓ સાથે વાત કરી અને એ રીતે મંદિરના વિશાળ પ્રાંગણમાં સ્કૂલ ચલાવવાની અમને પરવાનગી મળી ગઈ. આ સેવાભાવી લોકોએ બાળકોને શૈક્ષણિક સામગ્રી પણ આપી.આ રીતે વર્ષ-2007માં આ નવી જગ્યા પર અમારી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થઈ જે આજ સુધી અહીં જ ચાલુ છે. 


મંદિરના પ્રાંગણમાં 'વંચિતોના વાણોતર'

મંદિરના પ્રાંગણમાં 'વંચિતોના વાણોતર'




બાલવાડીમાં હાલમાં 200 જેટલાં બાળકો ભણે છે

બાળકો જાતે જ સફાઈ કરે છે. પ્રાર્થના પછી અભ્યાસ શરૂ થાય છે. તેઓ પોતે પણ સ્વચ્છ થઈને આવે તેની કાળજી લેવામાં આવે છે. આખો દિવસ જુદી-જુદી પ્રવૃત્તિઓમાં વિતાવ્યા પછી બાળકો હસતાં-રમતાં ઘરે જાય છે. બાળકોને અહીં એટલી મજા પડે છે કે મારે હવે બાળકોને બોલાવવા નથી પડતાં કે લેવા પણ નથી જવું પડતું. તેઓ અહીં આવવા માટે એટલાં આતુર હોય છે કે દિવસે ને દિવસે મારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વધતી જાય છે. હાલમાં, આ બાલવાડીમાં 200 બાળકો આવે છે જેમાં 130 છોકરીઓ છે અને 70 છોકરાઓ છે.


કોઈ વિદ્યાર્થીને 8 ધોરણ પછી આગળ ભણવું હોય તો શું કરો છો?

હા, આજકાલ ઉચ્ચ શિક્ષણ લેવા માગતાં બાળકોની સંખ્યા વધી  છે . આવા બાળકોને 8 ધોરણ પછી પ્રાઈવેટ શાળાઓમાં દાખલ કરાવડાવું છું અને તેમની વાર્ષિક ફી તેમજ શૈક્ષણિક જરૂરિયાતોની વ્યવસ્થા હું કરી આપું છું.

જે વિદ્યાર્થીઓને કૉલેજમાં જવું હોય તો તેમનાં ઍડમિશનથી લઈને ફી આપવા સુધીની બધી જ જવાબદારી હું સંભાળું છું. મોટાભાગે છોકરાઓને ડિપ્લોમા કોર્સમાં દાખલ કરાવીએ છીએ એટલે તેઓ જલદીથી પગભર થઈને કમાતાં થઈ શકે છે. 

મારા ત્રણ વિદ્યાર્થીઓ વિશે વાત કરતા મને આનંદ થાય છે કે જેઓ બાલમંદિરથી શરૂ કરીને બાર ધોરણ સુધી મારી પાસે જ ભણ્યાં છે અને સમગ્ર અભ્યાસ દરમિયાન 90થી ઉપર ટકા સાથે આગળ રહ્યાં છે અને તેજસ્વી કારકિર્દી બનાવી છે.

બાલવાડીના વિદ્યાર્થી જયરાજ મકવાણા

 " મારે ડૉક્ટર બનવું છે. અભ્યાસમાં મળેલી સિદ્ધિઓ માટે હું મારા શિક્ષક પ્રજ્ઞાબહેનનો આભારી છું. આ બાલવાડી ન હોત તો અમારું શું થયું હોત!"

જયરાજ મકવાણા

જયરાજ મકવાણા 


   " હાલમાં હું કૉલેજના પ્રથમ વર્ષમાં અભ્યાસ કરવા જઈ રહ્યો છું. પહેલા ધોરણથી જ હું આ સંસ્થા સાથે છું. આગળ સુધી સારા ગુણોથી સફળતા મેળવવામાં આ સંસ્થાનો અને પ્રજ્ઞાબહેનનો બહુ મોટો ફાળો રહેલો છે. ગરીબ તેમજ મધ્યમ વર્ગનાં બાળકોનાં અભ્યાસ માટે આવી બીજી કોઈ સંસ્થા ચાલતી નથી પણ પ્રજ્ઞાબહેન ચલાવે છે તે ધન્યવાદને પાત્ર છે.મારે વધુ અભ્યાસ કરીને ડૉક્ટર બનવું છે." 


બાલવાડીની વિદ્યાર્થિની દક્ષા ભરતભાઈ મકવાણા

" વંચિતોના વાણોતર બાલવાડીમાં ઇતરપ્રવૃત્તિઓ કરવામાં મને બહુ જ રસ પડતો હતો. આજે એ મારા શોખના વિષયો ગણાય છે."


