ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

27 જૂન 2021

વાચનનું મહત્ત્વ I જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ I કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ I

વાચનનું મહત્ત્વ । જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ । કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ ।




પ્રસ્તાવનાઃ-

જીવનમાં વાચનનું ખૂબ જ મહત્ત્વ છે. જીવનઘડતરમાં વાચનનો એટલો મહત્ત્વનો ફાળો હોય છે કે જીવનના છેલ્લા શ્વાસ સુધી વાચન ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે. એટલે જ કહેવાય છે કે 'રીડિંગ ઇઝ અ ફૂડ ફોર ધ માઇન્ડ ઍન્ડ સોલ'.
આવો, આપણે વાચનનું મહત્ત્વ જાણીએ અને જીવનઘડતરમાં તે કઈ રીતે મહત્ત્વનું  બની રહે છે તે સમજીએ.


આ લેખમાં વાંચવાના મુદ્દા
  • વાચન એટલે શું?
  • વાચનના પ્રકારો.
  • જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ-તથાગત તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો.
  • જીવનમાં પુસ્તકોનું મહત્ત્વ
  • વાચન જાગૃતિ અભિયાનો
  • પુસ્તકાલયનું મહત્ત્વ
  • સુવિચારો

વાચનનું મહત્ત્વ,જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ, કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ
જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ


      

વાચન એટલે શું?

સંસ્કૃત ધાતુ वाच પરથી બનેલો શબ્દ છે વાચન, વાંચવું. લખેલું કે મનમાં વાંચવું તે વાચન. લેખિત કે મુદ્રિત લખાણમાંથી અર્થગ્રહણની પ્રક્રિયા કરવી તે છે વાચન પ્રક્રિયા.

ભાષાનાં ચાર કૌશલ્યો છે

શ્રવણ, કથન, વાચન અને લેખન. 

શ્રવણ અને વાચન દ્વારા અર્થગ્રહણ કૌશલ્યનો વિકાસ થાય છે. એ રીતે, કથન અને લેખન દ્વારા અભિવ્યક્તિ કૌશલ્યનો વિકાસ થાય છે. 
શ્રવણ, કથન, વાચન અને લેખન, આ ક્રમમાં જ આ ચારેય કૌશલ્યો વિકાસ પામે છે. બાળક જન્મે છે ત્યારે તે તેની આજુબાજુનાં વાતાવરણમાંથી અવાજો, ધ્વનિઓ સાંભળે છે અને તે પછી તે બોલતા શીખે છે. આ કારણથી જ જે બાળક સાંભળી નથી શકતું, તે બોલી પણ નથી શકતું. એટલે જ જે બહેરાં હોય તે મૂંગા પણ હોય છે.

 
જેનું અર્થગ્રહણ પ્રભાવશાળી હોય છે તેની અભિવ્યક્તિ પણ પ્રભાવશાળી હોય છે. એટલે કે, શ્રવણ અને વાચન સારાં હોય તો કથન અને લેખન પણ સારાં બને છે.

ટૂંકમાં, સારાં કથન અને લેખન માટે વાચન કૌશલ્ય બહુ જ મહત્ત્વનું હોય છે. આથી, એમ કહેવાય છે કે એક સારા વક્તા કે લેખક બનવું હોય તો તમારાં શ્રવણ અને વાચન કૌશલ્ય સારાં હોવાં જોઈએ. સાંભળો, ધ્યાનથી સાંભળો. જુઓ, ધ્યાનથી જુઓ. વાંચો, ધ્યાનથી વાંચો. ખૂબ વાંચો. અને આ રીતે તમારી પાસે જે માહિતી એકઠી થાય છે તેને વાણી કે શબ્દો દ્વારા અભિવ્યક્ત કરો. જેમ વધુ વાંચશો, તેમ વધુ સારું બોલી શકશો કે લખી શકશો. બોલવા કે લખવા માટેની માહિતી જ તમારી પાસે નહીં હોય તો શું કરશો?

