ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

11 જુલાઈ 2021

માન એટલે શું? માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું છે? માન આપશો તો માન મળશે.

 માન એટલે શું?માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું છે? માન આપશો તો માન મળશે.




માન એટલે શું?માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું છે? માન આપશો તો માન મળશે.
માન આપશો તો માન મળશે.

                                                     


પ્રસ્તાવના

આજકાલનો આ એક બહુ મોટો અને પેચીદો પ્રશ્ન બની ગયો છે. યુવાનો એવી ફરિયાદ કર્યા કરતા હોય છે કે અમને મમ્મી-પપ્પા સમજતા નથી, ઘરમાં કે બહાર, કોઈ જ અમને સમજતું નથી, અમને બધી વાતની ખબર પડતી હોય છે છતાં પણ સતત સલાહ-સૂચનો આપ્યાં કરતાં હોય છે.

સામે પક્ષે, ઘરના વડીલોની ફરિયાદ એવી હોય છે કે આજની પેઢી નકામી છે, એ બેજવાબદાર છે, એમને અમારું માન રાખતાં નથી આવડતું, બસ, આખો દિવસ મોબાઈલ લઈને બેસવાનું, ટીવી સામે બેસી રહેવાનું કે પછી મિત્રો સાથે રખડ્યા કરવાનું. કોઈ જવાબદારી સમજતા જ નથી.

આવો, આજે આપણે માન એટલે શું? સન્માન એટલે શું? માન કેવી રીતે મેળવી શકાય? અને જીવનમાં માન કોને કોને આપીશું? આ પ્રશ્નોને સમજવા પ્રયત્ન કરીએ.


માન એટલે શું?

એક પ્રેરક-પ્રસંગ દ્વારા આ  પ્રશ્નને સમજવા પ્રયત્ન કરીએઃ-

એક પ્રેરક-પ્રસંગઃ-

એક સંયુક્ત કુટુંબમાં બે ભાઈઓના પરિવાર સાથે  રહે છે. બંને ભાઈઓનાં માતા-પિતા પણ સાથે છે. લોકડાઉનના સમયમાં બધાં એટલે કે આખો પરિવાર એટલે કે દસ સભ્યો ઘરમાં સાથે જ આખો દિવસ પસાર કરતા હતા. સમય કેવી રીતે પસાર કરવો એ બધા માટે એક પ્રશ્ન હતો કારણ કે બંને ભાઈઓના દીકરાઓ પણ યુવાન હતા અને કૉલેજમાં ભણતા હતા. 

એ યુવાન છોકરાંઓએ નક્કી કર્યું કે આપણે શાસ્ત્રીય સંગીતના ઓનલાઇન ક્લાસ દ્વારા ગાતાં શીખીએ. તેમણે આ વિચાર મમ્મી-પપ્પા સામે મૂક્યો એટલે તરત જ તેમણે વાતને વચ્ચેથી  એક જ ઝાટકે કાપી નાખતા કહ્યું કે તમને ભણતાં પણ નથી આવડતું તો ગાતાં તો ક્યાંથી આવડશે? બસ,આખો દિવસ  ટી.વી. જોયા કરો એટલે બધું આવડી જશે.આ તો એ યુવાનો માટે અપમાન સમાન હતું. 

આ વાત દાદી સાંભળતા હતાં. તેમણે એ બંને છોકરાઓને નજીક બેસાડ્યા ને કહ્યું કે ચાલો, કાલથી આપણે ક્લાસ શરૂ કરીએ. હું પણ તમારી સાથે બેસીશ અને ગાતાં શીખીશ. છોકરાંઓને હસવું તો આવ્યું  કે દાદી પણ ગાતાં શીખશે! તેમ છતાં દાદીએ ટેકો આપ્યો એટલે તેમણે પ્રેમથી દાદીનો હાથ પકડી લીધો અને તેમના ગળે વળગીને તેમને વહાલ કરવા લાગ્યા. 

કોરોનાકાળમાં તેમણે લોકડાઉન દરમિયાન સંગીત ક્લાસ શરૂ કરેલા અને લગભગ દોઢ-બે વર્ષ પછી આજે તેઓ બંને  હાર્મોનિયમ વગાડીને સ્વતંત્ર રીતે ગાઈ શકે છે. તેમનો અવાજ કુદરતની દેન હતી અને તૈયાર અવાજ હતો  એટલે દાદીએ તેમને દિવસ-રાત મહેનત કરાવીને  તૈયાર કર્યા.અને બહાર સ્ટેજ-પ્રોગ્રામ શરૂ કર્યાં. બંનેએ પરિવારના વિરોધ વચ્ચે દાદીના સહયોગથી  સંગીતમાં જ કેરિયર બનાવવાનું નક્કી કર્યું. 