દક્ષા મકવાણા

દક્ષા મકવાણા


" વંચિતોના વાણોતર સંસ્થામાં હું બાલમંદિરથી ભણીને આજે ઉચ્ચ અભ્યાસ સુધી પહોંચી છું. આ સંસ્થામાં બધી જ ઇતરપ્રવૃત્તિઓ કરાવવામાં આવે છે.બધા જ તહેવારો ઉજવવામાં આવે છે. રમતોત્સવ પણ થાય છે. અમારા શિક્ષક પ્રજ્ઞાબહેને અમને સારું શિક્ષણ પ્રદાન કર્યું છે. મને અહીં ભણવાનું મળ્યું અને હું આગળ વધી. હવે, હું ટ્યૂશન-ક્લાસમાં જઈને ભણાવું છું એ રીતે હું પગભર થઈ ગઈ છું."


બાલવાડીની વિદ્યાર્થિની વંશીતા ધાંધલ્યા

" નમસ્કાર! હાલમાં હું બી.એસસી.ના સિમેસ્ટર-3માં  અભ્યાસ કરું છું."

વંશીતા ધાંધલ્યા

વંશીતા ધાંધલ્યા

"છેલ્લાં દસ વર્ષથી વંચિતોના વાણોતરમાં અભ્યાસ કરું છું. આ સંસ્થામાં પ્રજ્ઞાબહેન તમામ વિષયોનો અભ્યાસ અને હોમવર્ક કરાવે છે. ઇતરપ્રવૃત્તિઓ પણ થાય છે. અમને  જરૂરી બધી જ જાતની શૈક્ષણિક સામગ્રી પ્રજ્ઞાબહેન જ આપે છે. ઘરનાં આર્થિક કારણોસર અમારો અભ્યાસ અટકે નહીં તેનું તેઓ ધ્યાન રાખે છે. અમને સારો પોષણવાળો ખોરાક મળી રહે તેનું ધ્યાન રાખે છે. અમે દરેક ક્ષેત્રમાં પારંગત બનીએ તેવા પ્રયત્નો તેઓ કરે છે. હું તેમનો દિલથી આભાર માનું છું."


" આ બાળકોનાં વાલીઓનું વલણ કેવું રહ્યું છે? ક્યારેય વિરોધ કરે છે ખરાં?"
" ના, ક્યારેય વિરોધ નથી થયો. ઊલટું, હવે તો તેઓ જ પોતાનાં બાળકને દાખલ કરવા માટે લઈને આવતાં હોય છે. બાળકો પણ અહીં આવવા માટે હોંશે-હોંશે તૈયાર થઈ જતાં હોય છે...

તેઓ પોતાનાં સંતાનોમાં દીકરાઓને ઉચ્ચ અભ્યાસ કરવાની છૂટ આપતાં હોય છે જ્યારે મોટાભાગના વાલીઓ દીકરીઓ માટે એવું ઇચ્છતાં હોય છે કે દીકરીઓ સીવણ-ભરત-ગૂંથણ, કમ્પ્યુટર કે મેંદી આર્ટ જેવા વિષયોમાં વ્યવસાયિક તાલીમ લઈને ઘરે બેસીને કામ કરે તો એમને ગમે.

"શિક્ષણથી સામાજિક પરિવર્તન આવ્યું છે, બાળકો ભણતાં થયાં છે."

બહેન, એક બાબત કહેવાની મને જરૂર ગમશે કે  સામાજિક ધોરણે શિક્ષણની બાબતમાં આ બહુ મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. મેં મારાં સર્વેક્ષણ દરમિયાન પણ જોયું કે ગરીબ અને મજૂરી કરતાં વાલીઓ પણ એમ કહે છે કે અમારાં બાળકો અમારી જેમ મજૂરી કરે એવું અમે નથી ઇચ્છતાં. એમને ભણતરની કિંમત સમજાઈ છે. ભણવાથી કામ સારું મળે અને પૈસા પણ સારાં મળે એ વાત તેમને સમજાઈ છે.અને વળી, પ્રાથમિક શિક્ષણ મફત અને ફરજિયાત થયું હોવાથી તેનો પ્રચાર પણ ઘણો થયો છે. તેનું આ પરિણામ છે કે છોકરો હોય કે છોકરી પણ સંતાનો ભણતાં થયાં છે." 

પ્રજ્ઞાબેનને તાજેતરમાં મળેલાં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્રો

 પ્રજ્ઞાબેનને  છેલ્લાં  21 વર્ષમાં  મળેલાં ઍવોર્ડની યાદી તો બહુ લાંબી છે. આ દરમિયાન તેમને કુલ 31 જેટલાં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્રો મળેલાં છે,  તાજેતરમાં તેમને મળેલાં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્રોની વિગત વિશે જાણીએઃ-


  • 'નેશનલ બિલ્ડર ઍવોર્ડ'
નેશનલ બિલ્ડર ઍવોર્ડ સ્વીકારતાં પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી

નેશનલ બિલ્ડર ઍવોર્ડ સ્વીકારતાં પ્રજ્ઞાબેન ગાંધી



તાજેતરમાં 16 સપ્ટેમ્બર-2021ના રોજ ભાવનગર રોટરી રાઉન્ડ ટાઉન ક્લબ તરફથી આ ઍવોર્ડ આપીને શ્રી પ્રજ્ઞાબહેનનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

  • 'પેરા લીગલ વૉલન્ટિયર'