વાચન કેવી રીતે કરશો?

'વાચન એક કલા છે' તેને હસ્તગત્ કરવા માટે નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખોઃ-

  •  રસ અને શોખ મુજબ વાચનના વિષયની પસંદગી કરો.તેનાથી વાંચવામાં તમારો રસ જળવાઈ રહેશે અને કંટાળો નહીં આવે. એક વાત ધ્યાનમાં રાખો કે વાચન અશ્લીલ ન હોવું જોઈએ. થોડા સમય અગાઉ, યુએસની ઓહાયો યુનિવર્સિટીના ગ્રેજ્યુએટ્સને સંબોધિત કરતા જેપી મોર્ગન, કે જેઓ ચેજ એન્ડ કંપનીના સીઇઓ છે તેમણે કહ્યું કે હું મારો અડધો સમય લર્નિંગ અને રીડિંગને આપું છું. ઇતિહાસ વાંચવું બહુ રસપ્રદ છે. શેક્સપિયર વાંચીને માનવીય સ્વભાવ સમજી શકાય છે, જ્યારે ન્યૂઝપેપર તમને અપડેટેડ રાખે છે. રીડિંગ નોલેજ વધારવાની સાથે સહાનુભૂતિ રાખવાનું, લોકો સાથે કામ કરતા પણ શીખવાડે છે (સંદર્ભ-દિવ્ય ભાસ્કર ન્યૂઝપેપર).

  • વાચનની ટેવ ના હોય તો શરૂઆતમાં મોટેથી વાંચો, તેનાથી વાંચવામાં આનંદ જળવાઈ રહે છે અને રસ પડવાથી વાંચેલું સમજાઈ જાય છે. જાહેરસ્થળોમાં મોટેથી ના વાંચવું જોઈએ. વાચનની ટેવ પડે તે પછી ધીમેથી કે મનમાં વાંચો. તેનાથી વાંચવાની ઝડપ વધે છે, અર્થગ્રહણની ઝડપ વધે છે અને થોડા સમયમાં વધુ વાંચી શકાય છે.
  • શરૂઆતમાં થોડું-થોડું વાંચો અને સમજવા પ્રયત્ન કરો. જરૂરી મુદ્દા એક ડાયરીમાં નોંધતા જશો તો કથન કે લેખનમાં તેનો ઉપયોગ કરી શકાશે. 
  • પૂરતા પ્રકાશવાળી અને શાંત જગ્યામાં વાચન કરો. સૂતાં-સૂતાં ના વાંચો. 
  • તમને વાંચવામાં રસ હોવો જોઈએ. 
  • વાચન માટે આંખો અને સ્વાસ્થ્ય સ્વસ્થ હોવાં જોઈએ. 
  • પ્રખ્યાત લેખકોની વાચનસામગ્રી વાંચવી જોઈએ.
  • વાંચતી વખતે માત્ર એક-એક શબ્દ તરફ નહીં પણ સમગ્ર વાક્યને ધ્યાનમાં રાખીને વાંચવાનું હોય છે. વાંચતી વખતે આંખો સમગ્ર વાક્યને જોતી જાય અને સાથે-સાથે અર્થગ્રહણ થતું જાય તે રીતે વાચન થવું જોઈએ. એક આખો ફકરો વાંચો અને ના સમજાય તો ફરી વાંચો. લેખક એક ફકરામાં શું કહેવા માગે છે તે સમજો પછી આગળ વધો. 
  • દરરોજ વાચનનો સમય વધારતા જાઓ. આખા દિવસમાં એકાદ કલાકનું વાચન તો કરવું જોઇએ. સૂતી વખતે થોડું પણ વાંચીને સૂવાની ટેવ પાડો. તેનાથી આખા દિવસના વિવિધ પ્રકારના વિચારો શાંત થઈ જાય છે અને ઊંઘ સારી આવે છે. આ રીતે સારું વાચન મન અને આત્મા માટેનો ઉત્તમ ખોરાક બની શકે છે.