અને પછી તો એવું બન્યું કે બંને ભાઈઓએ તેના ઍડવાન્સ સ્ટડી માટે કેનેડા જવાનું નક્કી કર્યું. હજુ પણ માતા-પિતા તો વિરોધ જ કરતા હતા અને કહેતા હતા કે તમે બંને સંગીત પાછળ પડ્યા છો. એનાથી તમારી કેરિયર બનવાની નથી અને પૈસા તો મળશે જ નહીં. એવી લાઇન પકડો કે જેમાં પ્રતિષ્ઠા ને પૈસો મળે. પરંતુ દાદીએ સહુનાં વિરોધ વચ્ચે બંનેને ટેકો કર્યો અને તે બંને ઉપડી ગયા કેનેડા.

અચાનક એવું બન્યું કે દાદી માંદાં પડ્યાં અને તેની ખબર બંને ભાઈઓ સુધી પહોંચી. બધું છોડીને તેઓ દાદી પાસે આવી ગયા ને તેમની સેવામાં લાગી ગયા. થોડા સમયમાં જ દાદી મૃત્યુ પામ્યાં અને તે પછી જ તે બંને કેનેડા ગયા અને ત્યાંજ સ્થાયી થઈ ગયા. 

આ પ્રસંગને સમજવા પ્રયત્ન કરીએ તો નીચેની બાબતો જાણવા મળે છેઃ-

માતાપિતાએ સંતાનોની ઉંમરને ધ્યાનમાં રાખી પણ તેમના વિચારોને માન ના આપ્યું. ઉંમર ગમે તે હોય પણ દરેક વ્યક્તિ માનની અધિકારી હોય છે. બાળકને તેનાં રસ-રુચિ પ્રમાણે આગળ વધવા દો, તેના પર તમારો અધિકાર ના જમાવો. તમારા કહ્યા પ્રમાણે તમારું સંતાન કેરિયર બનાવે તેવો આગ્રહ તેના પર ઠોકી બેસાડવાની જીદ ના કરવી જોઈએ. 
દાદી જૂના જમાનાનાં હતાં, છતાં તેમણે છોકરાઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું અને તે રીતે તેમના વિચારોને માન આપ્યું. સામે પક્ષે, છોકરાંઓએ પણ તેમને પૂરતું માન આપ્યું. 

માન એટલે શું?

આ પ્રસંગ પરથી સમજી શકીએ છીએ કે સામી વ્યક્તિને તમે કેવા દ્રષ્ટિકોણથી જુઓ છો, તેને સમજો છો, એ છે માન કે સન્માન. 

જીવનમાં આ બાબત બહુ ઉપયોગી છે. તમારી સામે આવતી વ્યક્તિ નાની હોય કે મોટી, તેને માન આપો, તેની કદર કરો, તેને સમજવા પ્રયત્ન કરો. આમ કરવાથી તેનામાં પણ તમારા પ્રત્યે સદ્દભાવના, સન્માન  જાગશે. એ તમને, તમારા વિચારોને સાંભળશે, તેને માન આપશે.

આ એક જાતનું પ્રોત્સાહન છે કે જે જીવનમાં જાદૂઇ અસર કરે છે અને વ્યક્તિને ક્યાંથી ક્યાં પહોંચાડી દે છે. માતા-પિતા સંતાનોને ઘરમાં માન આપે, તેમને સાંભળે, સમજે, અનુસરે. તે રીતે શાળામાં શિક્ષક બાળકને ઉતારી પાડવાને બદલે તેને માન આપે, તેના પ્રશ્નો કે વિચારોને વ્યક્ત કરવા તેને પ્રોત્સાહિત કરીને તેને મંચ આપે, જવાબદારીઓ સોંપે. 

સ્વમાન એટલે શું?

વ્યક્તિ પોતાને માટેનો જે દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે તેને સ્વમાન કહે છે. માનની સાથે સ્વમાન જોડાયેલું છે. જો તેને કોઈ માન નહીં આપે, તેની વાતનો આદર નહીં કરે, તેની મશ્કરી કરશે, તો તેની અંદર હીનતાની ગ્રંથિ જન્મ લેશે. જેનાથી તે  આત્મવિશ્વાસ ગુમાવી બેસશે, પરિણામે તેનો વિકાસ રુંધાશે. વ્યક્તિએ પોતાની જાતનો સ્વીકાર કરવો જોઈએ.પોતાની નબળાઇ અને ખૂબીઓને જાણીને તેનો સ્વીકાર કરવો એ સ્વમાન છે. 

આપણે શેને માન આપીએ છીએ?

ધન-દોલત, પૈસા-ગાડી-બંગલા,સમાજમાં પ્રતિષ્ઠા, સ્ટેટ્સ, વગ ધરાવતું પદ, મોટી-મોટી પદવીઓ, પ્રતિષ્ઠિત કેરિયર, વગદાર મિત્રવર્તુળ વગેરે.
અને એટલે જ માતાપિતા પણ સંતાનોને માટે આવું સુખ જ ઇચ્છતાં હોય છે એટલે સમાજમાં પોતાને પણ પ્રતિષ્ઠા મળી શકે. પરિણામે, યુવાનો પણ એ ચમકતી આબરુદાર વસ્તુઓને માન આપીને તેની પાછળ ભાગતા હોય છે. પોતે કોણ છે, કેવી વ્યક્તિ છે, જીવનમાં શું જોઇએ છે, એ બધું કોઈ વિચારતું જ નથી. કારણ કે આબરુદાર કેરિયરને લોકો માન આપે છે. પૈસાને લોકો માન આપે છે.