21જુલાઈ-2021ના રોજ જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તા મંડળ દ્વારા કોરોનાકાળ દરમિયાન પેરા લીગલ વૉલન્ટિયર તરીકે કાર્ય કરવા બદલ ગુજરાત રાજ્યના કાનૂની સેવા મંડળ-અમદાવાદના ચેરમેન શ્રી ડૉ.જસ્ટિસ વિનીત કોઠારી દ્વારા સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

  • બેસ્ટ ટીચર ઍવોર્ડ
આ ઉપરાંત, નવનિધિ દિવ્યાંગ ટ્રસ્ટ, અખિલ ભારતીય શૈક્ષણિક મહાસંઘ(રાષ્ટ્રીય મહાસંઘ), અને શક્તિ સમન્વય સંસ્થા-ભાવનગર તરફથી માર્ચ-2021માં ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્ર આપવામાં આવ્યાં છે.
  • સ્વયંસિદ્ધા ઍવોર્ડ
ગુજરાત ચેમ્બર ઑફ કૉમર્સનો બહુ જ સન્માનીય ઍવોર્ડ સ્વયંસિદ્ધા ઍવોર્ડ વર્ષ-2015માં તેમને મળી ચુકેલો છે.


" આપને મોટાભાગના ઍવોર્ડ અને સન્માનપત્ર 'શ્રેષ્ઠ શિક્ષક' તરીકેની વિશિષ્ટ સેવાઓ બદલ આપવામાં આવ્યાં છે તો હવે તમે તમારા આ કાર્યને આગળ કઈ રીતે લઈ જવા માગો છો?"

" મારું આ કાર્ય વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચે અને અનેક વંચિતોને અક્ષરજ્ઞાનનો અને ઉત્તમ શિક્ષણનો લાભ મળી રહે તેવું મારું સપનું છે...

મારા આ કાર્યને હું વ્યવસાયલક્ષી બનાવવા માગું છું એટલે કે જે પણ બાળક મારી સંસ્થામાં આવે તેમાંનાં કોઈને વ્યવસાયિક તાલીમ લઈને પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવો હોય તો કરી શકે.  એટલે જ કમ્પ્યુટર-અભ્યાસ, સીવણ અને ભરત-ગૂંથણ અને અન્ય ગૃહઉદ્યોગોની ટ્રેનિંગ માટેનાં સાધનો  વસાવવાં છે. 

હાલમાં તો મંદિરના પ્રાંગણમાં એક મોટો હૉલ બંધાઈ રહ્યો છે એટલે ભવિષ્યમાં જગ્યાની તકલીફ થોડી ઓછી થઈ જશે. 


હાલમાં તો 'વન વુમન શો' છે એટલે કે મોટાભાગનું કામ હું અને મારા કુટુંબના સભ્યો સંભાળીએ છીએ. મારો દીકરો મરીન એન્જિનિયર છે અને પોતે જોબ કરે છે એટલે રજાના સમયમાં મને મદદ કરે છે. મારી પુત્રવધૂ સમાજશાસ્ત્ર વિષયમાં એમ.એ. છે અને યોગ ટીચર તરીકેની ટ્રેનિંગ લે છે. મારા પતિએ આ કાર્ય શરૂ કરાવ્યું, મને ખૂબ સહકાર આપ્યો પરંતુ કોરોનાકાળમાં તેઓ અવસાન પામ્યા એટલે એમનાં પ્રોત્સાહન અને સહકારની  ખોટ મને  પડી રહી છે.

"સમાજને માટે આપનો કોઈ મેસેજ છે?"

" હું એટલું કહેવા માગું છું કે દરેક સમાજની દરેક વ્યક્તિ એવું વિચારે કે સમાજમાં કોઈ પણ બાળક અભણ ન રહેવું જોઈએ." 

કોઈપણ દેશનો વિકાસ તેના સાક્ષરતાના આંક પરથી નક્કી થતો હોય છે. શિક્ષિત પ્રજા જ દેશના વિકાસમાં ભાગીદારી નોંધાવી શકે છે.



મેંદી-આર્ટ શીખતી વિદ્યાર્થિનીઓ
મેંદી-આર્ટ શીખતી વિદ્યાર્થિનીઓ


પ્રજ્ઞાબેનને ભવિષ્યનાં તેમનાં કામ માટે ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવીએ અને વધુ ને વધુ બાળકોનું ભવિષ્ય તેમનાં હાથે ઉજ્જવળ બને તેવી પ્રાર્થના કરીએ. અસ્તુ.
આદર્શ શિક્ષક અંગે વધુ વાંચવા માટે નીચેની લિન્ક પર ક્લિક કરોઃ-


"એક પુસ્તક, એક પેન, એક બાળક અને એક શિક્ષક, વિશ્વને બદલી શકવાની અદ્દભુત તાકાત ધરાવે છે.


 "દીવાથી દીવો પ્રગટે. એક ભણે, અનેકને ભણાવે."


                                                                                                                                                                                                        

09 સપ્ટેમ્બર 2021

 શિક્ષક એટલે શું?એક આદર્શ શિક્ષકની વ્યાખ્યા । શિક્ષણ અને કેળવણી વચ્ચેનો તફાવત । એક શિક્ષકની મુલાકાત.