વાચનના પ્રકારોઃ-

1. હળવું વાચનઃ- 

તમે ટ્રાવેલ પર હો કે કોઈના માટે વેઇટ થતાં હો કે પછી મનને રીલેક્સ કરવું હોય તો આ પ્રકારનું વાચન થઇ શકે છે, જેમાં કોમિક્સ, શોર્ટ-સ્ટોરીઝ, મોટિવેશનલ કોલમ કે સ્ટોરી જેવું સાહિત્ય વાંચી શકાય, કે જેને ટાઇમ-પાસિંગ રીડિંગ કહી શકાય, જેનાથી ફ્રેશ થઈ જવાય.

2. માહિતીલક્ષી વાચનઃ-

તમારે કોઈ વિષય પર વાત કરવાની હોય, શીખવવાનું હોય, લેખન કરવાનું હોય ત્યારે સંદર્ભ-સામગ્રીની જરૂર પડતી હોય છે. ધારો કે, જવાહરલાલ નહેરુ વિશે લખવું હોય તો તેમના વિશેની માહિતી એકઠી કરવાની હોય છે. જો માહિતી જ ના હોય તો શું લખી શકાય?

3. સમીક્ષા કે વિવેચનલક્ષી વાચનઃ-

કોઈ લેખનસામગ્રી કે પુસ્તકની સમીક્ષા કે વિવેચન કરવાનું હોય તો તેને માટે જે તે લેખનસામગ્રી કે પુસ્તક વાંચવું પડે છે. આ પ્રકારનું વાચન વિવેચનલક્ષી વાચન કહેવાય છે.

4. શૈક્ષણિક હેતુ

તમારે કોઈને કાંઈ શીખવવાનું હોય કે પછી તાલીમ-વર્કશોપનું આયોજન કરવાનું હોય ત્યારે જે તે વિષયનું માર્ગદર્શન આપતું વાચન કરવાનું હોય છે.

5. પ્રેરણાત્મક અને માર્ગદર્શન હેતુઃ-

આજકાલ આ પ્રકારનું સાહિત્ય બહુ લખાય છે અને વંંચાય છે. જીવનમાં જ્યારે આપણે મૂંઝાઈ જઈએ, કોઈ સમસ્યાને કારણે તણાવ પેદા થાય, જીવનમાં નિષ્ફળતા મળે અને નિરાશા જન્મે અને પ્રશ્ન થાય કે હવે શું કરવું જોઈએ? ત્યારે પ્રેરણાત્મક સાહિત્ય રસ્તો બતાવે છે. એટલે જ આજે નેપોલિયન હિલ, ટોની રોબિન્સ ને ડેલ કાર્નેગીનાં પુસ્તકો બેસ્ટ સેલર બન્યાં છે.


વાચનનું મહત્ત્વઃ-

આગળ જોયું કે વાચન એ આપણાં મન અને આત્માનો ખોરાક છે, તે જીવનનું ઘડતર કરે છે.
 
વાચનનું મહત્ત્વ અંગે 'તથાગત' મેગેઝિનના તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો જાણીએઃ-

વાચનનું મહત્ત્વ અંગે 'તથાગત' તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો જાણીએ.
વાચનનું મહત્ત્વ અંગે 'તથાગત' ના તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો 

તંત્રીશ્રી  રેણુકા દવે કહે છેઃ-
'તમે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને પુસ્તક આપો છો ત્યારે માત્ર થોડાક કાગળો પરનું લખાણ નથી આપતા, પરંતુ તમે તેમને એક નવી જિંદગીની ભેટ આપી રહ્યા છો'.
-ક્રિસ્ટોફર મોરલ-