આપણે માન આપવું  જોઇએ-

  • વ્યક્તિના વિચારોને માન આપો.
  • વ્યક્તિના જ્ઞાનને માન આપો.
  • વ્યક્તિના ઉમદા ચારિત્ર્યને માન આપો.
  • વ્યક્તિમાં રહેલા સંસ્કારોને માન આપો.
  • વ્યક્તિમાં રહેલી ખૂબીઓ, કૌશલ્યોને માન આપો.
  • ભલે, ઉંમરમાં બાળક હોય પણ જો તેનામાં ઉપરના ગુણો હોય તો તેને જરૂર માન આપો.


 

માન એટલે શું?માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું?માન આપશો તો માન મળશે.
બાળકોને પણ જરૂર માન આપો.


વિચારોમાં મતભેદ ભલે થાય,

પરંતુ મનભેદ ના થવા જોઈએ.


આજકાલ, કુટુંબોમાં વડીલો અને યુવાનો એટલે કે જૂની અને નવી પેઢી વચ્ચેનું અંતર વધતું જાય છે. એનું કારણ છે એકબીજાને માન-સન્માન ન આપવાનું. જૂના વિચારોને આઉટડેટેડ ગણીને વડીલોનો ઘરમાં તિરસ્કાર-અપમાન થતાં હોય છે. તેને કારણે તેમનું ઘરમાં સ્થાન જ નથી રહેતું. યુવાન સંતાનો તેમનું વારંવાર અપમાન કરતાં હોય છે, તેમની સાથે વાતચીત નથી કરતાં, પોતાના રૂમમાં ભરાઇને સોશિયલ-મિડીયા પર ચેટમાં મગ્ન રહેતા હોય છે.માતા-પિતા એકલાં પડી જતાં હોય છે.

બીજી તરફ, મોટાભાગના માતા-પિતા સંતાન ગમે તેટલાં મોટાં હોય તો પણ તેમને બાળક સમજીને જ તેમની સાથે વ્યવહાર કરતા હોય છે. તે ઘરમાં કોઈ અભિપ્રાય આપવા જાય તો 'તું તો હજુ નાનો છે, પહેલા ઘરમાં કમાઈને લાવ પછી વાતો કરજે' એવું કહીને તેનું અપમાન કરવામાં આવતું હોય છે.

આ પ્રકારના ઉછેરને લીધે યુવાન સંતાનો દબાઈ જતાં હોય છે અને ચૂપ રહીને અપમાન સહન કરી લેતાં હોય છે. આવા સંજોગોમાં તેઓ 'આઉટડેટેડ' માતા-પિતાથી દૂર જવાના જ રસ્તા શોધતા હોય છે.
 
આજકાલ, આટલા બધા વૃદ્ધાશ્રમો કેમ વધી પડ્યા છે? તેની પાછળ પણ મોટાભાગે બંને પેઢી વચ્ચેનું અંતર અને એકબીજાના વિચારોને માન નહીં આપવાની વૃત્તિ જ કામ કરતી હોય છે. માતા-પિતા સમજે છે કે અમે જ સાચાં અને અમારાં સંતાનોએ અમારા કહ્યા પ્રમાણે જ વર્તવું જોઈએ. અને સંતાનો સમજે છે કે એ બધા જૂના વિચારોવાળા અમને સમજી શકતા જ નથી. આવા વ્યવહારને કારણે ઘરમાં બે ભાગ પડી જતા હોય છે. સંતાનો બહાર જ રહેવાનું અથવા તો ઘરમાં એક રૂમમાં પૂરાઈ રહેવાનું જ પસંદ કરતાં હોય છે. 

માન આપો તો માન મળશે

જ્યારે તમે કોઇને માન આપવાનું શરૂ કરો છો ત્યારે આપોઆપ તમને પણ માન મળતું હોય છે. ઘરમાં માતાપિતા પોતાનાં સંતાનોને માન આપશે, તેમના વિચારોને, રસને,તેમની વૃત્તિને સમજીને તેમનો ઉછેર કરશે તો તે સંતાનો પોતાનાં માતા-પિતાને માન આપતાં શીખશે. 

આજે બાળકો બહુ જલદી પુખ્ત થઈ જતાં હોય છે. તેમને આઝાદી આપો ઊડવાની. આજનાં બાળકોની પાંખો એટલી જલદી મજબૂત થઈ જતી હોય છે કે તેને માટે આકાશ પણ નાનું પડે તેમ છે. એટલે જ તેમની આઝાદીને માન આપો. તેમને ઊડવા દો. એ બગડી નહીં જાય એ વિશ્વાસ સાથે ઊડવા દેશો તો દુનિયામાં જ્યાં પણ હશે ત્યાં તમે આપેલા પ્રેમ અને સન્માનને યાદ કરતાં રહેશે અને એ જ આદર- સન્માન  અને પ્રેમની લાગણી સાથે તમારી કેર કરતાં રહેશે.અસ્તુ.