પ્રસ્તાવનાઃ-

આજે સમગ્ર દુનિયામાં શિક્ષકની ભૂમિકા તપાસવાની જરૂર ઊભી થઈ છે કારણ કે ખાસ કરીને, કોરોનાકાળ પછી શિક્ષક અને શિક્ષણ તેમ જ કેળવણી વિશે લોકો વધુ ને વધુ જાણવા માગે છે. આજે સમયની માંગ છે શિક્ષણ અને કેળવણી અને તેમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતો શિક્ષક, તેનું મહત્ત્વ, તેની સજ્જતા વગેરે બાબતો વિશે આજે દરેક માતા-પિતા, વાલીઓ, શિક્ષણવિદ્, શાળા-સંચાલકો તેમ જ સરકારની ચિંતા છે, મૂંઝવણ છે કે આજનું શિક્ષણ ક્યાં જઈને અટકશે?બાળકો માટે કેવું શિક્ષણ જરૂરી છે? અને ત્યારે, સૌની નજર જાય છે એક શિક્ષક તરફ. નવી શિક્ષણ નીતિને લીલી ઝંડી તો મળી ગઈ છે પણ ક્યાં છે એવા શિક્ષકો કે જેઓ ખરેખર પાયાની, જીવનઘડતરની કેળવણી આપવા માટે પૂરેપૂરા સજ્જ હોય!!

આજે, આપણે મળીશું શ્રી દીપિકાબેન ચાવડાને કે જેમને પ સપ્ટેમ્બર-2021ના રોજ શિક્ષક દિન નિમિત્તે એક શ્રેષ્ઠ શિક્ષકનો  ઍવોર્ડ પ્રાપ્ત થયો છે. આવો, એમની સાથે ઉપરના દરેક મુદ્દા વિશે વાતચીત કરીએઃ-

શિક્ષક તરીકેની શ્રેષ્ઠ કામગીરી માટે સન્માનિત શ્રી દીપિકાબેન ચાવડા
શિક્ષક તરીકેની શ્રેષ્ઠ કામગીરી માટે સન્માનિત શ્રી દીપિકાબેન ચાવડા.


શ્રી દીપિકાબેન ચાવડા

તમારી વાત તમારા શબ્દોમાં...

તમારો પરિચય આપશો?
હું દીપિકા ચાવડા 'તાપસી' એક નિવૃત્ત શિક્ષિકા છું અને સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલા ભાવનગર શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ, કુમારમંદિરમાં શિક્ષણક્ષેત્રે 32 વર્ષ કામ કર્યું છે. મને નાનપણથી જ વાંચન, લેખન તેમ જ સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓમાં ખૂબ રસ રહ્યો છે. 
શિક્ષક તરીકે નિવૃત્ત થયા પછી સાહિત્ય પ્રત્યેના મારા ઊંડા રસને કારણે ટૂંકી વાર્તાઓથી લેખનકાર્ય શરૂ કર્યું છે. સૌ પ્રથમ તો હિલેરિયર્સ ગ્રુપમાં જોડાઈ અને એમનાં પુસ્તક 'પરવરિશ', 'અસ્તિત્વનું આત્મવિલોપન', 'હ્રદયઝરુખે'માં મારી વાર્તા અને કવિતા પ્રકાશિત થઈ. લગભગ સાતેક રચનાઓ પ્રકાશિત થઈ છે. આ હિલેરિયર્સ ગ્રુપ અમદાવાદમાં પિન્કીબેન શાહ ચલાવે છે અને તે સાહિત્ય વિષયક પ્રવૃત્તિઓ કરે છે.

હાલમાં, હું ગાંધીનગર દૈનિક ન્યૂઝ-પેપરમાં સાહિત્ય સરિતા ગ્રુપની સભ્ય છું અને તેમની નિયમિત કોલમ-લેખિકા છું. માતૃભારતી, પ્રતિલિપિ અને સોફિઝન જેવાં ઓનલાઇન સામાજિક પ્લેટફોર્મ્સ પર પણ મારી વાર્તાઓ પ્રકાશિત થઈ છે. આમ, હાલમાં સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં મારી સફર આગળ વધી રહી છે.

તમને પમી સપ્ટેમ્બર-2021ના રોજ શિક્ષક દિન નિમિત્તે જે ઍવોર્ડ અને સન્માન પ્રાપ્ત થયાં તેના વિશે થોડું જણાવશો?

તાજેતરમાં જ શિક્ષણ દિન નિમિત્તે મને મૌલાના કલામ આઝાદ ઈન્ટરનેશનલ એજ્યુકેશન ઍક્સલન્સ ઓનર મળ્યું છે. આ સન્માન શિક્ષણક્ષેત્રની મારી અવિરત 32 વર્ષની સેવાઓ બદલ આપવામાં આવ્યું છે. 


ઍવોર્ડ સર્ટિર્ફિકેટ


તમારાં આ વિશિષ્ટ સન્માન પાછળ કઈ સિદ્ધિઓ રહેલી છે?

હા, મેં 32 વર્ષ અવિરતપણે જે શૈક્ષણિક સંસ્થામાં કાર્ય કર્યું તે સંસ્થાનું કેળવણીક્ષેત્રમાં અને ઉત્તમ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં આગવું નામ છે અને વિશિષ્ટ પ્રદાન છે. આ સંસ્થાનું નામ છે, 'શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ'-ભાવનગર. 
આ સંસ્થા બાળકેળવણીના પ્રણેતા એવા શ્રી ગિજુભાઈ બધેકાએ સ્થાપેલી સંસ્થા છે. 'મૂછાળી મા' ના હુલામણા નામથી ઓળખાતા શ્રી ગિજુભાઈની સંસ્થા શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ-કુમારમંદિરમાં મને કામ કરવાની તક મળી એ માટે હું ખૂબ જ સદ્દભાગી છું.


શ્રી દક્ષિણામૂર્તિના સ્થાપક અને બાળકેળવણીકાર શ્રી  ગિજુભાઈ બધેકા
શ્રી દક્ષિણામૂર્તિના સ્થાપક અને બાળકેળવણીકાર  શ્રી ગિજુભાઈ બધેકા



આ સંસ્થાની વિશિષ્ટતા વિશે જણાવશો?

આ સંસ્થાની વિશિષ્ટતા છે એના સિદ્ધાંતો અને મૂલ્યો. હું આપને કેટલાક પ્રસંગો દ્વારા આ સંસ્થાની વિશિષ્ટતા જણાવું છું.

મને યાદ છે એ દિવસ કે જ્યારે હું આ સ્કૂલમાં ઇન્ટરવ્યૂ આપવા માટે આવી હતી. વાત એમ બની કે હું મારી પાંચ જ દિવસની દીકરીને ઘરે એના પપ્પા પાસે એકલી મૂકીને સ્કૂલમાં ઇન્ટરવ્યૂ આપવા માટે ગઈ હતી. ઇન્ટરવ્યૂ વખતે શ્રી ગિજુભાઈના પુત્ર બચુભાઈ અને તેમનાં પત્ની વિમુબહેન કે જેઓ શ્રી ગિજુભાઈના અવસાન પછી સંસ્થાને સંભાળતા હતા તેઓ સામે બેઠાં હતાં. 

અહીં વાત એ કહેવાની કે વિમુબહેને મને જે સ્થિતિમાં ઇન્ટરવ્યૂ માટે આવેલી જોઈ તેથી તેમણે મને એક 'મા' ની જેમ પાસે બેસાડી અને આવી પરિસ્થિતિમાં આવવાનું કારણ પૂછ્યું હતું ઉપરાંત  મેં અમદાવાદના સાબરમતી  ગાંધીઆશ્રમમાંથી પી.ટી.સી. કર્યું હતું એ વાતને જાણીને તેમનું હ્રદય ભરાઈ આવ્યું હતું અને એટલાં ખુશ થયાં હતાં કે એક માતાની જેમ વહાલથી માથે હાથ ફેરવી મને અભિનંદન આપ્યાં હતાં. 

ગાંધીવાદી વિચારધારા ધરાવતાં વિમુબહેનને બહુ આનંદ થયો અને મને મારી યોગ્યતા મુજબની નોકરી મળી. મારી દીકરી 21 દિવસની થઈ પછી એને ઘરે મૂકીને હું સ્કૂલે જવા લાગી. તે વખતે એ સમયના આચાર્ય અને વિમુબહેને મારી દીકરીને સ્કૂલમાં જ રાખવાની સગવડ કરી આપી હતી. તેમનું માનવું હતું કે 21 દિવસની દીકરી 'મા' વિના કેવી રીતે રહી શકે!!

તો આ છે સંસ્થાનાં મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતો. 'મૂછાળી મા'નું બિરુદ મેળવનાર શ્રી ગિજુભાઈ પણ એક 'મા' નું જ હ્રદય ધરાવતા હતા. બાળકોમાં ભગવાનને જોતાં અને કહેતાં કે, 'જ્યાં સુધી બાળકો, ઘરમાં માર ખાય, શેરીમાં દુર્ગંધ ખાય, ત્યાં સુધી મને જંપ કેમ વળે? માટે મારે એક એવી શાળા ખોલવી છે જ્યાં બાળકો હસતાં-ગાતાં, નાચતાં-કૂદતાં આવે'.

અને એમના આ વિચારને તેમણે શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ શાળાની સ્થાપના દ્વારા અમલમાં મૂક્યો કે જેને આજે 101 વર્ષ થયાં છે. આજે પણ એ ટેકરી પર 'શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ બાલમંદિર' એક શ્રેષ્ઠ બાલમંદિર સ્વરુપે અડીખમ ઊભું છે.

શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ બાલમંદિર-ભાવનગર
શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ બાલમંદિર સ્કૂલ-ભાવનગર 

      
        એક આદર્શ અને સાચા અર્થમાં 'મંદિર' કહી શકાય એવી આ સંસ્થાની હું સહભાગી શિક્ષિકા  છું એનો મને ગર્વ છે. 
ઈ.સ. 1987ના નવેમ્બર માસમાં હું આ સંસ્થામાં જોડાઈ હતી.આમ તો, ભણતી વખતે જ ગાંધી વિચારધારાને જીવનમાં ઉતારી હતી. ખાદી પહેરી, રેંટિયો કાંત્યો, ગાંધીજીના સ્વદેશી, જાતમહેનત જેવા સિદ્ધાંતોનો ્અમલ કર્યો અને હવે આવા ઉત્તમ સિદ્ધાંતો ધરાવતી શાળામાં મને કામ કરવાની તક મળી અને મારા આનંદનો પાર નહોતો.

આ સ્કૂલના શૈક્ષણિક સિદ્ધાંતો વિશે જણાવશો?

ચોક્કસ, અહીં કામ કરવા માટે પણ શિક્ષણ/કેળવણીના કેટલાક સિદ્ધાંતો હતા જેનો અમલ કરીને શૈક્ષણિક-કાર્ય કરવાનો અહીં નિયમ હતો. આ સિદ્ધાંતો નીચે મુજબ છેઃ-
  • સ્વતંત્રતા અને સ્વયંસ્ફૂરણાથી વિદ્યાર્થીઓની જવાબદારી લેવી.
  • વિદ્યાર્થીઓને કોઈ પણ પ્રકારની શિક્ષા(સજા)કરવી નહીં કે કોઇ પણ પ્રકારનાં ઇનામનું પ્રલોભન(લાલચ) આપવું નહીં. 
  • પરીક્ષાના ડરમાંથી મુક્તિ આપવી અને રોજેરોજનું મૂલ્યાંકન કરવું.
  • બાળકોના વાલીઓને પણ પ્રવૃત્તિમાં જોડો. તે માટે વાલી મિટીંગમાં તેમના ઘરે જઈને તેમને કહો કે તેઓ બાળકોને વાર્તા સંભળાવે, ગીતો ગવડાવે. તેના દ્વારા પણ બાળક ઘણું શીખી શકે છે.
  • માતૃભાષાને જ શિક્ષણનું માધ્યમ બનાવવું.
  • અભ્યાસની સાથે હુન્નર, કારીગરી, લલિતકલા, રમતગમત, પ્રવાસ-પર્યટન, અભિનય-નાટક અને ઇતરવાચનને પણ મહત્ત્વ આપવું.
  • વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો વચ્ચે નિઃસ્વાર્થ બંધુત્વથી સભર અને મૈત્રીપૂર્ણ આત્મીય સંબંધ રાખવો.

આમ, એ સમયે જ્યારે શારીરિક સજા કરવાની પદ્ધતિ હતી ત્યારે શ્રી દક્ષિણામૂર્તિએ શારીરિક સજાને શાળાવટો આપ્યો હતો.
આ રીતે માત્ર બાળકોનાં જ હિતને કેન્દ્રમાં રાખીને બનાવેલા સિદ્ધાંત પર ચાલતી આ સંસ્થાનું નામ દુનિયાભરમાં ગુંજી રહ્યું છે.

એક શિક્ષક 'સફળ શિક્ષક' ક્યારે ગણાય?

મારાં 32 વર્ષનાં કાર્યકાળ દરમિયાન ઘણા શિક્ષકો, આચાર્યો અને વિદ્યાર્થીઓ સાથે કામ કરવા મળ્યું. દરેકની સાથે એક જાતનો ઘરોબો-આત્મીયતા બંધાઈ ગઈ હતી. જાણે મારી માતૃસંસ્થા ના હોય!! મારી સાથે કામ કરતાં શિક્ષકો મારા ભાઈ-બહેન જેવા અને આચાર્ય-ટ્રસ્ટીઓ માતા-પિતા સમાન  અને વિદ્યાર્થીઓ તો જાણે પોતાનાં સંતાનો જેવાં જ લાગતાં!!

એક શિક્ષકની આટલી લાંબી શૈક્ષણિક યાત્રા દરમિયાન જાત-જાતની મનોવૃત્તિવાળા વિદ્યાર્થીઓ પણ હોય જ ને! એમને પોતાનાં કરીને ભણાવવા, ન ગમતા વિષયો પ્રત્યે રસ લેતા કરવા, અને વિદ્યાર્થીનું જીવનઘડતર પણ થાય તે બાબતોનું ધ્યાન રાખીને ચાલવું, એ જ શિક્ષકોની સફળ યાત્રાનું પરિણામ હોય છે.

મારી વાત કરું છું ત્યારે હું જરૂર કહીશ કે મારો મુખ્ય વિષય સમાજવિદ્યા, ઇતિહાસ, ભૂગોળ અને નાગરિકશાસ્ત્ર છે, જે બાળકો માટે કંટાળાજનક વિષયો ગણાય. પણ મારી ભણાવવાની પદ્ધતિ એવી કે હું ક્યારેય બાળકોની સામે પુસ્તક ખોલીને કે ફકરા વાંચીને સમજાવતી નથી. હું આ વિષયોને મૌખિક વાર્તા સ્વરૂપે, પરસ્પર આદાનપ્રદાન થાય એવી પ્રશ્નોત્તરી સ્વરુપે, નાટ્યસ્વરુપે અને પ્રોજેક્ટ સ્વરુપે જ ભણાવતી હતી. એ પછી તો આ વિષયો બાળકોની પસંદગીનો વિષય બની જતા હતા. 

નબળો વિદ્યાર્થી પણ એને આપેલો પ્રોજેક્ટ એટલી ઉત્તમ રીતે બનાવીને રજૂ કરે કે તેને એ વિષયના મુદ્દા યાદ રહી જાય. ગોખવાની જરૂર ન પડે.

મારી આ શિક્ષણપદ્ધતિએ મને બાળકોની પ્રિય શિક્ષિકા બનાવી દીધી હતી કારણ કે તે દ્વારા તેમને પોતાના વિચારો અને આવડત રજૂ કરવાની તક મળતી હતી. 


એક પ્રોજેક્ટ દરમિયાન ગાંધીજીની વેશભૂષામાં વિદ્યાર્થી રેંટિયો કાંતે છે.
 એક પ્રોજેક્ટ દરમિયાન ગાંધીજીની વેશભૂષામાં વિદ્યાર્થી રેંટિયો કાંતે છે.



યાદ રહી ગયો હોય તેવા કોઈ પ્રસંગની વાત કરશો?

હા, એક વખત અમે પાંચ દિવસના પ્રવાસે ગયા હતા. આમાં છોકરાં-છોકરીઓ સાથે હોય એટલે શિક્ષકોની જવાબદારી પણ વધી જતી હોય છે. સાતમા ધોરણની છોકરીઓ હોય એટલે લગભગ તો ઘરમાં તેમની મમ્મી જ બધું કામ કરતી હોય. 

પહેલા જ દિવસે રાત્રે એક વિદ્યાર્થિની મારી પાસે આવીને રડવા લાગી. મેં પૂછ્યું ત્યારે તેણે કહ્યું કે હું તો મમ્મીથી પહેલી જ વાર છૂટી પડી છું. મમ્મી બહુ યાદ આવે છે. રાત્રે તો હું મારી મમ્મીને વળગીને જ સૂઈ જતી હોઉં છું. મેં એને મારી બાજુમાં ગળે વળગાડીને સુવડાવી દીધી. નિરાંતે સૂઈ ગઈ. 

સવારે ઊઠાડી એટલે નાહીધોઈને આવી. પછી મને કહે કે મને કપડાં સંકેલતાં નથી આવડતું. મેં એને શીખવાડ્યું. વાળ ઓળતા નહોતું આવડતું એ પણ શીખવાડ્યું. અને જમતી વખતે પણ મમ્મીના હાથનું ખાવાનું જ ભાવે છે એમ કહીને ના જમી. મેં એને પાસે બેસીને જમાડી. આમ, પાંચ દિવસમાં તેનું જીવનઘડતર પણ થયું અને તે બધું શીખતી ગઈ. આમ, એક 'માતા' ની ભૂમિકા ભજવતાં-ભજવતાં પ્રવાસનો આનંદ લેવાની મજા જ અલગ હતી.

મને વાર્તા કહેવાનો શોખ ખરો એટલે આજે પણ મારા શિક્ષકભાઈબહેનો, વિદ્યાર્થીઓ જરૂર યાદ કરીને કહે ખરાં કે બહેન, પેલી અષાઢી બીજની વાર્તા કહેવા આવોને!

આ બધું જ યાદ આવે છે અને એક સફળ-આદર્શ શિક્ષક હોવાનો સંતોષ પ્રાપ્ત થાય  છે.

મને યાદ છે કે મારી શાળામાં કે ક્લાસરૂમમાં બાળકો હંમેશાં આનંદમાં હસતાં-રમતાં હોય. આજે હું એ બધું યાદ કરું છું અને મન થાય છે કે ફરીથી એકવાર બાળકોની વચ્ચે કામ કરું, તેમની સાથે મોજમસ્તી કરું. હસતાં-હસાવતાં ઘણું બધું શીખવું છે અને શીખવાડવું છે.

આજે પણ એ વિદ્યાર્થીઓ સારી જગ્યાઓ પર કામ કરવા છતાં આપણને ક્યાંક મળી જાય ત્યારે પગે લાગે, ત્યારે આપણને આપણું શિક્ષણ સાર્થક થતું લાગે અને એક શિક્ષક તરીકે ગર્વ અનુભવાય છે. આપણે વિદ્યાર્થીઓને માત્ર ભણાવતાં જ નથી પણ સાથે જીવન જીવવાની ઉપયોગી કલા પણ શીખવીએ છીએ, તેમને કેળવણી આપીએ છીએ એટલે તેઓ જીંદગીની કોઈપણ મુસીબતમાં પાછાં ના પડે.

એક શિક્ષક તરીકેની આટલી લાંબી સફરમાં આપના કુટુંબનો કેવો ટેકો રહ્યો?

આજે મને મળેલો આ ઍવોર્ડ મેં મારી દીર્ઘ શૈક્ષણિક સેવાઓ બદલ અપાયો છે અને તે ઍવોર્ડ હું સૌ પ્રથમ તો મારાં સંતાનો અને પતિને અર્પણ કરું છું કારણ કે કપરામાં કપરી પરિસ્થિતિમાં પણ એ બધાં જ મારી સાથે હતાં અને તો જ હું નોકરી કરી શકી છું. ત્યારબાદ મારી શાળાના સાથી શિક્ષકભાઈબહેનો અને મારા વહાલા વિદ્યાર્થીઓને અર્પણ કરું છું કે જેમને માટે હું આ સેવાનું કાર્ય કરી શકી છું.એમનાં વિના તો બધું અશક્ય જ હતું.

તમે શિક્ષણક્ષેત્રમાં 32 વર્ષ કાર્ય કર્યું તો તમારું લર્નિંગ શું? તમે સમાજને શું મેસેજ આપશો?

બાળશિક્ષણના પ્રણેતા અને મૉન્ટેસરી શિક્ષણની પદ્ધતિથી પ્રભાવિત શ્રી ગિજુભાઈ બધેકાએ બાળકોના મુક્ત વિકાસની દિશામાં કાર્ય કર્યું હતું. એમના જ શબ્દોમાં હું કહીશ કે,

બાલદેવો ભવઃ
  • બાળકોમાં ભગવાન વસે છે તેમને નમન કરીએ.
  • બાળકોનું સન્માન કરીએ.
  • બાળકોની સ્વતંત્રતાનું માન જાળવીએ.
  • બાળકોની ખુશી, એમની પ્રસન્નતાને જાળવી રાખીએ
આજના સંદર્ભમાં આ શિક્ષણ કેટલું ઉપયોગી છે?

બહેન, હાલમાં નવી શિક્ષણ નીતિને કેન્દ્ર સરકારની લીલી ઝંડી મળી ગઈ છે અને આ નીતિમાં બુનિયાદી કેળવણી, જીવનઘડતરની જ વાત કરવામાં આવી છે કે જે  માત્ર ડિગ્રી જ નહીં પરંતુ જીવનઉપયોગી અને પૂર્ણ મનુષ્ય બનવા તરફની કેળવણી છે. બાળપણમાં આપેલી તાલીમ, ઘડતર, અને સંસ્કાર જ સમગ્ર સમાજ અને રાષ્ટ્રને ઘડે છે.

નવી શિક્ષણ નીતિના અમલીકરણ માટે આ પ્રકારના શિક્ષકોની જરૂર ઊભી થવાની છે કે જે સાચા અર્થમાં શિક્ષક છે. આ યુગ છે શિક્ષણનો યુગ. એક શિક્ષક આખા વિશ્વને બદલી શકે છે. કોઈ પણ દેશની પ્રગતિનો મુખ્ય આધાર છે તેનું શિક્ષણ, તેની કેળવણી. 

'સા વિદ્યા યા વિમુક્તયે' જે તમને ખરેખર મુક્ત કરે છે તે છે વિદ્યા.

શ્રી દીપિકાબેન સાથેની વાતચીતમાંથી શિક્ષક, શિક્ષણ અને કેળવણી વિષે નીચેના મુદ્દા તારવી શકાય છેઃ-

  • એક સાચો શિક્ષક ક્લાસરૂમમાં આવીને માત્ર ભણાવતો જ નથી પરંતુ  પ્રેમ,ધીરજ,સંભાળ અને આત્મવિશ્વાસ જેવા ગુણો દ્વારા શરીર,મન અને આત્માની કેળવણી આપે છે જેથી તેનો સ્વસ્થ વિકાસ થાય અને  તેના પર માનવીય મૂલ્યોની મજબૂત ઇમારત બંધાય. 
  • શિક્ષણ એટલે સ્વ-સુધારણાની પ્રક્રિયા. શિક્ષણનું ધ્યેય છે ચારિત્ર્યનો વિકાસ, નૈતિક શિક્ષણ, વ્યક્તિત્વનો વિકાસ, એટલે કે સમગ્ર રીતે જીવનઘડતરની પ્રક્રિયા. ભણતરની સાથે સાથે ગણતરની પ્રક્રિયા.જેનું નામ છે જીવનલક્ષી કેળવણી.પાયાની કેળવણી.
સમાપનઃ-
આ લેખમાં આપણે દીપિકાબેન સાથેની વાતચીત દ્વારા એક આદર્શ શિક્ષક, આદર્શ શિક્ષણ અને આજના યુગમાં એની વધેલી માંગ વિષે ચર્ચા કરી. આપણે એ પણ જાણ્યું કે આજે સંપૂર્ણ વિશ્વને ગુણવત્તાસભર શિક્ષણનું મૂલ્ય સમજાયું છે અને તે તરફ ઘણી નવી દિશાઓ ખુલતી જાય છે. 

આપણા દેશમાં પણ શિક્ષણની નવી નીતિના પાયામાં આ ગુણવત્તાસભર શિક્ષણ જ રહેલું છે. આ નીતિનું અમલીકરણ જલદીથી થાય અને સમાજ માટે ઉત્તમ કક્ષાના નાગરિકોનું નિર્માણ થાય એમાં જ સૌનું શ્રેય રહેલું છે. શિક્ષણ અને શિક્ષણની નવી નીતિ અંગે વધુ જાણવા માટે નીચેની લિંક પર ક્લિક કરોઃ-https://www.prernanaparijat.com/2021/03/blog-post.html