સાવ સાચી વાત છે આ. કેટલું બધું આપ્યું છે આ વાંચને!!અનેક પ્રકારની ગેરસમજની ગાંઠો ખોલી છે વાંચને... ...લાગણીઓનો સાક્ષાત્કાર કરાવ્યો છે વાંચને. સમજણના અગણિત રસ્તાઓ વાંચન થકી જ ખૂલ્યા છે. ઇતિહાસનાં બંધ બારણાઓ પુસ્તકનાં પાનાંઓ વચ્ચે ખુલી જતાં જોયાં છે. વિજ્ઞાનનાં પુસ્તકોની સાથે સાથે માનવજાતના વિકાસક્રમને સાક્ષાત અનુભવ્યો છે. વાર્તાઓ અને નવલકથાઓનાં પાત્રસમાજે સંબંધોની અનેક આંટીઘૂંટીઓને ઉકેલી આપી છે. 

સલામ છે એ બધાં જ પુસ્તકોને...!!! પણ એથીય વધુ સલામ એ મા-બાપને, જેમણે ચાલતાં, બોલતાં, ખાતાં કે સ્નાન કરતાં જેટલી કાળજીથી શીખવ્યું, વાચન માટે વાતાવરણ આપ્યું અને આપ્યો અઢળક આનંદ, જે તેના સિવાય બીજે ક્યાંયથી મેળવવો શક્ય નથી. 

આ વાંચનાર દરેકને વિનંતીપૂર્વક કહેવું છે કે આવનારી પેઢીને આ સુખથી વંચિત ના રાખશો. ભલે, અત્યારે કેટલાંક કારણોસર વાચનની ટેવ પાડવાનું કામ અઘરું લાગી રહ્યું છે, પણ તેથી શું? આ આવડો મોટો લાભ તેમની જિંદગીમાંથી છીનવી લેવાનો આપણને શું અધિકાર છે !!!

સહુ મિત્રોને વાંચનની ઘણી ઘણી ભૂખ મુબારક...વાંચનનું ઘણું ઘણું સુખ મુબારક. અસ્તુ.
-રેણુકા દવે- તંત્રી 'તથાગત'.


વાચન જીવનઘડતર કરે છે.

જીવન માટે પ્રેરણાત્મક અને માર્ગદર્શક બની રહે તેવું સાહિત્ય એટલે કે મહાનપુરુષોનાં જીવનચરિત્રો, આત્મકથાઓ, પ્રેરક વાર્તાઓ, પ્રસંગોનું વાચન જીવનનું ઘડતર કરે છે. 
    
આ પ્રકારનાં વાચનથી વ્યક્તિનું જીવન ઉદાત્ત, સંસ્કારી બને છે. જીવનમાં
દયા, પ્રેમ, કરુણા,ધીરજ, માનવતા જેવા ગુણોનો વિકાસ થાય છે.

જીવનમાંથી હતાશાને દૂર કરે છેઃ-કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ

વ્યક્તિ કોઈ કારણોસર હતાશ, નિરાશ કે દુઃખી થઈ ગઈ હોય, ચિંતામાં રહેતી હોય, ત્યારે પ્રેરણાત્મક વાચન તેનામાં ઉત્સાહ વધારે છે. મુશ્કેલીમાં પણ માર્ગ કાઢીને જીવી શકાય તેવી પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.
કોરોનાકાળમાં લોકડાઉન સમયે ઘણા લોકોએ વાચન દ્વારા જ પોતાની જાતને તણાવથી બચાવીને રાખી. આ સમય દરમિયાન લોકોમાં વાચનની રૂચિ કેળવાઈ અને પુસ્તકોની માંગ પણ વધી. એમ સર્વે જણાવે છે  કે તમે પાંચ મિનિટ વાચન કરો ત્યારે 60થી70 જેટલું ટેન્શન ઓછું થઈ જતું હોય છે.

સર્જનશક્તિનો વિકાસ થાય છેઃ-

ભાષાશુદ્ધિ વધે છે. વ્યક્તિ વાંચતી થાય છે એટલે તેનામાં કથન અને લેખન જેવાં કૌશલ્યો વિકસે છે. સારા લેખકોનાં પુસ્તકો વાંચવાથી ભાષામાં સુધારો થાય છે. લેખન માટેની કલ્પનાશક્તિ, વર્ણનકલા, શબ્દપ્રયોગોની વિવિધતા અને સર્જનશક્તિ વિકસે છે. શબ્દભંડોળ વધે છે. અભિવ્યક્ત થવાની કલા વિકસે છે. 

કોઈ પણ વ્યક્તિ જન્મથી મહાન નથી હોતી પરંતુ સારાં વાચનથી તેના વ્યક્તિત્વનો વિકાસ થતો હોય છે. એટલે જ બાળકને શરૂઆતથી જ સારું સાંભળવાની ને વાંચવાની ટેવ પાડો. હિતોપદેશ, પંચતંત્રની વાર્તાઓ સંભળાવો, તેનાથી વાંચવાના સંસ્કાર વધશે અને તેને વિવેકપૂર્ણ રીતે બોલવાની ટેવ પડશે. તેનામાં દયા, કરુણા, મમતા, પ્રેમ, સાહસ જેવા માનવીય ગુણો વિકાસ પામશે.

વાચન ભણતર અને ગણતર બંને કરે છેઃ-

વાચનથી વ્યક્તિ વિચાર કરતી થાય છે. યોગ્ય સમયે યોગ્ય નિર્ણય લેવાની શક્તિમાં વધારો થાય છે. વિચારોમાં મુક્તતા આવે છે.નવા-નવા હુન્નરો, નવી-નવી ભાષાઓ શીખી શકાય છે. વ્યક્તિ વ્યવહારુ બને છે અને તેની બુદ્ધિ ખીલે છે.

મનને આનંદ મળે છેઃ-

સારાં પુસ્તકો મિત્રોની ગરજ સારે છે. હળવું સાહિત્ય, ટૂંકી વાર્તાઓ, સાહસકથાઓ, પ્રવાસવર્ણનો, જીવનકથાઓ જેવું સાહિત્ય વ્યક્તિને કલ્પનાના પ્રદેશોમાં ઉડ્ડયન કરાવીને મનને રીલેક્સ કરે છે, શાંતિ આપે છે.

સંદર્ભ-સામગ્રીની જાણકારી મળે છે

વિદ્યાર્થીઓ માટે તેમનો નિયત અભ્યાસક્રમ અને પુસ્તકો હોય છે પરંતુ તેમને જે તે વિષયમાં સંદર્ભ-સામગ્રીની જરૂર હોય તો તેમને એકસ્ટ્રા-રીડિંગ દ્વારા જ મળે છે.

જીવનમાં પુસ્તકોનું મહત્ત્વ
'આ યુગમાં તમે નહીં વાંચો તો ફેંકાઈ જશો'.

આ ઇન્ફર્મેશનનો યુગ છે અને માહિતીનો વિસ્ફોટ થયેલો છે.નવી-નવી ટેકનોલોજી દ્વારા સોશિયલ-મીડિયા પર દર મિનિટે અઢળક માહિતીનો ખજાનો ઠલવાતો રહે છે. અનેક પ્રકારના ગ્રુપ્સ દ્વારા વિવિધ પ્રકારનું સાહિત્ય લખાતું રહે છે. ત્યારે પ્રશ્ન થાય છે કે શું જીવનમાં પુસ્તકોનું મહત્ત્વ રહેશે ખરું?

100% રહ્યું છે અને રહેશે. પુસ્તકોની અને પુસ્તક-વાચનની ખાસિયતો હોય છે જે તેનું મૂલ્ય ક્યારેય ઘટવા નહીં દે. ઇન્ફર્મેશન અને ટેકનોલોજીનો યુગ આગળ વધતો જાય છે તેમ તેમ લોકોમાં અદ્યતન જ્ઞાનથી સુસજ્જ રહેવાનો ટ્રેન્ડ વધતો જાય છે અને તેમાં આજે પુસ્તક ટોપ પર છે. બેસ્ટ સેલિંગમાં ટોપ પર રહેતાં પોપ્યુલર પુસ્તકોને ખરીદીને પણ વાંચવાનો ટ્રેન્ડ વધ્યો છે.

આજકાલ ડ્રોઇંગરૂમમાં કે ટેબલ પર પુસ્તકો, મેગેઝિન્સ સજાવવાનો શોખ વધી ગયો છે, તે ફેશન-આઇકન ગણાય છે. અને એટલે જ પ્રકાશકો પણ આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને એટલાં સુંદર, રૂપકડાં ને મનમોહક કવરપેજ ને લેઆઉટ-ડિઝાઈન ધરાવતાં પુસ્તકો તૈયાર કરતા થઈ ગયા છે કે તે જોઈને આપણું મન પણ કહેતું હોય છે, 'આ મારા બુકશેલ્ફમાં હોય તો...'! આ ટ્રેન્ડ વધવાની સાથે પુસ્તકોનું માર્કેટ પણ ઉછાળા પર છે. પ્રકાશકોને વેચાણ માટેનાં ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ મળી ગયાં છે એટલે વેચવાનું ને ખરીદવાનું સહેલું બની ગયું છે.  
 

સદાબહાર ગુજરાતી પુસ્તકો કે જે વાંચવાં જ જોઈએઃ-
1. સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા-- મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી
2. સરસ્વતીચંદ્ર--ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠી
3. ભવની ભવાઇ---પન્નાલાલ પટેલ
4. મળેલા જીવ-----પન્નાલાલ પટેલ
5. સૌરાષ્ટ્રની રસધાર---ઝવેરચંદ મેઘાણી
6. વેવિશાળ-----ઝવેરચંદ મેઘાણી
7. જય સોમનાથ--કનૈયાલાલ મુનશી
8. પાટણની પ્રભુતા--કનૈયાલાલ મુનશી
9. પૃથ્વીવલ્લભ---કનૈયાલાલ મુનશી
10. હિમાલયનો પ્રવાસ--કાકા કાલેલકર
11. ભદ્રંભદ્ર----રમણભાઈ નીલકંઠ
12. અમૃતા----રઘુવીર ચૌધરી
13. ઓથાર---અશ્વિની ભટ્ટ
14. નિરજાભાર્ગવ---અશ્વિની ભટ્ટ
15. પીળા રૂમાલની ગાંઠ----હરકિસન મહેતા

 આ ઉપરાંત રામાયણ, મહાભારત,ગીતા, અન્ય પુરાણો અને વેદ-ઉપનિષદો જેવા ભારતીય સંસ્કૃતિના મુગટ સમાં પુસ્તકો એક વાર તો જરૂર વાંચવા જોઈએ. 
સ્વામી વિવેકાનંદ, મહામાનવ સરદાર, શ્રી રામકૃષ્ણ પરમહંસ, અબ્દુલ કલામ જેવા મહાન પુરુષોનાં જીવનચરિત્રો જરૂર વાંચવા જોઈએ. 

વાચન સંવર્ધન માટેની પ્રવૃત્તિઓઃ-
  • પુસ્તકાલય એ જ્ઞાનમંદિર છે 

પુસ્તકાલય એ જ્ઞાનમંદિર છે.
પુસ્તકાલય એ જ્ઞાનમંદિર છે.
  

  • દરેક ગામ કે શહેરમાં એક નાનું એવું પણ પુસ્તકાલય હોવું જોઈએ.
  • દરેક સોસાયટીમાં અને મહોલ્લામાં પુસ્તકાલય હોવું જોઈએ.
  • પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિ હેઠળ પુસ્તક વાચન અંગેની વિવિધ સ્પર્ધાઓ યોજી શકાય. પુસ્તક-પરબ, ગ્રંથમંદિર, સાહિત્યકારોની બેઠક પ્રવૃત્તિ, તરતાં પુસ્તકોની પ્રવૃત્તિ, વાચન-શિબિરો જેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરી શકાય. 
  • શાળા-કોલેજોમાં આ પ્રકારની વાચન પ્રવૃત્તિઓ કરાવી શકાય અને દરેક વિદ્યાર્થીના ઘરમાં એક નાનકડું પુસ્તકાલય હોય તે બાબતની કાળજી લેવાથી વાલીઓમાં પણ જાગૃતિ વધશે અને વાંચતા થશે.
  • એ ઉપરાંત, કોઈ જાહેર પ્રસંગો કે ખાનગી પાર્ટી કે મેળાવડા દરમિયાન 'બુકે' ને બદલે 'બુક' ભેટમાં આપવામાં આવે તેવો ટ્રેન્ડ વધવો જોઈએ. 


કેટલાંક સફળ જનજાગૃતિ અભિયાનોઃ-

છેલ્લાં વર્ષો દરમિયાન વ્યક્તિગત રીતે અને સામાજિક સંસ્થાઓ  તેમજ રાજ્ય સરકારો દ્વારા પણ આ દિશામાં જાગૃતિ અભિયાનો શરૂ કરવામાં આવ્યાં હતાં જે આજે પણ સફળતાપૂર્વક કામ કરી રહ્યાં છે. જેની વિગત આ પ્રમાણે છેઃ-
  • વર્ષ-2010માં ગુજરાતની સ્થાપનાનાં 50 વર્ષની ઉજવણીના ભાગરૂપે ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ લોકો વાંચતા થાય તે હેતુથી 'વાંચે ગુજરાત'  નામથી એક જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું.
  • આ અભિયાન હેઠળ સમગ્ર ગુજરાતનાં નાનાં-નાનાં ગામડાંઓથી માંડીને મોટાં શહેરો સુધી વ્યક્તિગત ધોરણે તેમ જ પુસ્તકાલયો દ્વારા વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
  • સમાજમાં વૈચારિક ક્રાંતિ લાવવા માટેનો આ એક મહાજ્ઞાનયજ્ઞ હતો, જેનો હેતુ '21મી સદીને જ્ઞાનની સદી' બનાવવાનો હતો. 
  • 'વાંચે ગુજરાત' અભિયાન હેઠળ વાચન-શિબિરો, વાર્તાલાપો, ઝોળી પુસ્તકાલયો, ગ્રંથમંદિરો, પુસ્તકાલયો, શેરી પુસ્તકાલયો, તરતાં  પુસ્તકો, પુસ્તક પરબ જેવી વિવિધ પ્રકારની પ્રવૃત્તિ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
 
આ બધી પ્રવૃત્તિઓ આજે પણ સારી રીતે ચાલે છે અને લોકો વાંચતાં થયા છે. નિયમિત રીતે થતી સાહિત્યપ્રવૃત્તિઓમાં પણ વધારો થયો છે. ખાસ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે આજે પાશ્ચાત્ય દેશોમાં વસતા ગુજરાતીઓ પણ ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રચાર-પ્રસાર અને સંવર્ધનમાં ઉત્સાહપૂર્વક આગળ વધી રહ્યા છે જે બાબત ગુજરાતની યશકલગીમાં એક નવું પિચ્છ ઉમેરે છે. જે પ્રશંસનીય છે.
 
એમ કહેવાયું  છે કે," જેટલું વધુ વાંચશો એટલું વધુ જાણશો, જેટલું વધુ જાણશો એટલું વધું શીખશો, જેટલું વધુ શીખશો એટલાં વધુ સ્થળોએ તમે ફરશો. આ જાદુ માત્ર પુસ્તકો જ કરી શકે છે".---(સંદર્ભ-બુક્સ બડી).


વાચનનું મહત્ત્વ,જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ,કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ
વાચનનું મહત્ત્વ, જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ,