ચાલતી પટ્ટી

" જિંદગીમાં જીતની સૌથી સારી તૈયારી એ છે કે આજે સારું કામ કરો.● ‘વિષાદ’ પણ એક યોગ છે. ● એક કામ શરુ કરી લીધા પછી અસફળતાનો ડર ના રાખો, ● અને કામને અધવચ્ચે છોડો પણ નહીં. ● સફળ લોકો કોઈ અલગ કામ નથી કરતા, ● બસ, તે કાંઈક અલગ રીતે કામ કરે છે... ● કોઈ પણ વ્યક્તિ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ ના કરાવી શકે."

11 જુલાઈ 2021

માન એટલે શું? માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું છે? માન આપશો તો માન મળશે.

 માન એટલે શું?માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું છે? માન આપશો તો માન મળશે.




માન એટલે શું?માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું છે? માન આપશો તો માન મળશે.
માન આપશો તો માન મળશે.

                                                     


પ્રસ્તાવના

આજકાલનો આ એક બહુ મોટો અને પેચીદો પ્રશ્ન બની ગયો છે. યુવાનો એવી ફરિયાદ કર્યા કરતા હોય છે કે અમને મમ્મી-પપ્પા સમજતા નથી, ઘરમાં કે બહાર, કોઈ જ અમને સમજતું નથી, અમને બધી વાતની ખબર પડતી હોય છે છતાં પણ સતત સલાહ-સૂચનો આપ્યાં કરતાં હોય છે.

સામે પક્ષે, ઘરના વડીલોની ફરિયાદ એવી હોય છે કે આજની પેઢી નકામી છે, એ બેજવાબદાર છે, એમને અમારું માન રાખતાં નથી આવડતું, બસ, આખો દિવસ મોબાઈલ લઈને બેસવાનું, ટીવી સામે બેસી રહેવાનું કે પછી મિત્રો સાથે રખડ્યા કરવાનું. કોઈ જવાબદારી સમજતા જ નથી.

આવો, આજે આપણે માન એટલે શું? સન્માન એટલે શું? માન કેવી રીતે મેળવી શકાય? અને જીવનમાં માન કોને કોને આપીશું? આ પ્રશ્નોને સમજવા પ્રયત્ન કરીએ.


માન એટલે શું?

એક પ્રેરક-પ્રસંગ દ્વારા આ  પ્રશ્નને સમજવા પ્રયત્ન કરીએઃ-

એક પ્રેરક-પ્રસંગઃ-

એક સંયુક્ત કુટુંબમાં બે ભાઈઓના પરિવાર સાથે  રહે છે. બંને ભાઈઓનાં માતા-પિતા પણ સાથે છે. લોકડાઉનના સમયમાં બધાં એટલે કે આખો પરિવાર એટલે કે દસ સભ્યો ઘરમાં સાથે જ આખો દિવસ પસાર કરતા હતા. સમય કેવી રીતે પસાર કરવો એ બધા માટે એક પ્રશ્ન હતો કારણ કે બંને ભાઈઓના દીકરાઓ પણ યુવાન હતા અને કૉલેજમાં ભણતા હતા. 

એ યુવાન છોકરાંઓએ નક્કી કર્યું કે આપણે શાસ્ત્રીય સંગીતના ઓનલાઇન ક્લાસ દ્વારા ગાતાં શીખીએ. તેમણે આ વિચાર મમ્મી-પપ્પા સામે મૂક્યો એટલે તરત જ તેમણે વાતને વચ્ચેથી  એક જ ઝાટકે કાપી નાખતા કહ્યું કે તમને ભણતાં પણ નથી આવડતું તો ગાતાં તો ક્યાંથી આવડશે? બસ,આખો દિવસ  ટી.વી. જોયા કરો એટલે બધું આવડી જશે.આ તો એ યુવાનો માટે અપમાન સમાન હતું. 

આ વાત દાદી સાંભળતા હતાં. તેમણે એ બંને છોકરાઓને નજીક બેસાડ્યા ને કહ્યું કે ચાલો, કાલથી આપણે ક્લાસ શરૂ કરીએ. હું પણ તમારી સાથે બેસીશ અને ગાતાં શીખીશ. છોકરાંઓને હસવું તો આવ્યું  કે દાદી પણ ગાતાં શીખશે! તેમ છતાં દાદીએ ટેકો આપ્યો એટલે તેમણે પ્રેમથી દાદીનો હાથ પકડી લીધો અને તેમના ગળે વળગીને તેમને વહાલ કરવા લાગ્યા. 

કોરોનાકાળમાં તેમણે લોકડાઉન દરમિયાન સંગીત ક્લાસ શરૂ કરેલા અને લગભગ દોઢ-બે વર્ષ પછી આજે તેઓ બંને  હાર્મોનિયમ વગાડીને સ્વતંત્ર રીતે ગાઈ શકે છે. તેમનો અવાજ કુદરતની દેન હતી અને તૈયાર અવાજ હતો  એટલે દાદીએ તેમને દિવસ-રાત મહેનત કરાવીને  તૈયાર કર્યા.અને બહાર સ્ટેજ-પ્રોગ્રામ શરૂ કર્યાં. બંનેએ પરિવારના વિરોધ વચ્ચે દાદીના સહયોગથી  સંગીતમાં જ કેરિયર બનાવવાનું નક્કી કર્યું. 

અને પછી તો એવું બન્યું કે બંને ભાઈઓએ તેના ઍડવાન્સ સ્ટડી માટે કેનેડા જવાનું નક્કી કર્યું. હજુ પણ માતા-પિતા તો વિરોધ જ કરતા હતા અને કહેતા હતા કે તમે બંને સંગીત પાછળ પડ્યા છો. એનાથી તમારી કેરિયર બનવાની નથી અને પૈસા તો મળશે જ નહીં. એવી લાઇન પકડો કે જેમાં પ્રતિષ્ઠા ને પૈસો મળે. પરંતુ દાદીએ સહુનાં વિરોધ વચ્ચે બંનેને ટેકો કર્યો અને તે બંને ઉપડી ગયા કેનેડા.

અચાનક એવું બન્યું કે દાદી માંદાં પડ્યાં અને તેની ખબર બંને ભાઈઓ સુધી પહોંચી. બધું છોડીને તેઓ દાદી પાસે આવી ગયા ને તેમની સેવામાં લાગી ગયા. થોડા સમયમાં જ દાદી મૃત્યુ પામ્યાં અને તે પછી જ તે બંને કેનેડા ગયા અને ત્યાંજ સ્થાયી થઈ ગયા. 

આ પ્રસંગને સમજવા પ્રયત્ન કરીએ તો નીચેની બાબતો જાણવા મળે છેઃ-

માતાપિતાએ સંતાનોની ઉંમરને ધ્યાનમાં રાખી પણ તેમના વિચારોને માન ના આપ્યું. ઉંમર ગમે તે હોય પણ દરેક વ્યક્તિ માનની અધિકારી હોય છે. બાળકને તેનાં રસ-રુચિ પ્રમાણે આગળ વધવા દો, તેના પર તમારો અધિકાર ના જમાવો. તમારા કહ્યા પ્રમાણે તમારું સંતાન કેરિયર બનાવે તેવો આગ્રહ તેના પર ઠોકી બેસાડવાની જીદ ના કરવી જોઈએ. 
દાદી જૂના જમાનાનાં હતાં, છતાં તેમણે છોકરાઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું અને તે રીતે તેમના વિચારોને માન આપ્યું. સામે પક્ષે, છોકરાંઓએ પણ તેમને પૂરતું માન આપ્યું. 

માન એટલે શું?

આ પ્રસંગ પરથી સમજી શકીએ છીએ કે સામી વ્યક્તિને તમે કેવા દ્રષ્ટિકોણથી જુઓ છો, તેને સમજો છો, એ છે માન કે સન્માન. 

જીવનમાં આ બાબત બહુ ઉપયોગી છે. તમારી સામે આવતી વ્યક્તિ નાની હોય કે મોટી, તેને માન આપો, તેની કદર કરો, તેને સમજવા પ્રયત્ન કરો. આમ કરવાથી તેનામાં પણ તમારા પ્રત્યે સદ્દભાવના, સન્માન  જાગશે. એ તમને, તમારા વિચારોને સાંભળશે, તેને માન આપશે.

આ એક જાતનું પ્રોત્સાહન છે કે જે જીવનમાં જાદૂઇ અસર કરે છે અને વ્યક્તિને ક્યાંથી ક્યાં પહોંચાડી દે છે. માતા-પિતા સંતાનોને ઘરમાં માન આપે, તેમને સાંભળે, સમજે, અનુસરે. તે રીતે શાળામાં શિક્ષક બાળકને ઉતારી પાડવાને બદલે તેને માન આપે, તેના પ્રશ્નો કે વિચારોને વ્યક્ત કરવા તેને પ્રોત્સાહિત કરીને તેને મંચ આપે, જવાબદારીઓ સોંપે. 

સ્વમાન એટલે શું?

વ્યક્તિ પોતાને માટેનો જે દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે તેને સ્વમાન કહે છે. માનની સાથે સ્વમાન જોડાયેલું છે. જો તેને કોઈ માન નહીં આપે, તેની વાતનો આદર નહીં કરે, તેની મશ્કરી કરશે, તો તેની અંદર હીનતાની ગ્રંથિ જન્મ લેશે. જેનાથી તે  આત્મવિશ્વાસ ગુમાવી બેસશે, પરિણામે તેનો વિકાસ રુંધાશે. વ્યક્તિએ પોતાની જાતનો સ્વીકાર કરવો જોઈએ.પોતાની નબળાઇ અને ખૂબીઓને જાણીને તેનો સ્વીકાર કરવો એ સ્વમાન છે. 

આપણે શેને માન આપીએ છીએ?

ધન-દોલત, પૈસા-ગાડી-બંગલા,સમાજમાં પ્રતિષ્ઠા, સ્ટેટ્સ, વગ ધરાવતું પદ, મોટી-મોટી પદવીઓ, પ્રતિષ્ઠિત કેરિયર, વગદાર મિત્રવર્તુળ વગેરે.
અને એટલે જ માતાપિતા પણ સંતાનોને માટે આવું સુખ જ ઇચ્છતાં હોય છે એટલે સમાજમાં પોતાને પણ પ્રતિષ્ઠા મળી શકે. પરિણામે, યુવાનો પણ એ ચમકતી આબરુદાર વસ્તુઓને માન આપીને તેની પાછળ ભાગતા હોય છે. પોતે કોણ છે, કેવી વ્યક્તિ છે, જીવનમાં શું જોઇએ છે, એ બધું કોઈ વિચારતું જ નથી. કારણ કે આબરુદાર કેરિયરને લોકો માન આપે છે. પૈસાને લોકો માન આપે છે.

આપણે માન આપવું  જોઇએ-

  • વ્યક્તિના વિચારોને માન આપો.
  • વ્યક્તિના જ્ઞાનને માન આપો.
  • વ્યક્તિના ઉમદા ચારિત્ર્યને માન આપો.
  • વ્યક્તિમાં રહેલા સંસ્કારોને માન આપો.
  • વ્યક્તિમાં રહેલી ખૂબીઓ, કૌશલ્યોને માન આપો.
  • ભલે, ઉંમરમાં બાળક હોય પણ જો તેનામાં ઉપરના ગુણો હોય તો તેને જરૂર માન આપો.


 

માન એટલે શું?માન કેવી રીતે મેળવીશું?માન-સ્વમાન વચ્ચેનો ફેર શું?માન આપશો તો માન મળશે.
બાળકોને પણ જરૂર માન આપો.


વિચારોમાં મતભેદ ભલે થાય,

પરંતુ મનભેદ ના થવા જોઈએ.


આજકાલ, કુટુંબોમાં વડીલો અને યુવાનો એટલે કે જૂની અને નવી પેઢી વચ્ચેનું અંતર વધતું જાય છે. એનું કારણ છે એકબીજાને માન-સન્માન ન આપવાનું. જૂના વિચારોને આઉટડેટેડ ગણીને વડીલોનો ઘરમાં તિરસ્કાર-અપમાન થતાં હોય છે. તેને કારણે તેમનું ઘરમાં સ્થાન જ નથી રહેતું. યુવાન સંતાનો તેમનું વારંવાર અપમાન કરતાં હોય છે, તેમની સાથે વાતચીત નથી કરતાં, પોતાના રૂમમાં ભરાઇને સોશિયલ-મિડીયા પર ચેટમાં મગ્ન રહેતા હોય છે.માતા-પિતા એકલાં પડી જતાં હોય છે.

બીજી તરફ, મોટાભાગના માતા-પિતા સંતાન ગમે તેટલાં મોટાં હોય તો પણ તેમને બાળક સમજીને જ તેમની સાથે વ્યવહાર કરતા હોય છે. તે ઘરમાં કોઈ અભિપ્રાય આપવા જાય તો 'તું તો હજુ નાનો છે, પહેલા ઘરમાં કમાઈને લાવ પછી વાતો કરજે' એવું કહીને તેનું અપમાન કરવામાં આવતું હોય છે.

આ પ્રકારના ઉછેરને લીધે યુવાન સંતાનો દબાઈ જતાં હોય છે અને ચૂપ રહીને અપમાન સહન કરી લેતાં હોય છે. આવા સંજોગોમાં તેઓ 'આઉટડેટેડ' માતા-પિતાથી દૂર જવાના જ રસ્તા શોધતા હોય છે.
 
આજકાલ, આટલા બધા વૃદ્ધાશ્રમો કેમ વધી પડ્યા છે? તેની પાછળ પણ મોટાભાગે બંને પેઢી વચ્ચેનું અંતર અને એકબીજાના વિચારોને માન નહીં આપવાની વૃત્તિ જ કામ કરતી હોય છે. માતા-પિતા સમજે છે કે અમે જ સાચાં અને અમારાં સંતાનોએ અમારા કહ્યા પ્રમાણે જ વર્તવું જોઈએ. અને સંતાનો સમજે છે કે એ બધા જૂના વિચારોવાળા અમને સમજી શકતા જ નથી. આવા વ્યવહારને કારણે ઘરમાં બે ભાગ પડી જતા હોય છે. સંતાનો બહાર જ રહેવાનું અથવા તો ઘરમાં એક રૂમમાં પૂરાઈ રહેવાનું જ પસંદ કરતાં હોય છે. 

માન આપો તો માન મળશે

જ્યારે તમે કોઇને માન આપવાનું શરૂ કરો છો ત્યારે આપોઆપ તમને પણ માન મળતું હોય છે. ઘરમાં માતાપિતા પોતાનાં સંતાનોને માન આપશે, તેમના વિચારોને, રસને,તેમની વૃત્તિને સમજીને તેમનો ઉછેર કરશે તો તે સંતાનો પોતાનાં માતા-પિતાને માન આપતાં શીખશે. 

આજે બાળકો બહુ જલદી પુખ્ત થઈ જતાં હોય છે. તેમને આઝાદી આપો ઊડવાની. આજનાં બાળકોની પાંખો એટલી જલદી મજબૂત થઈ જતી હોય છે કે તેને માટે આકાશ પણ નાનું પડે તેમ છે. એટલે જ તેમની આઝાદીને માન આપો. તેમને ઊડવા દો. એ બગડી નહીં જાય એ વિશ્વાસ સાથે ઊડવા દેશો તો દુનિયામાં જ્યાં પણ હશે ત્યાં તમે આપેલા પ્રેમ અને સન્માનને યાદ કરતાં રહેશે અને એ જ આદર- સન્માન  અને પ્રેમની લાગણી સાથે તમારી કેર કરતાં રહેશે.અસ્તુ.



 

                                                      



                       

                                      



 

27 જૂન 2021

વાચનનું મહત્ત્વ I જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ I કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ I

વાચનનું મહત્ત્વ । જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ । કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ ।




પ્રસ્તાવનાઃ-

જીવનમાં વાચનનું ખૂબ જ મહત્ત્વ છે. જીવનઘડતરમાં વાચનનો એટલો મહત્ત્વનો ફાળો હોય છે કે જીવનના છેલ્લા શ્વાસ સુધી વાચન ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે. એટલે જ કહેવાય છે કે 'રીડિંગ ઇઝ અ ફૂડ ફોર ધ માઇન્ડ ઍન્ડ સોલ'.
આવો, આપણે વાચનનું મહત્ત્વ જાણીએ અને જીવનઘડતરમાં તે કઈ રીતે મહત્ત્વનું  બની રહે છે તે સમજીએ.


આ લેખમાં વાંચવાના મુદ્દા
  • વાચન એટલે શું?
  • વાચનના પ્રકારો.
  • જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ-તથાગત તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો.
  • જીવનમાં પુસ્તકોનું મહત્ત્વ
  • વાચન જાગૃતિ અભિયાનો
  • પુસ્તકાલયનું મહત્ત્વ
  • સુવિચારો

વાચનનું મહત્ત્વ,જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ, કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ
જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ


      

વાચન એટલે શું?

સંસ્કૃત ધાતુ वाच પરથી બનેલો શબ્દ છે વાચન, વાંચવું. લખેલું કે મનમાં વાંચવું તે વાચન. લેખિત કે મુદ્રિત લખાણમાંથી અર્થગ્રહણની પ્રક્રિયા કરવી તે છે વાચન પ્રક્રિયા.

ભાષાનાં ચાર કૌશલ્યો છે

શ્રવણ, કથન, વાચન અને લેખન. 

શ્રવણ અને વાચન દ્વારા અર્થગ્રહણ કૌશલ્યનો વિકાસ થાય છે. એ રીતે, કથન અને લેખન દ્વારા અભિવ્યક્તિ કૌશલ્યનો વિકાસ થાય છે. 
શ્રવણ, કથન, વાચન અને લેખન, આ ક્રમમાં જ આ ચારેય કૌશલ્યો વિકાસ પામે છે. બાળક જન્મે છે ત્યારે તે તેની આજુબાજુનાં વાતાવરણમાંથી અવાજો, ધ્વનિઓ સાંભળે છે અને તે પછી તે બોલતા શીખે છે. આ કારણથી જ જે બાળક સાંભળી નથી શકતું, તે બોલી પણ નથી શકતું. એટલે જ જે બહેરાં હોય તે મૂંગા પણ હોય છે.

 
જેનું અર્થગ્રહણ પ્રભાવશાળી હોય છે તેની અભિવ્યક્તિ પણ પ્રભાવશાળી હોય છે. એટલે કે, શ્રવણ અને વાચન સારાં હોય તો કથન અને લેખન પણ સારાં બને છે.

ટૂંકમાં, સારાં કથન અને લેખન માટે વાચન કૌશલ્ય બહુ જ મહત્ત્વનું હોય છે. આથી, એમ કહેવાય છે કે એક સારા વક્તા કે લેખક બનવું હોય તો તમારાં શ્રવણ અને વાચન કૌશલ્ય સારાં હોવાં જોઈએ. સાંભળો, ધ્યાનથી સાંભળો. જુઓ, ધ્યાનથી જુઓ. વાંચો, ધ્યાનથી વાંચો. ખૂબ વાંચો. અને આ રીતે તમારી પાસે જે માહિતી એકઠી થાય છે તેને વાણી કે શબ્દો દ્વારા અભિવ્યક્ત કરો. જેમ વધુ વાંચશો, તેમ વધુ સારું બોલી શકશો કે લખી શકશો. બોલવા કે લખવા માટેની માહિતી જ તમારી પાસે નહીં હોય તો શું કરશો?

વાચન કેવી રીતે કરશો?

'વાચન એક કલા છે' તેને હસ્તગત્ કરવા માટે નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખોઃ-

  •  રસ અને શોખ મુજબ વાચનના વિષયની પસંદગી કરો.તેનાથી વાંચવામાં તમારો રસ જળવાઈ રહેશે અને કંટાળો નહીં આવે. એક વાત ધ્યાનમાં રાખો કે વાચન અશ્લીલ ન હોવું જોઈએ. થોડા સમય અગાઉ, યુએસની ઓહાયો યુનિવર્સિટીના ગ્રેજ્યુએટ્સને સંબોધિત કરતા જેપી મોર્ગન, કે જેઓ ચેજ એન્ડ કંપનીના સીઇઓ છે તેમણે કહ્યું કે હું મારો અડધો સમય લર્નિંગ અને રીડિંગને આપું છું. ઇતિહાસ વાંચવું બહુ રસપ્રદ છે. શેક્સપિયર વાંચીને માનવીય સ્વભાવ સમજી શકાય છે, જ્યારે ન્યૂઝપેપર તમને અપડેટેડ રાખે છે. રીડિંગ નોલેજ વધારવાની સાથે સહાનુભૂતિ રાખવાનું, લોકો સાથે કામ કરતા પણ શીખવાડે છે (સંદર્ભ-દિવ્ય ભાસ્કર ન્યૂઝપેપર).

  • વાચનની ટેવ ના હોય તો શરૂઆતમાં મોટેથી વાંચો, તેનાથી વાંચવામાં આનંદ જળવાઈ રહે છે અને રસ પડવાથી વાંચેલું સમજાઈ જાય છે. જાહેરસ્થળોમાં મોટેથી ના વાંચવું જોઈએ. વાચનની ટેવ પડે તે પછી ધીમેથી કે મનમાં વાંચો. તેનાથી વાંચવાની ઝડપ વધે છે, અર્થગ્રહણની ઝડપ વધે છે અને થોડા સમયમાં વધુ વાંચી શકાય છે.
  • શરૂઆતમાં થોડું-થોડું વાંચો અને સમજવા પ્રયત્ન કરો. જરૂરી મુદ્દા એક ડાયરીમાં નોંધતા જશો તો કથન કે લેખનમાં તેનો ઉપયોગ કરી શકાશે. 
  • પૂરતા પ્રકાશવાળી અને શાંત જગ્યામાં વાચન કરો. સૂતાં-સૂતાં ના વાંચો. 
  • તમને વાંચવામાં રસ હોવો જોઈએ. 
  • વાચન માટે આંખો અને સ્વાસ્થ્ય સ્વસ્થ હોવાં જોઈએ. 
  • પ્રખ્યાત લેખકોની વાચનસામગ્રી વાંચવી જોઈએ.
  • વાંચતી વખતે માત્ર એક-એક શબ્દ તરફ નહીં પણ સમગ્ર વાક્યને ધ્યાનમાં રાખીને વાંચવાનું હોય છે. વાંચતી વખતે આંખો સમગ્ર વાક્યને જોતી જાય અને સાથે-સાથે અર્થગ્રહણ થતું જાય તે રીતે વાચન થવું જોઈએ. એક આખો ફકરો વાંચો અને ના સમજાય તો ફરી વાંચો. લેખક એક ફકરામાં શું કહેવા માગે છે તે સમજો પછી આગળ વધો. 
  • દરરોજ વાચનનો સમય વધારતા જાઓ. આખા દિવસમાં એકાદ કલાકનું વાચન તો કરવું જોઇએ. સૂતી વખતે થોડું પણ વાંચીને સૂવાની ટેવ પાડો. તેનાથી આખા દિવસના વિવિધ પ્રકારના વિચારો શાંત થઈ જાય છે અને ઊંઘ સારી આવે છે. આ રીતે સારું વાચન મન અને આત્મા માટેનો ઉત્તમ ખોરાક બની શકે છે.


વાચનના પ્રકારોઃ-

1. હળવું વાચનઃ- 

તમે ટ્રાવેલ પર હો કે કોઈના માટે વેઇટ થતાં હો કે પછી મનને રીલેક્સ કરવું હોય તો આ પ્રકારનું વાચન થઇ શકે છે, જેમાં કોમિક્સ, શોર્ટ-સ્ટોરીઝ, મોટિવેશનલ કોલમ કે સ્ટોરી જેવું સાહિત્ય વાંચી શકાય, કે જેને ટાઇમ-પાસિંગ રીડિંગ કહી શકાય, જેનાથી ફ્રેશ થઈ જવાય.

2. માહિતીલક્ષી વાચનઃ-

તમારે કોઈ વિષય પર વાત કરવાની હોય, શીખવવાનું હોય, લેખન કરવાનું હોય ત્યારે સંદર્ભ-સામગ્રીની જરૂર પડતી હોય છે. ધારો કે, જવાહરલાલ નહેરુ વિશે લખવું હોય તો તેમના વિશેની માહિતી એકઠી કરવાની હોય છે. જો માહિતી જ ના હોય તો શું લખી શકાય?

3. સમીક્ષા કે વિવેચનલક્ષી વાચનઃ-

કોઈ લેખનસામગ્રી કે પુસ્તકની સમીક્ષા કે વિવેચન કરવાનું હોય તો તેને માટે જે તે લેખનસામગ્રી કે પુસ્તક વાંચવું પડે છે. આ પ્રકારનું વાચન વિવેચનલક્ષી વાચન કહેવાય છે.

4. શૈક્ષણિક હેતુ

તમારે કોઈને કાંઈ શીખવવાનું હોય કે પછી તાલીમ-વર્કશોપનું આયોજન કરવાનું હોય ત્યારે જે તે વિષયનું માર્ગદર્શન આપતું વાચન કરવાનું હોય છે.

5. પ્રેરણાત્મક અને માર્ગદર્શન હેતુઃ-

આજકાલ આ પ્રકારનું સાહિત્ય બહુ લખાય છે અને વંંચાય છે. જીવનમાં જ્યારે આપણે મૂંઝાઈ જઈએ, કોઈ સમસ્યાને કારણે તણાવ પેદા થાય, જીવનમાં નિષ્ફળતા મળે અને નિરાશા જન્મે અને પ્રશ્ન થાય કે હવે શું કરવું જોઈએ? ત્યારે પ્રેરણાત્મક સાહિત્ય રસ્તો બતાવે છે. એટલે જ આજે નેપોલિયન હિલ, ટોની રોબિન્સ ને ડેલ કાર્નેગીનાં પુસ્તકો બેસ્ટ સેલર બન્યાં છે.


વાચનનું મહત્ત્વઃ-

આગળ જોયું કે વાચન એ આપણાં મન અને આત્માનો ખોરાક છે, તે જીવનનું ઘડતર કરે છે.
 
વાચનનું મહત્ત્વ અંગે 'તથાગત' મેગેઝિનના તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો જાણીએઃ-

વાચનનું મહત્ત્વ અંગે 'તથાગત' તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો જાણીએ.
વાચનનું મહત્ત્વ અંગે 'તથાગત' ના તંત્રીશ્રી રેણુકા દવેના વિચારો 

તંત્રીશ્રી  રેણુકા દવે કહે છેઃ-
'તમે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને પુસ્તક આપો છો ત્યારે માત્ર થોડાક કાગળો પરનું લખાણ નથી આપતા, પરંતુ તમે તેમને એક નવી જિંદગીની ભેટ આપી રહ્યા છો'.
-ક્રિસ્ટોફર મોરલ-

સાવ સાચી વાત છે આ. કેટલું બધું આપ્યું છે આ વાંચને!!અનેક પ્રકારની ગેરસમજની ગાંઠો ખોલી છે વાંચને... ...લાગણીઓનો સાક્ષાત્કાર કરાવ્યો છે વાંચને. સમજણના અગણિત રસ્તાઓ વાંચન થકી જ ખૂલ્યા છે. ઇતિહાસનાં બંધ બારણાઓ પુસ્તકનાં પાનાંઓ વચ્ચે ખુલી જતાં જોયાં છે. વિજ્ઞાનનાં પુસ્તકોની સાથે સાથે માનવજાતના વિકાસક્રમને સાક્ષાત અનુભવ્યો છે. વાર્તાઓ અને નવલકથાઓનાં પાત્રસમાજે સંબંધોની અનેક આંટીઘૂંટીઓને ઉકેલી આપી છે. 

સલામ છે એ બધાં જ પુસ્તકોને...!!! પણ એથીય વધુ સલામ એ મા-બાપને, જેમણે ચાલતાં, બોલતાં, ખાતાં કે સ્નાન કરતાં જેટલી કાળજીથી શીખવ્યું, વાચન માટે વાતાવરણ આપ્યું અને આપ્યો અઢળક આનંદ, જે તેના સિવાય બીજે ક્યાંયથી મેળવવો શક્ય નથી. 

આ વાંચનાર દરેકને વિનંતીપૂર્વક કહેવું છે કે આવનારી પેઢીને આ સુખથી વંચિત ના રાખશો. ભલે, અત્યારે કેટલાંક કારણોસર વાચનની ટેવ પાડવાનું કામ અઘરું લાગી રહ્યું છે, પણ તેથી શું? આ આવડો મોટો લાભ તેમની જિંદગીમાંથી છીનવી લેવાનો આપણને શું અધિકાર છે !!!

સહુ મિત્રોને વાંચનની ઘણી ઘણી ભૂખ મુબારક...વાંચનનું ઘણું ઘણું સુખ મુબારક. અસ્તુ.
-રેણુકા દવે- તંત્રી 'તથાગત'.


વાચન જીવનઘડતર કરે છે.

જીવન માટે પ્રેરણાત્મક અને માર્ગદર્શક બની રહે તેવું સાહિત્ય એટલે કે મહાનપુરુષોનાં જીવનચરિત્રો, આત્મકથાઓ, પ્રેરક વાર્તાઓ, પ્રસંગોનું વાચન જીવનનું ઘડતર કરે છે. 
    
આ પ્રકારનાં વાચનથી વ્યક્તિનું જીવન ઉદાત્ત, સંસ્કારી બને છે. જીવનમાં
દયા, પ્રેમ, કરુણા,ધીરજ, માનવતા જેવા ગુણોનો વિકાસ થાય છે.

જીવનમાંથી હતાશાને દૂર કરે છેઃ-કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ

વ્યક્તિ કોઈ કારણોસર હતાશ, નિરાશ કે દુઃખી થઈ ગઈ હોય, ચિંતામાં રહેતી હોય, ત્યારે પ્રેરણાત્મક વાચન તેનામાં ઉત્સાહ વધારે છે. મુશ્કેલીમાં પણ માર્ગ કાઢીને જીવી શકાય તેવી પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.
કોરોનાકાળમાં લોકડાઉન સમયે ઘણા લોકોએ વાચન દ્વારા જ પોતાની જાતને તણાવથી બચાવીને રાખી. આ સમય દરમિયાન લોકોમાં વાચનની રૂચિ કેળવાઈ અને પુસ્તકોની માંગ પણ વધી. એમ સર્વે જણાવે છે  કે તમે પાંચ મિનિટ વાચન કરો ત્યારે 60થી70 જેટલું ટેન્શન ઓછું થઈ જતું હોય છે.

સર્જનશક્તિનો વિકાસ થાય છેઃ-

ભાષાશુદ્ધિ વધે છે. વ્યક્તિ વાંચતી થાય છે એટલે તેનામાં કથન અને લેખન જેવાં કૌશલ્યો વિકસે છે. સારા લેખકોનાં પુસ્તકો વાંચવાથી ભાષામાં સુધારો થાય છે. લેખન માટેની કલ્પનાશક્તિ, વર્ણનકલા, શબ્દપ્રયોગોની વિવિધતા અને સર્જનશક્તિ વિકસે છે. શબ્દભંડોળ વધે છે. અભિવ્યક્ત થવાની કલા વિકસે છે. 

કોઈ પણ વ્યક્તિ જન્મથી મહાન નથી હોતી પરંતુ સારાં વાચનથી તેના વ્યક્તિત્વનો વિકાસ થતો હોય છે. એટલે જ બાળકને શરૂઆતથી જ સારું સાંભળવાની ને વાંચવાની ટેવ પાડો. હિતોપદેશ, પંચતંત્રની વાર્તાઓ સંભળાવો, તેનાથી વાંચવાના સંસ્કાર વધશે અને તેને વિવેકપૂર્ણ રીતે બોલવાની ટેવ પડશે. તેનામાં દયા, કરુણા, મમતા, પ્રેમ, સાહસ જેવા માનવીય ગુણો વિકાસ પામશે.

વાચન ભણતર અને ગણતર બંને કરે છેઃ-

વાચનથી વ્યક્તિ વિચાર કરતી થાય છે. યોગ્ય સમયે યોગ્ય નિર્ણય લેવાની શક્તિમાં વધારો થાય છે. વિચારોમાં મુક્તતા આવે છે.નવા-નવા હુન્નરો, નવી-નવી ભાષાઓ શીખી શકાય છે. વ્યક્તિ વ્યવહારુ બને છે અને તેની બુદ્ધિ ખીલે છે.

મનને આનંદ મળે છેઃ-

સારાં પુસ્તકો મિત્રોની ગરજ સારે છે. હળવું સાહિત્ય, ટૂંકી વાર્તાઓ, સાહસકથાઓ, પ્રવાસવર્ણનો, જીવનકથાઓ જેવું સાહિત્ય વ્યક્તિને કલ્પનાના પ્રદેશોમાં ઉડ્ડયન કરાવીને મનને રીલેક્સ કરે છે, શાંતિ આપે છે.

સંદર્ભ-સામગ્રીની જાણકારી મળે છે

વિદ્યાર્થીઓ માટે તેમનો નિયત અભ્યાસક્રમ અને પુસ્તકો હોય છે પરંતુ તેમને જે તે વિષયમાં સંદર્ભ-સામગ્રીની જરૂર હોય તો તેમને એકસ્ટ્રા-રીડિંગ દ્વારા જ મળે છે.

જીવનમાં પુસ્તકોનું મહત્ત્વ
'આ યુગમાં તમે નહીં વાંચો તો ફેંકાઈ જશો'.

આ ઇન્ફર્મેશનનો યુગ છે અને માહિતીનો વિસ્ફોટ થયેલો છે.નવી-નવી ટેકનોલોજી દ્વારા સોશિયલ-મીડિયા પર દર મિનિટે અઢળક માહિતીનો ખજાનો ઠલવાતો રહે છે. અનેક પ્રકારના ગ્રુપ્સ દ્વારા વિવિધ પ્રકારનું સાહિત્ય લખાતું રહે છે. ત્યારે પ્રશ્ન થાય છે કે શું જીવનમાં પુસ્તકોનું મહત્ત્વ રહેશે ખરું?

100% રહ્યું છે અને રહેશે. પુસ્તકોની અને પુસ્તક-વાચનની ખાસિયતો હોય છે જે તેનું મૂલ્ય ક્યારેય ઘટવા નહીં દે. ઇન્ફર્મેશન અને ટેકનોલોજીનો યુગ આગળ વધતો જાય છે તેમ તેમ લોકોમાં અદ્યતન જ્ઞાનથી સુસજ્જ રહેવાનો ટ્રેન્ડ વધતો જાય છે અને તેમાં આજે પુસ્તક ટોપ પર છે. બેસ્ટ સેલિંગમાં ટોપ પર રહેતાં પોપ્યુલર પુસ્તકોને ખરીદીને પણ વાંચવાનો ટ્રેન્ડ વધ્યો છે.

આજકાલ ડ્રોઇંગરૂમમાં કે ટેબલ પર પુસ્તકો, મેગેઝિન્સ સજાવવાનો શોખ વધી ગયો છે, તે ફેશન-આઇકન ગણાય છે. અને એટલે જ પ્રકાશકો પણ આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને એટલાં સુંદર, રૂપકડાં ને મનમોહક કવરપેજ ને લેઆઉટ-ડિઝાઈન ધરાવતાં પુસ્તકો તૈયાર કરતા થઈ ગયા છે કે તે જોઈને આપણું મન પણ કહેતું હોય છે, 'આ મારા બુકશેલ્ફમાં હોય તો...'! આ ટ્રેન્ડ વધવાની સાથે પુસ્તકોનું માર્કેટ પણ ઉછાળા પર છે. પ્રકાશકોને વેચાણ માટેનાં ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ મળી ગયાં છે એટલે વેચવાનું ને ખરીદવાનું સહેલું બની ગયું છે.  
 

સદાબહાર ગુજરાતી પુસ્તકો કે જે વાંચવાં જ જોઈએઃ-
1. સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા-- મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી
2. સરસ્વતીચંદ્ર--ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠી
3. ભવની ભવાઇ---પન્નાલાલ પટેલ
4. મળેલા જીવ-----પન્નાલાલ પટેલ
5. સૌરાષ્ટ્રની રસધાર---ઝવેરચંદ મેઘાણી
6. વેવિશાળ-----ઝવેરચંદ મેઘાણી
7. જય સોમનાથ--કનૈયાલાલ મુનશી
8. પાટણની પ્રભુતા--કનૈયાલાલ મુનશી
9. પૃથ્વીવલ્લભ---કનૈયાલાલ મુનશી
10. હિમાલયનો પ્રવાસ--કાકા કાલેલકર
11. ભદ્રંભદ્ર----રમણભાઈ નીલકંઠ
12. અમૃતા----રઘુવીર ચૌધરી
13. ઓથાર---અશ્વિની ભટ્ટ
14. નિરજાભાર્ગવ---અશ્વિની ભટ્ટ
15. પીળા રૂમાલની ગાંઠ----હરકિસન મહેતા

 આ ઉપરાંત રામાયણ, મહાભારત,ગીતા, અન્ય પુરાણો અને વેદ-ઉપનિષદો જેવા ભારતીય સંસ્કૃતિના મુગટ સમાં પુસ્તકો એક વાર તો જરૂર વાંચવા જોઈએ. 
સ્વામી વિવેકાનંદ, મહામાનવ સરદાર, શ્રી રામકૃષ્ણ પરમહંસ, અબ્દુલ કલામ જેવા મહાન પુરુષોનાં જીવનચરિત્રો જરૂર વાંચવા જોઈએ. 

વાચન સંવર્ધન માટેની પ્રવૃત્તિઓઃ-
  • પુસ્તકાલય એ જ્ઞાનમંદિર છે 

પુસ્તકાલય એ જ્ઞાનમંદિર છે.
પુસ્તકાલય એ જ્ઞાનમંદિર છે.
  

  • દરેક ગામ કે શહેરમાં એક નાનું એવું પણ પુસ્તકાલય હોવું જોઈએ.
  • દરેક સોસાયટીમાં અને મહોલ્લામાં પુસ્તકાલય હોવું જોઈએ.
  • પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિ હેઠળ પુસ્તક વાચન અંગેની વિવિધ સ્પર્ધાઓ યોજી શકાય. પુસ્તક-પરબ, ગ્રંથમંદિર, સાહિત્યકારોની બેઠક પ્રવૃત્તિ, તરતાં પુસ્તકોની પ્રવૃત્તિ, વાચન-શિબિરો જેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરી શકાય. 
  • શાળા-કોલેજોમાં આ પ્રકારની વાચન પ્રવૃત્તિઓ કરાવી શકાય અને દરેક વિદ્યાર્થીના ઘરમાં એક નાનકડું પુસ્તકાલય હોય તે બાબતની કાળજી લેવાથી વાલીઓમાં પણ જાગૃતિ વધશે અને વાંચતા થશે.
  • એ ઉપરાંત, કોઈ જાહેર પ્રસંગો કે ખાનગી પાર્ટી કે મેળાવડા દરમિયાન 'બુકે' ને બદલે 'બુક' ભેટમાં આપવામાં આવે તેવો ટ્રેન્ડ વધવો જોઈએ. 


કેટલાંક સફળ જનજાગૃતિ અભિયાનોઃ-

છેલ્લાં વર્ષો દરમિયાન વ્યક્તિગત રીતે અને સામાજિક સંસ્થાઓ  તેમજ રાજ્ય સરકારો દ્વારા પણ આ દિશામાં જાગૃતિ અભિયાનો શરૂ કરવામાં આવ્યાં હતાં જે આજે પણ સફળતાપૂર્વક કામ કરી રહ્યાં છે. જેની વિગત આ પ્રમાણે છેઃ-
  • વર્ષ-2010માં ગુજરાતની સ્થાપનાનાં 50 વર્ષની ઉજવણીના ભાગરૂપે ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ લોકો વાંચતા થાય તે હેતુથી 'વાંચે ગુજરાત'  નામથી એક જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું.
  • આ અભિયાન હેઠળ સમગ્ર ગુજરાતનાં નાનાં-નાનાં ગામડાંઓથી માંડીને મોટાં શહેરો સુધી વ્યક્તિગત ધોરણે તેમ જ પુસ્તકાલયો દ્વારા વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
  • સમાજમાં વૈચારિક ક્રાંતિ લાવવા માટેનો આ એક મહાજ્ઞાનયજ્ઞ હતો, જેનો હેતુ '21મી સદીને જ્ઞાનની સદી' બનાવવાનો હતો. 
  • 'વાંચે ગુજરાત' અભિયાન હેઠળ વાચન-શિબિરો, વાર્તાલાપો, ઝોળી પુસ્તકાલયો, ગ્રંથમંદિરો, પુસ્તકાલયો, શેરી પુસ્તકાલયો, તરતાં  પુસ્તકો, પુસ્તક પરબ જેવી વિવિધ પ્રકારની પ્રવૃત્તિ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
 
આ બધી પ્રવૃત્તિઓ આજે પણ સારી રીતે ચાલે છે અને લોકો વાંચતાં થયા છે. નિયમિત રીતે થતી સાહિત્યપ્રવૃત્તિઓમાં પણ વધારો થયો છે. ખાસ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે આજે પાશ્ચાત્ય દેશોમાં વસતા ગુજરાતીઓ પણ ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રચાર-પ્રસાર અને સંવર્ધનમાં ઉત્સાહપૂર્વક આગળ વધી રહ્યા છે જે બાબત ગુજરાતની યશકલગીમાં એક નવું પિચ્છ ઉમેરે છે. જે પ્રશંસનીય છે.
 
એમ કહેવાયું  છે કે," જેટલું વધુ વાંચશો એટલું વધુ જાણશો, જેટલું વધુ જાણશો એટલું વધું શીખશો, જેટલું વધુ શીખશો એટલાં વધુ સ્થળોએ તમે ફરશો. આ જાદુ માત્ર પુસ્તકો જ કરી શકે છે".---(સંદર્ભ-બુક્સ બડી).


વાચનનું મહત્ત્વ,જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ,કોરોનાકાળમાં વાચનનું મહત્ત્વ
વાચનનું મહત્ત્વ, જીવનઘડતરમાં વાચનનું મહત્ત્વ,
  















































        
















20 જૂન 2021

વિશ્વ યોગ દિવસ-21 જૂન, યોગ દિવસની ભારતમાં શરૂઆત અને ઇતિહાસ, તેની થીમ, આ દિવસનું મહત્ત્વ, તેની ઉજવણી.

વિશ્વ યોગ દિવસ-21 જૂન, યોગ દિવસની ભારતમાં શરૂઆત અને ઇતિહાસ,તેની થીમ,આ દિવસનું મહત્ત્વ, તેની ઉજવણી.

પ્રસ્તાવના-

આગામી-21 જૂન સોમવારના રોજ વિશ્વ યોગ દિવસ  છે. યોગ એ ભારતીય સંસ્કૃતિના પાયામાં પડેલી એક અદ્દભુત વિદ્યા છે, એક અદ્દભુત વિજ્ઞાન છે અને આ ભારતીય વિદ્યાનાં મૂલ્યને ફરી એક વાર સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રસ્થાપિત કરવા માટે આ વિશ્વ યોગ દિવસની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. આવો, આપણે તેના વિશે વધુ જાણીએ.

આગળ વાંચીશું નીચેના મુદ્દાઃ-
  • વિશ્વ યોગ દિવસ-21જૂન
  • ભારતમાં તેની શરૂઆત અને ઇતિહાસ
  • 21જૂનના દિવસે જ ઊજવવાનું કારણ.
  • વિશ્વ યોગ દિવસની થીમ.
  • કોરોનાકાળમાં અને તે પછી યોગનું મહ્ત્ત્વ.
  • આપણા અમૂલ્ય વારસાને સાચવવા સંકલ્પ લઈએ.
  • 'ફ્લાઈંગ શીખ'નો ફિટનેસ સંદેશ.
  • જાણો, યોગનું રહસ્ય

વિશ્વ યોગ દિવસ-21 જૂનની શરૂઆત અને ઇતિહાસઃ-



વિશ્વ યોગ દિવસ-21જૂન,યોગ દિવસની ભારતમાં શરૂઆત અને ઇતિહાસ, તેની થીમ, આ દિવસનું મહત્ત્વ, તેની ઉજવણી

વિશ્વ યોગ દિવસ-21જૂન-2021





 27 સપ્ટેમ્બર-2014ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મહાસભાનું જે 69 સત્ર મળ્યું હતું તેમાં ભારતના વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી પણ હાજર રહ્યા હતા અને તેમણે બધા જ દેશોને વિશ્વ યોગ દિવસ ઊજવવાની વિનંતી કરી હતી, પરિણામે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના 193 સભ્ય દેશોએ 11 ડિસેમ્બર-2014ના રોજ 177 સહપ્રાયોજક દેશોની સાથે સર્વસંમતિથી દર વર્ષે 21 જૂનનો દિવસ ઊજવવા માટેનો ઠરાવ પસાર કર્યો હતો અને તે વખતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘે તેને મંજૂરી આપતા જણાવ્યું હતું કે યોગ સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારી માટેનું એક સંપૂર્ણ વિજ્ઞાન છે, તે જીવનનાં બધાં જ ક્ષેત્રોમાં સંવાદિતા-સુમેળ પણ લઈ આવે છે અને તેથી જ તે રોગને દૂર કરનાર અને આરોગ્યનું સંવર્ધન કરનાર તરીકે ઓળખાય છે.


વિશ્વ યોગ દિવસ 21 જૂને કેમ ઊજવવામાં આવે છે?


        
        વિશ્વ યોગ દિવસ દર વર્ષે 21 જૂનના દિવસે ઊજવવામાં આવે છે.કારણ કે, 21 જૂનનો દિવસ એક રીતે સંક્રાંતિનો દિવસ ગણાય છે. સંક્રાંતિનો સમય એટલે વચગાળાનો સમય. એક જગ્યાએથી કે સ્થિતિમાંથી બીજી જગ્યા કે સ્થિતિમાં જવા સુધીનો વચ્ચેનો ગાળો. 21 જૂને ગ્રીષ્મ-સંક્રાંતિ હોય છે એટલે કે સૂર્ય પૃથ્વીથી દક્ષિણ તરફ જવાની શરૂઆત કરતો હોય છે, ઉત્તર ગોળાર્ધથી દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં વૃદ્ધિ પામવાનો સમય હોય છે.

         આ દિવસ વર્ષનો સૌથી લાંબો દિવસ ગણાય છે અને યોગની દ્રષ્ટિએ એ સંક્રમણનો સમય છે એટલે કે પરિવર્તન માટેનો યોગ્ય સમય છે.

વિશ્વ યોગ દિવસની ભારતમાં શરૂઆત અને ઇતિહાસઃ-


વર્ષ-2015માં 21 જૂને નવી દિલ્હી ખાતે આયુષ મંત્રાલય દ્વારા ભારતના પ્રથમ વિશ્વ યોગ દિવસનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસંગે 84 દેશના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. આ સમયે આયોજિત યોગના કાર્યક્રમમાં 35,985 જેટલા લોકોએ ભાગ લીધો હતો. 190 જેટલા દેશોમાં ખૂબ ઉત્સાહપૂર્વક આ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી.

        

વિશ્વ યોગ દિવસની થીમઃ-


વર્ષ-2015થી 2020 સુધી એટલે કે કુલ છ વર્ષથી સમગ્ર વિશ્વ યોગ દિવસની ઉજવણી કરતું આવ્યું છે.
ભારતમાં વર્ષ-2015થી 2019 દરમિયાન ઊજવાયેલા કુલ-છ વિશ્વ યોગ દિવસની થીમ આ પ્રમાણે હતીઃ-

  • વર્ષ-2015 > સદ્દભાવ અને શાંતિ.
  • વર્ષ-2016 > યુવાનોને જોડો.
  • વર્ષ-2017 > સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ.
  • વર્ષ-2018 > શાંતિ માટે યોગ.
  • વર્ષ-2019 > પર્યાવરણ માટે યોગ.
  • વર્ષ-2020 > યોગા એટ હોમ એન્ડ યોગા વીથ ફેમિલી.

વિશ્વ યોગ દિવસનું મહત્ત્વઃ-


    આમ તો, દર યોગા દિવસે જે થીમ પસંદ કરવામાં આવી તે થીમ પ્રમાણે  જ યોગનું મહત્ત્વ છે અને સૌ જાણે છે પરંતુ આપણે કોરોના મહામારીનો બહુ મોટો કપરો સમય પસાર કર્યો એટલે આપણે એ જાણવા પ્રયત્ન કરીએ કે કોરોના કાળમાં અને તે પછી પણ આજે યોગ દિવસનું શું મહત્ત્વ છે અને તે કઈ રીતે આપણા જીવનમાં ઉપયોગી બની શકે તેમ છે.

કોરોનાકાળમાં યોગનું મહત્ત્વઃ-


    વર્ષ-2020 તો સમગ્ર વિશ્વમાં કોરોના મહામારી શરૂ થઈ ગઈ હતી એટલે 21મી જૂને એટલે કે છઠ્ઠા વિશ્વ યોગ દિવસે  વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આ દિવસને ઉદ્દેશીને આપેલા વ્યાખ્યાનમાં નીચેની બાબતો જણાવી હતી-

  • શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આ દિવસની થીમ આપી હતી, 'યોગા એટ હોમ એન્ડ યોગા વીથ ફેમિલી'.
  • એટલે કે બધા લોકોએ ઘરમાં જ રહીને અંતર જાળવીને પરિવાર સાથે યોગ કરવાનો. આ રીતે પરિવારના સભ્યો એકબીજાની નજીક આવે.એકબીજા સાથે યોગ દ્વારા જોડાય અને ઘરમાં પણ યોગને કારણે નવો ઉત્સાહ, નવી ઉર્જાનો સંચાર થાય.

યોગ અને શારીરિક આરોગ્યઃ-


 કોરોનાકાળમાં યોગ એ સૌથી મહત્ત્વની બાબત છે. તેનાથી શરીરમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે એટલે કોરોનાનો પ્રતિકાર કરી શકાય.વિવિધ પ્રકારનાં આસનો જેવાં કે; સૂર્યાસન, ભૂજંગાસન, મત્સ્યાસન જેવાં આસનોથી શરીરનાં વિવિધ અંગો મજબૂત બને છે.
આહાર
પૌષ્ટિક અને સમતોલ આહાર શરીરને નિરોગી અને સ્વસ્થ રાખે છે. ખોરાકમાં વિટામીન-સી અને પ્રોટીનનો જરૂર સમાવેશ કરો. તે માટે લીલાં શાકભાજી, ફળો, દાળ-કઠોળ અને દૂધ-દહીંનો ખાસ ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

શ્વસનતંત્રને મજબૂત બનાવો

કોરોનામાં શ્વસનતંત્રની મુશ્કેલીઓ ઊભી થતી હોય છે. વાયરસ શ્વસનતંત્રને નબળું પાડી દે છે ને ફેફસાંને ખલાસ કરી નાખે છે. પરિણામે, મૃત્યુ પણ આવી શકે છે. 

 શ્વસનતંત્રને મજબૂત કરવા માટે કપાલભાતી, ભ્રસ્તિકા, અનુલોમ-વિલોમ જેવાં પ્રાણાયામ કરવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ વધે છે.

યોગ અને માનસિક આરોગ્ય(તણાવ)


કોરોના મહામારી દરમિયાન લોકડાઉનના સમયમાં લાંબો સમય ઘરમાં રહેવાથી અને પ્રવૃત્તિ વિના નવરા બેસીને વિચારો કર્યા કરવાને કારણે  ઘણા લોકો  થાક, કંટાળો, એકલતા, ચિંતા અનુભવવા લાગ્યા. કોરોના તો નહીં થઈ જાય ને...એવી ચિંતામાં ને ચિંતામાં માનસિક ને શારીરિક બીમારીના પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે અને ત્યારે યોગ-મેડિટેશન કરવાથી શરીર અને મન બંનેની તાકાત વધે છે. આત્મવિશ્વાસ વધે છે, ડર ને ચિંતા ભાગી જાય છે.

યોગ અને માનસિક શાંતિ


ગમે તેવી પણ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ યોગ તમને હિંમત આપે છે.તમારા મગજને શાંત અને સમતોલ સ્થિતિમાં રાખે છે જેથી તમારામાં ઉત્સાહ અને શાંતિ ટકી રહે છે.

યોગ અને કર્મ


એમ કહેવાયું છે કે,  'યોગઃ કર્મસુ કૌશલમ્ ' 

એટલે કે કર્મની કુશળતા એ જ યોગ છે. આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિમાં તો કર્મયોગ માટે કહેવાયું છેઃ-


        યુક્ત આહાર-વિહારસ્ય, યુક્ત ચેષ્ટસ્ય કર્મસુ ।
        યુક્ત સ્વપ્ના-વ-બોધસ્ય, યોગો ભવતિ દુઃખહા ।।

એટલે કે, યોગ્ય આહાર-વિહાર, યોગ્ય રમતગમત, સૂવા-જાગવાની યોગ્ય ટેવો, અને ફરજનિષ્ઠા પણ કર્મયોગ જ છે. 

કોરોનાના સમયમાં અને તે પછી પણ હંમેશાં કર્મયોગની આ ભાવના આપણને સહુને શક્તિ આપશે અને સાથે જોડીને રાખશે.

યોગથી ફાઇન એન્ટ ફીટ રહો


કોરોનાકાળમાં કે તે પછી પણ સંપૂર્ણ જીવન યોગ કરતા રહો. યોગ એક એવી પ્રક્રિયા છે કે જે શરીર, મન અને આત્માનું જોડાણ કરીને આપણાં શારીરિક, માનસિક, સાંવેદનિક, સામાજિક અને આધ્યાત્મિક અંગો વચ્ચેનું સંતુલન જાળવી રાખે છે જેથી આપણે હંમેશાં ફાઇન એન્ડ ફીટ રહી શકીએ છીએ.
 

યોગઋષિઓના દીર્ઘ જીવનનું રહસ્ય
 

ભારતના પ્રાચીનકાળમાં ઋષિમુનિઓ સ્વસ્થ રહીને  દીર્ઘાયુ  આયુષ્ય ભોગવતા હતા તેનું કારણ યોગ છે અને તેનો ઉલ્લેખ આપણા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં થયેલો છે. અને તેમાં પણ યોગને એક વિજ્ઞાન તરીકે જ ગણવામાં આવ્યું છે. આ વિજ્ઞાન છે, શરીર અને આત્મા વચ્ચેના સુમેળનું. ભારતીય યોગની પરંપરા 5,000 વર્ષ જુની છે.

કોરોના પછીના સમયમાં યોગ એક માઇલસ્ટોન ગણાશે.


કોરોનાકાળમાં સમગ્ર દુનિયાને યોગનું મહત્ત્વ સમજાયું છે. એક જીવલેણ  મહામારી અને મુશ્કેલ સમયની સામે તન અને મનની તંદુરસ્તી કેટલી અગત્યની છે  તેનો પરચો દુનિયાને મળી ચુક્યો છે. એટલે હવે બદલાતા યુગની સાથે સાથે  લોકોનો જીવન પ્રત્યેનો ખાસ કરીને સ્વાસ્થ્ય તરફનો દ્રષ્ટિકોણ બદલાવા લાગ્યો છે.

         કોરોના પછીનો યુગ કે જે જબરજસ્ત મોટાં પરિવર્તનો લઈને આવી રહ્યો છે તે છે ટેકનિકલ યુગ, નવી-નવી શોધોનો યુગ. આ સમય દરમિયાન અનેક જાતની અદ્યતન મશીનરી, ડિવાઇસનું આગમન માર્કેટમાં થઈ ગયું છે અને હજુ પણ દરેક ક્ષેત્રમાં નવી-નવી અદ્યતન ટેકનોલોજી શોધાઈ રહી છે.
 
        આનાંથી લોકોને માટે સગવડો અને સુગમતા વધશે પરંતુ પ્રકૃતિ પરનું જોખમ વધતું જશે. હવામાં પોલ્યુશનનું પ્રમાણ વધતું જશે, જોખમી વાયરસોને કારણે સ્વાસ્થ્ય પરનાં જોખમો વધતાં જશે. આપણાં પંચતત્ત્વો પૃથ્વી,આકાશ, જળ,હવા અને અગ્નિને નુકસાન પહોંચાડનારાં તત્ત્વો એટલાં વધી જશે કે તેમનાં અસમતોલને કારણે સમગ્ર પૃથ્વીનું અસ્તિત્વ જોખમમાં આવી શકે છે. 

    આવા સમયે, યોગ નામનું એક અતિ શક્તિશાળી સાધન આપણી પાસે છે અને તેનો પ્રચાર-પ્રસાર કરીને આપણી આ સમગ્ર પૃથ્વીને વધુ સુંદર, વધુ સ્વસ્થ અને વધુ શક્તિશાળી બનાવીએ. આ રીતે આપણે આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિના અમૂલ્ય વારસા તરફ પાછાં ફરીએ.


ચાલો, આ વિશ્વ યોગ દિવસે સંકલ્પ લઇએ કે..


   - આપણે યોગ દ્વારા સમગ્ર વિશ્વના એક-એક માનવને બંધુત્વની ભાવનાથી   જોડીશું.
    -આપણે સમગ્ર વિશ્વમાંથી કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવને દૂર કરીશું જેથી એકબીજા પ્રત્યેની પ્રેમભાવના વધે અને લોકો એકબીજા સાથે પ્રેમથી જોડાતા જાય.
    -આપણી ધરતી,  આકાશ, હવા,જળનું રક્ષણ કરીને તેને વધુને વધુ શુદ્ધ બનાવીશું અને તેને શાંતિથી સારી રીતે રહી શકાય તેવી બનાવીશું. આ રીતે પૃથ્વીને 'સત્યમ્, શિવમ્, સુંદરમ્' ના પથ તરફ દોરી જઈશું.


ફ્લાઇંગ શીખનો ફિટનેસ મંત્ર
'ફ્લાઈંગ શીખ'નો ફિટનેસ મંત્ર

 
દોડવીર મિલ્ખા સિંહને યોગ્ય અંજલિ આપીએ 
  'ફ્લાઇંગ શીખ'નો ફિટનેસ મંત્ર

-  સ્વાસ્થ્ય માટે 10 મિનિટ કાઢવી ખૂબ જ જરૂરી.
-  પાર્ક હોય કે રસ્તો, 10 મિનિટ ઝડપથી ચાલો.  -  થોડું કૂદી લો અને હાથ-પગનો ઉપયોગ કરો. --  ફિટનેસ દ્વારા જીવનમાં ફેરફાર આવશે.

              




 







 







 














13 જૂન 2021

લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...

 લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી  જિંદગીને...


પ્રસ્તાવનાઃ-

કોરોનાની મહામારી પછી હવે સમગ્ર વિશ્વમાં જનજીવન સામાન્ય બની રહ્યું છે અને ધીરે ધીરે લોકો પોતપોતાનાં ધંધા-રોજગાર, અભ્યાસ અને રોજબરોજની પ્રવૃત્તિઓ તરફ પાછાં ફરી રહ્યાં છે ત્યારે સહુને માટે એક નવું જીવન શરૂ કરવાની ઘડી આવી ગણાશે. આટલા લાંબા સમયના લોકોએ  જે અનુભવ્યું તે જીવનને અતિ નિરાશાજનક સ્થિતિમાં લાવનારી સ્થિતિ હતી. એક અતિ મુશ્કેલીભર્યો સમય પસાર થઈ ગયો છે અને હવે સમગ્ર જગત સામે જે નવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે તે સદંતર બદલાઈ ગઈ છે અને તેનો સામનો કરીને એક નવું જીવન શરૂ કરવાનો આ સમય છે. લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી  જિંદગીને..



લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને..
લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને..



    
જરા નજર કરીએ કોરોનાએ કરેલી  સ્થિતિ તરફઃ-


નવા જીવન તરફ આગળ વધીએ તે પહેલાં જરા પાછળ નજર કરીએ કે આપણે કેવી ભયાનક પરિસ્થિતિમાં હતા. આખી દુનિયાએ કેટલું બધું ગુમાવ્યું છે. લાખો અને કરોડો લોકોએ આ ભીષણ મહામારીનો માર ખાધો. આપણાં વહાલાં સ્વજનોનાં દુઃખોને આપણે આપણી નજર સામે જોયાં.કોઇની માતા તો કોઈના પિતા, કોઈનો વહાલસોયો ભાઈ તો કોઇની વહાલસોયી બહેન, વહાલસોયાં સંતાનો, પરિવારજનો હોમાઈ ગયા આ મહામારીની ભીષણ આગમાં...


કોઈએ પોતાની  જોબ ગુમાવી તો કોઈએ વેપારધંધા, રોજનું રળી ખાનારાં લોકોને તો જીવવા જેવું જ ક્યાં રહ્યું છે? અનેક માનવોની સેવામાં દિનરાત જોયા સિવાય ઊભે પગે ઝઝૂમતા ડૉક્ટર્સ-નર્સિસ, સ્વયંસેવકો અને બીજા અનેક સેવાભાવી લોકોને પણ આ મહામારીએ છોડ્યા નહીં. 


15 વર્ષની આશાએ એનાં માતાપિતા ને નાના ભાઈને ગુમાવી દીધાં છે. હવે એ એકલી ક્યાં જશે? દર્શનની સાથે તેની મમ્મી રહેતી હતી પણ તે મૃત્યુ પામી છે તો એ કોની પાસે રહેશે? 70 વર્ષનાં દયાબા ને તેમના પતિ એકલાં જ રહેતાં હતાં. તેમનાં પતિ મૃત્યુ પામ્યાં. દયાબા કોરોના પહેલાં તો બહારગામના વિદ્યાર્થીઓને ઘરે જમાડતાં હતાં પણ હવે ઓનલાઈન શિક્ષણને કારણે એ કામ પણ બંધ થઈ ગયું છે તો હવે દયાબાને રોજીરોટી કોણ આપશે? સમગ્ર દુનિયામાં આવા તો અસંખ્ય લોકો તકલીફોમાં જીવી રહ્યાં છે એ બધાંનું શું થશે? 


કોરોનાએ છેલ્લાં દોઢ-બે વર્ષોમાં દરેક ક્ષેત્રમાં જે પાયમાલી કરી છે તેનો હિસાબ કરવા જઈશું તો પાર નહીં આવે.  નિર્જન રહેઠાણો, અનાથ થઈ ગયેલાં બાળકો, અનાથ થઈ ગયેલી અનેક સ્ત્રીઓ તેમજ પુરુષો ને નિઃસહાય વૃદ્ધો, આ બધાંનું શું થશે? ક્યાં જશે બધાં? મજબૂર થઈને ફરી એકવાર શોષણની આગમાં ધકેલાશે કે પછી રસ્તાને કોઈ ખૂણે ભૂખતરસની પીડા ભોગવી ભોગવીને મૃત્યુ પામશે? 


ચાલો, નવી જિંદગી તરફ આગળ વધીએઃ-


આપણે ક્યાં જાણીએ છીએ કે આ બધાનું શું થશે? બસ, એટલું જાણીએ છીએ કે આ ભયાનકતાને ગળે વળગાડીને બેસી રહેવાથી જિંદગી પસાર નથી થવાની. આપણે બચી ગયા છીએ અને આપણને એક નવી જિંદગી મળી છે તો તે તરફ આગળ વધવાનું છે. હવે, આપણે માત્ર આગળ જ વધવાનું છે. યાદ રાખો,લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...


યાદ રાખો, નવા અનુભવોનેઃ-

ભૂતકાળની પીડાજનક યાદોને, સ્મરણોને ભૂલી જવાનાં છે પણ હા, યાદ રાખવાની છે  કેટલીક બાબતોને, કેટલાક અનુભવોને કે જે કોરોનાકાળે આપણને ભેટમાં આપ્યા છે.કટોકટીનો સમય તો આવતો રહેશે પરંતુ આપણે તેમાંથી શું શીખીએ છીએ તે બાબત જરૂરી હોય છે જેથી આપણી આગળની નવા જીવનની સફર વધુ આનંદદાયી બની રહે.


કોરોનાકાળમાં  શું શીખવા મળ્યું ?


1) 'દરેક નિરાશા પાછળ એક આશા છુપાયેલી હોય છે.' તેથી હતાશ થયા વિના હિંમત રાખીને ઊભા થઈ જવાનું. 

એક સરસ પ્રસંગ હમણાં વાંચવામાં આવ્યોઃ- 

જેમાં વાત છે એક ગામની કે જે પૂરમાં બિલકુલ તારાજ થઈ ગયું હતું. લોકો આશ્રયસ્થાનો પર જતા રહેલા અને પૂર ઓસર્યું તે પછી પાછા ફર્યાં. એક ખેડૂત અને તેની પત્નીનું તો આખા ઘર સાથે બધું જ તણાઈ ગયેલું. બંને જણાં નિરાશ થઈને બેસી ગયા કે હવે શું કરવું ?

તે વખતે તેમની પાંચ-સાત વર્ષની દીકરી કાદવમાં પોતાની ઢીંગલીને શોધી રહી હતી તે તેમણે જોયું.  ખૂબ પ્રયત્નો પછી તેને તે ઢીંગલી મળી ગઈ એટલે ખુશ થઈ ગઈ. આ જોઈને ખેડૂતે એની પત્નીને કહ્યું, "જો આટલી નાની છોકરીએ કાદવમાંથી ઢીંગલી શોધી કાઢી તો આપણે પણ મહેનત કરીશું તો ગુમાવી દીધેલું પાછું મેળવી શકીશું."


આ સાંભળીને ખેડૂતપત્નીને પણ એવું જોશ ચઢ્યું કે તેણે તો સાડીનો વાળ્યો કછોટો અને કાદવમાં પોતાની ઘરવખરી શોધવા લાગી. આ રીતે બંને ફરી એકવાર જીવવા માટે તૈયાર થઈ ગયા. આવા પોઝિટિવ વિચારોથી રસ્તા મળી જ આવતા હોય છે.ચાલો, હિંમતથી ઊભા થઈએ અને આગળ વધીએ..તમે તૈયાર છો ને? યાદ રાખો, લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...


2) સંબંધોને ધબકતાં રાખોઃ-


લોકડાઉનના સમયમાં લોકોએ ઘરમાં રહીને પરિવાર સાથે સમય પસાર કર્યો. પરિવાર સાથે બહુ લાંબો સમય વીતાવવાનો મોકો મળ્યો અને બધાએ સાથે બેસીને જાતજાતની પ્રવૃત્તિઓ કરી સમય પસાર કર્યો. કેટલાંક ઘરોમાં પુરુષોએ રસોઈકલા પર હાથ અજમાવ્યો તો સ્ત્રીઓએ બાળકો પાછળ સમય આપ્યો. જાતજાતની રમતો રમીને આનંદ મેળવ્યો. 


ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓ કરી તો વર્કશોપ કે તાલીમ જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં પણ ભાગ લઈ અનેકવિધ વિષયોનું જ્ઞાન મેળવ્યું. સાથે રહેવાથી એકબીજાની મુશ્કેલીઓ અને ખૂબીઓનો પણ ખ્યાલ આવ્યો. અને પરિવારજનો એકબીજાની વધુ નજીક આવ્યા. ઘણા બધા લોકોને એવું પણ લાગ્યું કે અમુક સમય તો પરિવાર સાથે  વીતાવવો જ જોઈએ. આપણા જીવનમાં સંબંધો જીવનને ધબકતું રાખે છે. તેનું કોઈપણ ભોગે જતન કરવું જોઈએ. સાથે રહીને કોઈપણ પ્રકારની મુશ્કેલીઓને જીતી શકાતી હોય છે. પરિવાર એ આપણી તાકાત બની જતો હોય છે.તો યાદ રાખો, લાઇફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...


3) પહેલું સુખ તે જાતે નર્યાંઃ-


આપણું સ્વાસ્થ્ય એ હેપ્પી જીવન જીવવા માટેનું  સૌથી અગત્યનું ફેક્ટર છે. આપણું શરીર જ નબળું હોય, આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય તો આપણને જીવનમાં આનંદ જ નહીં આવે. કોરોનાથી બચવા લોકોએ વિવિધ પ્રયત્નો કર્યા અને ત્યારે સહુને આયુર્વેદ ને નેચરોપથીનું મહત્ત્વ સમજાયું. સ્વસ્થ-આરોગ્યપ્રદ, ઘરમાં બનેલો પૌષ્ટિક ખોરાક, કસરત-યોગ અને નિયમિત લાઈફસ્ટાઈલ સ્વસ્થ જીવન જીવવા માટે કેટલાં અગત્યનાં છે તેની મહત્તા સમજાઈ. 


4) મુશ્કેલીના સમયમાં માનવતા રાખો


કોરોનાકાળમાં આપણે જોયું કે કેટલા બધા લોકોએ માનવતા દાખવી અને જરૂરીયાતમંદ લોકોની મદદે પહોંચી ગયા. બીમાર વ્યક્તિ માટે 108 બોલાવવાની હોય, હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાના હોય, ઓક્સિજનની તકલીફ દૂર કરવાની હોય, પેશન્ટનાં સગાંવહાલાં માટે નાસ્તા-પાણીની વ્યવસ્થા કરવાની હોય કે પગપાળાં પોતાનાં ઘર તરફ જતા શ્રમજીવીઓને માટે રસ્તામાં ખોરાક-પાણીની વ્યવસ્થા કરવાની હોય, ગરીબોને માટે મફત દવા ને ખોરાકની વ્યવસ્થા કરવાની હોય, વૃદ્ધો ને અશક્તોની મદદ કરવાની હોય, આવાં બધાં   જ પ્રકારનાં કામોમાં યુવાનો, બાળકો, સેવાભાવી સંસ્થાઓ અને મંડળોએ ખૂબ જ મદદ કરી. 

ડૉક્ટર્સ-નર્સો અને સ્વયંસેવકોએ રાતદિવસ ખડે પગે લોકોની સેવા કરી.આ આપત્તિકાળમાં લોકો જ લોકોની સાથે ઊભા રહ્યા અને માનવસેવાનું મૂલ્ય સમજાવ્યું.
 
5) પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણની રક્ષા કરોઃ-




પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણની રક્ષા કરો



   
 લોકડાઉન દરમિયાન લોકોને સમજાયું કે આપણે પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણની રક્ષા કરવી જોઈએ. લોકોની ભીડ જાહેરસ્થળો પર અને પ્રાકૃતિક ધામોમાં સ્વચ્છતાના નિયમોનું પાલન નથી કરતી માટે આપણી નદીઓ, પર્વતો, સાગરોમાં ગંદકી વધી રહી છે, પાણી અસ્વચ્છ બની રહ્યું છે, વૃક્ષો કાપવામાં આવી રહ્યાં છે માટે હવા પ્રદૂષિત બની રહી છે અને હવામાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટી રહ્યું છે. પરિણામે પ્રકૃતિમાં અનેક પ્રકારના રોગો ફેલાઈ રહ્યા છે અને કોરોના જેવી મહામારીને  જન્મ આપી રહ્યા છે. આમ, આપણને પ્રકૃતિ ને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાની મહત્તા સમજાઈ છે.


6) મેડિકલ ક્ષેત્રમાં નવાં-નવાં રિસર્ચને પ્રાધાન્ય મળ્યું અને આરોગ્ય સેવાઓ વધુ સક્ષમ અને પહોંચવાળી બની

કોરોના જેવી ભયંકર મહામારીને નાથવા માટે આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને વૈજ્ઞાનિકોએ  પ્રયોગો હાથ ધરી નવી  નવી શોધખોળ કરી, અનેક પ્રકારની દવાઓ અને સારવારો અસ્તિત્વમાં આવી.નવી-નવી રસીઓ શોધાઈ અને
 મેડિકલ ક્ષેત્રમાં વિવિધ સંશોધન-કાર્યો અસ્તિત્વમાં આવ્યાં. નાનાંમાં નાનાં ગામો સુધી આરોગ્યસેવાઓ પહોંચાડવા માટે સરકારો દ્વારા જે સગવડો ઊભી કરવામાં આવી અને રૂબરૂમાં જ પેશન્ટની સારવાર શક્ય ના હોય તો તે માટે વીડિયો કોલિંગથી પેશન્ટને તપાસીને દવા આપી શકાય તેવી વ્યવસ્થા ડૉક્ટર્સ દ્વારા કરવામાં આવી. આમ, રોગ કાબૂમાં આવતો ગયો છે. આ રીતે, સમગ્ર દુનિયામાં મેડિકલ સાયન્સમાં અને આરોગ્યસેવાઓમાં ધરખમ ફેરફારો અને પ્રયોગો જોવા મળ્યા જેણે આ
 ક્ષેત્રમાં નવી ક્રાંતિ આણી છે.
 

7) એક નવીન ડિજિટલ યુગની શરૂઆત થઈ છે

કોરોનાકાળમાં સમગ્ર વિશ્વમાં, ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશોમાં ડિજિટલ ક્રાંતિ આવી ગઈ છે.
 
લોકડાઉનને કારણે દરેક વસ્તુની ઓનલાઈન માંગ વધી.ઓનલાઈન ફૂડ-જંક્શનો અસ્તિત્વમાં આવ્યાં. દરેક ક્ષેત્રની કંપનીઓએ ઓનલાઇન બિઝનેસ વધારી દીધો. એક ગ્લોબલ સર્વેક્ષણ મુજબ તો કંપનીઓએ ડિજિટલાઈઝેશનનો વ્યાપ એટલો વધારી દીધો છે કે જે પરિવર્તન પર પહોંચતા 3-4 વર્ષ લાગી શકે તેમ હતાં તે પરિવર્તન 3-4 સપ્તાહમાં શક્ય બની ગયું.
 
અને હવે ઘણાં લોકો તો એવું કહે છે કે અમને તો આ ઓનલાઈન વ્યવહાર એટલો ફાવી ગયો છે કે અમે તો કાયમ તેને ચાલુ રાખીશું. એ રીતે વર્ક ફ્રોમ હોમને કારણે પણ ઉત્પાદન વધ્યું છે. 

ઓનલાઈન શિક્ષણમાં વધારો થયો છે અને મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓને તે પસંદ આવ્યું છે તેથી તેમાં પણ 100 ટકા હાજરી આપતા થયા છે. ઓનલાઈન શિક્ષણને કારણે તેને અનુકૂળ અભ્યાસક્રમો, પાઠ્યપુસ્તકો અને નવાં-નવાં શૈક્ષણિક-એપ્સ અસ્તિત્વમાં આવ્યાં છે. 

વર્ક-પ્લેસ પર પણ નવી-નવી સગવડો અને નવાં માળખાં ઊભાં થઇ રહ્યાં છે. આને કારણે ડિજિટલ દુનિયામાં વિકાસની મોટી હરણફાળ ભરવા માટેનાં પ્લેટફોર્મ તૈયાર થયાં છે જે દુનિયામાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિને જબરજસ્ત વેગ આપશે.


8) કોરોનાએ આપણને એ જાણવાની એક અદ્દભુત તક આપી  કે આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિનાં મૂલ્યો તરફ આપણે પાછાં ફરીએ સાથે ઇશ્વર  પ્રત્યેની શ્રદ્ધામાં પણ જબરજસ્ત વધારો થયો છે


કોરોનાકાળે લોકોની  જીવન પ્રત્યેની દ્રષ્ટિમાં જ જબરજસ્ત પરિવર્તન લાવી દીધું છે. લોકો જીવનને વધુ ઊંડાણથી સમજતા થયા છે અને ઇશ્વર પ્રત્યેની તેમની આસ્થામાં અત્યંત વધારો થયો છે.જીવન ક્ષણભંગૂર છે અને ઇશ્વર જ આપણો તારણહાર છે એ વાત પણ કોરોનાકાળમાં જ વધુ શીખવા મળી છે અને આ દ્રષ્ટિ રાખીશું તો ગમે તેવી મહામારીનો પણ સામનો કરી શકીશું.બસ યાદ રાખીએ, લાઈફ આફ્ટર કોરોના, સ્ટાર્ટ કરો નવી જિંદગીને...

ચાલો, એક નવો ડિજિટલ યુગ આપણું સ્વાગત કરવા સજ્જ છે

કોરોનાકાળમાં આપણને જે કાંઈ નવા અનુભવો મળ્યા છે તેને આપણી સાથે લઈને આપણે કોરોના પછીની જિંદગીમાં પ્રવેશ કરવાનો છે. હવે, ધીમે ધીમે આપણું  જીવન સ્પીડ પકડતું જાય છે અને આપણે સહુ સુખ નામના એક પ્રદેશ તરફ પ્રયાણ કરી રહ્યાં છીએ. આ સુખ નામનો પ્રદેશ એટલે એક નવો યુગ, ડિજિટલ યુગ આપણું સ્વાગત કરવા સજ્જ છે, શું આપણે તેને માટે સજ્જ છીએ ખરાં?

  • હા...મને લાગે છે કે જીવન હજુ પણ  જીવવા જેવું છે.
  • હા...મારા જીવનમાં ઉત્સાહ, આશા, હિંમત છે અને વધુ સારો સમય આવશે તેની ખાતરી છે.
  • હા...ડિજિટલ યુગના નવા-નવા પડકારો ઝીલવાની મારામાં શક્તિ છે અને હું કોઈ પણ મુશ્કેલી સામે ટકી રહીશ તેની મને ખાતરી છે.
  • હા...મારી અંદર પ્રગટેલો શ્રદ્ધાનો દીપક મને કોઈપણ સંજોગોમાં પ્રકાશ આપતો રહેશે તેવી ખાતરી છે.
  • તો પછી રાહ કોની જોવાની છે, સહુ સાથે મળીને, હાથમાં હાથ મિલાવીને પડકારોને પહોંચી વળવા સજ્જ થઇએ  અને નવી જિંદગીનું સ્વાગત કરીએ.  અસ્તુ.





  


                                 







06 જૂન 2021

મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન? મોબાઈલની અસરો, મોબાઈલ મૅનર્સ

 મોબાઈલ મારો  મિત્ર કે દુશ્મન?મોબાઈલની અસરો,મોબાઈલ મૅનર્સ


મોબાઇલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?મોબાઈલની અસરો,મોબાઈલ મેનર્સ
મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?


પ્રસ્તાવનાઃ-
માર્ટિન કૂપરે મોબાઈલ ફોન બનાવ્યો ત્યારે એને સ્વપ્નેય ખ્યાલ નહીં હોય કે મારો આ મોબાઈલ એક દિવસ સમગ્ર દુનિયામાં ધૂમ મચાવશે અને લોકોને નચાવશે! પણ એણે એવું પણ નહોતું વિચાર્યું કે એક દિવસ તેના વિશે  લોકોને ગંભીરતાથી વિચારવાની તાતી જરૂર ઊભી થશે! અને જુઓ  તો, આજે એના વિશે સમગ્ર દુનિયા ગંભીરતાથી વિચારવા લાગી છે.

આજે, 21મી સદીમાં ટેકનોલોજીના આ યુગમાં દરેક ક્ષેત્રમાં મોબાઈલે એવી હરણફાળ ભરી છે કે એક ટચૂકડા એવા ટક-ટક કરતા સામાન્ય ફોનમાંથી તેણે સ્માર્ટફોનનું રૂપ ધારણ કરી લીધું છે.આખી દુનિયા મોબાઈલના ટચ-સ્ક્રીન પર આવીને વસી ગઈ છે અને લોકો તેનો એક રમકડાની જેમ ઉપયોગ કરતા થઈ ગયા છે.

આજકાલની જિંદગીમાં મોબાઈલે અંદર સુધી પગપેસારો કરીને એવું સ્થાન જમાવ્યું છે, અને એવું કાઠું કાઢ્યું છે કે તેને માટે હવે દરેક વ્યક્તિએ એવું વિચારવાનો સમય આવી ગયો છે કે મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?

એક પ્રેરક સ્ટોરીઃ-


    રમાકાન્ત એક નિવૃત્ત શિક્ષક હતા. સંયુક્ત કુટુંબ હતું. બે દીકરા ને દીકરી સાથેનો એક સુખી-સંપન્ન પરિવાર હતો. રવિવારનો દિવસ હતો. બધાં સાથે જમ્યાં પછી રમાકાન્ત પોતાના રૂમમાં આરામ કરવા ચાલ્યા ગયા. તેઓ સૂતા હતા પરંતુ તેમને ચેન નહોતું. શરીરમાં થોડી બેચેની હતી અને છાતીમાં થોડો દુખાવો પણ થતો હતો.

    તેમણે ફેમિલી ડૉક્ટરને ફોન જોડવા પ્રયત્ન કર્યો પણ બિઝી હતો. તેમણે વિચાર્યું કે ચાલો, હું જ મળી આવું. આમ વિચારીને તેઓ ડ્રોઈંગરૂમમાં આવ્યા તો જોયું કે ટીવી પર કોઈ સિરીયલ ચાલી રહી હતી અને સામે બંને દીકરાઓ અને પુત્રવધૂ પોતપોતાના ફોનમાં બિઝી હતા. તેમનાં શ્રીમતીજી ફોન પર કોઈની સાથે વાતોમાં મશગૂલ હતાં એટલે તેમણે સૌને સંબોધીને મોટેથી કહ્યું કે મને થોડું બેચેની જેવું લાગે છે એટલે ડૉક્ટરને મળીને આવું છું. દીકરાઓએ મોબાઈલમાંથી માથું ઊંચું કર્યા સિવાય જ કહી દીધું કે હા પાપા, જઈ આવો, અને ફરી બિઝી થઈ ગયા. શ્રીમતીજીએ માથાથી ઇશારો કર્યો અને વાતોએ વળગી ગયાં.

રમાકાન્ત બહાર આવ્યા. બપોરનો ભર તડકો હતો. એમણે સ્કૂટર બહાર કાઢ્યું અને ચાલુ કર્યું ત્યારે તેનો અવાજ સાંભળીને બાજુના પડોશીના ઘરમાંથી એક યુવતી, જેનું નામ કાનન હતું તે દોડતી આવી અને પૂછવા લાગી, "અંકલ, આવા તડકામાં ક્યાં ચાલ્યા?" રમાકાન્તનો એક હાથ છાતી પર હતો એટલે કાનને તેમની નજીક આવતાં પૂછ્યું, "તમારી તબિયત સારી નથી?" રમાકાંતે કહ્યું, "બેટા, ખાસ કાંઈ નથી પણ ડૉક્ટરને મળવા જાઊં છું. થોડી બેચેની લાગે છે."

કાનનને કાંઈ બરોબર ના લાગ્યું એટલે તેણે પોતાનું સ્કૂટર કાઢ્યું અને બોલી, "તમે પાછળ બેસી જાઓ. હું આવું છું તમારી સાથે." થોડી આનાકાની પછી તેઓ માની ગયા અને હોસ્પિટલ આવ્યા. ડૉક્ટરે તપાસીને કહ્યું કે આમને દાખલ કરવા પડશે. તમે બહુ જ સમયસર લઈ આવ્યા છો. 

કાનને પરિવારના એક સભ્યની જેમ જ તેમના ફોર્મમાં સહી કરી અને રમાકાન્તની સારવાર શરૂ થઈ ગઈ ને તેમનો જીવ બચી ગયો. 

કાનને રમાકાન્તના પરિવારને ફોન કરીને જાણ કરી અને સહુ આવી પહોંચ્યા. કાનનને  જોઈને સહુનાં મોઢાં વિલાઈ ગયાં કારણ કે કાનનનાં કુટુંબ સાથે તેમને બોલવાનો પણ સંબંધ નહોતો છતાં કાનને તેમને મદદ કરી અને સમયસર સારવાર મળી.

એમને સહુને પસ્તાવો થયો અને રમાકાન્તની માફી માગતા કહ્યું કે અમારી ભૂલ થઈ ગઈ. અમે મોબાઈલનાં ચેટિંગમાં એટલાં મશગૂલ હતાં કે એટલું કહેવાની પણ અમે દરકાર ના કરી કે અમે તમારી સાથે આવીએ છીએ.

આને કહેવાય મોબાઈલની લત, મોબાઈલનું વળગણ કે જે સિવાય તમે બીજું કાંઈ પણ વિચારી ના શકો. સતત સર્ફિંગ...સતત ચેટિંગ...થતું જ રહેતું હોય છે. સોશિયલ મીડિયામાં લાઈક-કૉમેન્ટ્સનાં પ્રલોભનમાં ડુબેલા લોકો સોશિયલ મીડિયા પર રાતોરાત મહાન બની જવાની ઇચ્છામાં મોબાઈલને એક રમકડાની જેમ રમાડ્યા કરતા હોય છે અને પછી અઠંગ જુગારીની જેમ એની પણ લત લાગી જતી હોય છે. અહીંથી શરૂઆત થાય છે મોબાઈલની નેગેટિવ અસરોની કે જે એક દુશ્મનની જેમ આપણું અહિત કરે છે અને નુકસાન પહોંચાડ્યા કરે છે.

મોબાઈલની અસરો

મોબાઈલની નૅગેટિવ અસરોઃ-
મોબાઈલની નેગેટિવ અસરોમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છેઃ-

    1) શારીરિક અસરોઃ-
  • મોબાઈલના ટચ-સ્ક્રીન પર આંગળીઓ સતત સર્ફિંગ કર્યા જ કરતી હોય છે અને તેથી લાંબા ગાળે અંગૂઠાની પાછળના ભાગમાં હાડકાં પર સતત દુખાવો રહે છે જે મોટી બીમારીનું કારણ બની શકે છે.

  • ગરદન, ડોક, માથું સતત નીચે નમેલાં રહેવાથી તે ભાગના સ્નાયુઓ પર અસર થતી હોય છે અને દુખાવો રહેતો હોય છે.

  • મોબાઈલ એટલે કે સ્માર્ટફોનમાંથી બ્લૂ રંગનો જે પ્રકાશ નીકળતો હોય છે તે આંખોને નુકસાન કરી શકે છે. આંખો સતત સ્થિર રહેવાથી અનેક સમસ્યા થઈ શકે છે. ગ્લુકોમાની સમસ્યા પણ થઈ શકે છે.

  • વ્યક્તિ ઊંધું ઘાલીને ચેટિંગમાં ડૂબેલી રહે છે પરિણામે રોજબરોજની દૈનિક ક્રિયાઓ જેવી કે, સમયસર ઊઠવું, સ્નાન કરવું, નિયમિત જમવું, અભ્યાસ કરવો, જોબ પર જવું, જેવી બાબતોમાં તે અનિયમિત બની જાય છે. તેથી આળસુ બની જાય છે. મન પડે ત્યારે જમવું અથવા ના જમવું, કોઈક વાર અકરાંતિયાની જેમ ભોજન કરવું, એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવું જેવી ટેવોથી વ્યક્તિ બેઠાડુ બની જાય છે. તેનામાં સ્ફૂર્તિ નથી રહેતી. શરીરમાં ચરબી જમા થઈ જાય છે એટલે શરીર સ્થૂળ થઈ જાય છે અને અંતે અનેક જાતના રોગોનો ભોગ બની જાય છે.

    2) માનસિક અસરોઃ-

  • મોબાઈલના વધુ વપરાશથી લાંબા ગાળે જુદી જુદી બીમારીઓ થઈ શકે છે. રેડિએશનને કારણે કેન્સર, બ્રેન-ટ્યૂમર થવાનું જોખમ રહે છે.

  • હોર્મોન્સના સ્તરમાં વધઘટ થવાથી સ્ટ્રેસ વધે છે જેનાથી હતાશાનું પ્રમાણ વધે છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે.

  • ઘણાં લોકો પથારીમાં પણ ફોન સાથે લઈને સૂઈ જતા હોય છે અને વચ્ચે વચ્ચે મેસેજ કે કોલ ચેક કર્યા કરતા હોય છે. આને કારણે તેમની ઊંઘમાં ખલેલ પડતી હોય છે પરિણામે લાંબે ગાળે વ્યક્તિ અનિદ્રાનો ભોગ બને છે અને અનેક જાતની માનસિક બીમારીઓનો ભોગ બને છે. 

    3) પારિવારિક અને સામાજિક અસરોઃ-

  • આપણે ઉપર રમાકાન્તના ઉદાહરણ દ્વારા જોયું કે મોબાઈલની લત લાગી જાય તો વ્યક્તિ પોતાની કાલ્પનિક દુનિયામાં જીવતી થઈ જાય છે. તેને એકાંત ગમે છે. તેને વર્ચ્યુઅલ ગેમ્સ, કાર્ટૂન, પોર્ન સાહિત્ય, હોરર ફિલ્મો અને અન્ય મનોરંજન પીરસતી સાઈટોમાં એટલો રસ પડી જતો હોય છે કે તે પોતાના પરિવાર અને સામાજિક સંબંધોથી કટ-ઓફ થઈ જતી હોય છે. તેને મોબાઈલ સિવાય કશામાં રસ નથી પડતો . 

  • આજકાલ ઘરમાં બધા જ સભ્યો પાસે મોબાઈલ હોય છે જ. બાળકો પાસે પણ હોય છે એટલે આજે મોબાઈલની સૌથી મોટી નૅગેટિવ અસર સંબંધો પર થઈ છે.દરેક વ્યક્તિને મોબાઈલ ગમે છે કારણ કે એ વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં તેમને કોઈ રોકનારું-ટોકનારું નથી હોતું, તેમના ઉપર કોઈ આધિપત્ય જમાવનાર પણ નથી હોતું. દરેક વ્યક્તિ પોતાની રીતે મોબાઈલની દુનિયામાં ખોવાઈ જતી હોય છે પરિણામે આજે સમગ્ર દુનિયામાં છૂટાછેડા, ઘરેલું હિંસા, ગૃહત્યાગ કે લગ્ન બહારના સંબંધોના કેસોમાં વધારો થવા પામ્યો છે.

  • આની અસર બાળકોમાં પણ જોવા મળતી હોય છે. લોકડાઉન દરમિયાન અને તે પછી પણ શિક્ષણ ઓનલાઈન થઈ જવાને કારણે બાળકોમાં તેની વધુ અસર જોવા મળી રહી છે. પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટર દ્વારા કરાયેલા એક સર્વે મુજબ 12થી 17 વર્ષની ઉંમરનાં 78% કિશોરો પાસે મોબાઈલ છે. 

  • બાળકોના હાથમાં મોબાઈલ, કમ્પ્યુટર, લેપટોપ આવી જવાથી તેમને તો મનોરંજનનો અઢળક ખજાનો હાથ લાગી ગયો છે. ઘણીવાર ઓનલાઈન અભ્યાસમાં રસ ના પડે તો યુટ્યૂબની ચેનલ બનાવે છે, ગમે તેવી કઢંગી ફિલ્મો, કાર્યક્રમો જુવે છે, પોર્ન-સાહિત્યના બંધાણી થઈ જાય છે, વ્યસનની લત લાગી જાય છે, ચેટ કરતાં-કરતાં ખરાબ મિત્રોની સોબત થઈ જતી હોય છે. 

  • આનાં પરિણામે બાળકોનો વિકાસ જ રુંધાઈ જતો હોય છે. તેમને એવું લાગતું હોય છે કે આ વર્ચ્યુઅલ દુનિયા એ જ ખરી દુનિયા છે અને એમાં મારે જીવવાનું છે. 

  • આજકાલ તો મોબાઈલનું ચલણ એટલું વધી ગયું છે કે તેનો બેફામ રીતે ઉપયોગ થતો હોય છે. લોકો રસ્તા પર ચાલતાં-ચાલતાં, વાહનો ચલાવતાં-ચલાવતાં પણ મોબાઈલ પર વાતો કરતાં જતાં હોય છે.પરિણામે અકસ્માતો વધી ગયા છે. 

  • ઓફિસોમાં તો ચાલુ કામકાજના સમય દરમિયાન પણ મોબાઈલનો છૂટથી ઉપયોગ થતો હોય છે. દરેક પાંચ-દસ મિનિટે મોબાઈલ ચેક કરતા રહેવાની લોકોને ટેવ પડી જતી હોય છે.

મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?

મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરોઃ-

મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરોમાં નીચેની બાબતો મુખ્ય હોય છેઃ-

    1) મોબાઈલ કોમ્યુનિકેશન માટેનું ઉત્તમ માધ્યમ છેઃ-

  • આજે મોબાઈલને લીધે રોજબરોજનાં મોટાભાગનાં કામકાજ ઓનલાઈન જ પતી જતાં હોય છે. લોકડાઉનના સમયમાં લોકોને ઘરવપરાશની જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ, શાકભાજી, ખાવાપીવાની વસ્તુઓ, દવાઓ વગેરે પણ ઓનલાઈનની સગવડને કારણે મોબાઈલ દ્વારા ઘરે બેઠાં જ મળી જતી હતી. અને એ પછી તો મોટાભાગનાં કામકાજ મોબાઈલ દ્વારા ઓનલાઈન જ કરી નાખવાનું ચલણ વધી ગયું છે.
 

  • કોરોનાકાળમાં તો ઘણી જગ્યાએ હોમકોરેન્ટાઈન થયેલા લોકોને ડૉક્ટરની અને દવાની સેવા ઓનલાઈન જ મળી રહેતી હતી. ઇમરજન્સી સારવાર મળી રહે તે માટે ઘણી  જગ્યાએ તો ડૉક્ટરોએ ઓડિયો-વીડિયો દ્વારા પણ માર્ગદર્શન પહોંચાડ્યું હતું. 


  • દૈનિક ભાસ્કર ન્યૂઝ પેપરના એક રિપોર્ટ મુજબ ઝીંઝુવાડાના વિસનગર રણમાં અગરિયા પરિવારો સાથે કામ કરતી એક સામાજિક સંસ્થાએ હેલ્થ-કેમ્પ કરીને અનેક બીમારીઓથી પીડાતા અગરિયાઓની બીમારીનો રિપોર્ટ તૈયાર કરીને અમદાવાદ શહેરના જાણીતા ડૉક્ટર્સને મોકલીને વીડિયો-કોલિંગ દ્વારા ટેલી-મેડીસીનથી બીમારીમાં નિઃશુલ્ક સારવાર અને દવા મેળવ્યાં હતાં. આ રીતે ઇમરજન્સીમાં દૂર રહીને પણ સારવાર કરવાનું શક્ય બની રહ્યું છે તેનો યશ મોબાઈલ ડિવાઈસને જ આપવો રહ્યો. 

  • મોબાઈલમાં જુદા જુદા એપ્સ અને ટેકનિક દ્વારા ઓનલાઈન કાર્ય કરવાની એટલી બધી સુવિધાઓ મળતી જાય છે કે આજકાલ તો મોબાઈલ દ્વારા કોમ્યુનિકેશન માટેની સુવિધાઓ ઉપરાંત સોશિયલ મીડિયા જેવા પ્લેટફોર્મ પર અનેક  પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ અને કાર્યક્રમોનું આયોજન થઈ શકે છે. આ રીતે, મોબાઈલ એક કમ્પ્યુટર બની ગયું છે.

  • મોબાઈલનાં જુદાં જુદાં ફિચરો અને એપ્સને કારણે આજકાલ તો ખોવાઈ ગયેલી વ્યક્તિઓ, રસ્તામાં ભૂલી પડી ગયેલી વ્યક્તિઓ, ભાગી છૂટેલા અપરાધીઓની શોધખોળ પણ થઈ શકે છે.જૂના મિત્રો કે સહાધ્યાયીઓને વર્ષો પછી પણ શોધીને વાતચીત કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત, દુનિયાના કોઈપણ છેડે બેઠેલા આપણા સગાંસંબંધીઓ, મિત્રો સાથે ફોન દ્વારા કે વીડિયો ચેટિંગ દ્વારા સાક્ષાત સ્વરુપે મળ્યા હોય એટલો આનંદ મેળવી શકાય છે. આજકાલ યુવાન દીકરા-દીકરીઓ અભ્યાસ કરવા વિદેશ ગયા હોય કે લગ્ન કરીને ઠરીઠામ થયા હોય અને પોતાના દેશમાં પોતાનાં માતાપિતા એકલાં હોય તો દરરોજ તેમની સાથે વીડિયો ચેટિંગ દ્વારા વાતચીત કરી શકે છે. 

  • તમારે દુનિયાના કોઈપણ દેશમાં ફરવા જવું હોય અને તમારી પાસે કોઈ જ માહિતી ના હોય કે તમારે માટે બધું અજાણ્યું હોય તો પણ તમે ઇન્ટરનેટના ગૂગલ-મેપ દ્વારા બધી જ માહિતી ઘેરબેઠાં મેળવી શકો છો. 

લોકડાઉન દરમિયાન લોકોએ મોબાઈલના જુદાં જુદાં ફિચર્સ દ્વારા પોતાને કેટલી સરસ રીતે એન્ગેજ રાખ્યા તે વાત કાંઈ લોકોથી અજાણી નથી.
લોકોએ વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરી જેમ કે,

  • નવી-નવી ભાષા શીખવામાં સમય ગાળ્યો.
  • ગાર્ડનિંગ, પેઇન્ટિંગ, ગાયન-વાદન જેવા અનેક પ્રકારના શોખ કેળવ્યા.ઓનલાઈન તાલીમ લઈને રોજગારી પણ મેળવી.
  • સોશિયલ-મીડિયા પર વર્ચ્યુઅલ પ્રોગ્રામોમાં ભાગ લઈને પોતાના રસ-રુચિને જાળવી રાખ્યા. કલાકારોએ પોતાના ઘરોમાં રહીને મીડિયા પર પોતાના કાર્યક્રમો દ્વારા લોકોનો સંપર્ક જાળવી રાખ્યો.
  • બાળકોએ ઓનલાઈન શિક્ષણ દ્વારા પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો અને વર્ક ફ્રોમ હોમ દ્વારા વ્યવસાયકર્તાઓએ પોતાની જોબને જાળવી રાખી.
  • મોબાઈલના માધ્યમ દ્વારા જ ઓનલાઈન શિક્ષણ આપતી યુનિવર્સિટીઓ જેવી કે ઈંદિરા ઓપન યુનિવર્સિટી, આંબેડકર યુનિવર્સિટી અને દેશ-પરદેશની બીજી અનેક શિક્ષણ સંસ્થાઓ દ્વારા ઓનલાઈન અભ્યાસ કરીને પદવી મેળવી શકાય છે. 
    

મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરો
બાળકો માટે આશીર્વાદરૂપ બની શકે છે

આજના બાળકો કે જેઓ આવતીકાલના નાગરિકો છે તેમને માટે તો આ ડિજિટલ યુગ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયો છે કારણ કે આવનારા સમયમાં તેઓ જ એક યુગપરિવર્તક બની રહેવાના છે. આજની જનરેશન અતિ બુદ્ધિશાળી, જિનિયસ સાબિત થતી જાય છે તેની પાછળનું કારણ પણ આ ડિજિટલ યુગ જ છે. આજે ચાર-પાંચ વર્ષનાં બાળકો કમ્પ્યુટર- કોડિંગ ભાષા જાણતા થઈ ગયા છે તેમને માટે આવનારા યુગ પાસે એવું કાંઈક હોવું જોઈએ કે જે તેમને વધુ તેજસ્વી બનાવે.

બાળકોને શિસ્તમાં રાખવાનું કામ માતા-પિતાનું છે.

બાળકોને શિસ્તમાં રાખવાનું કામ તો તેમના માતા-પિતા જ કરી શકે છે. તેમણે પોતે મોબાઈલનો ઉપયોગ વિવેકબુદ્ધિથી કરવાનો છે. બાળકોની સામે માતાપિતા જ આખો દિવસ મોબાઈલમાં માથું નાખીને બેઠાં રહેશે તો બાળકો પણ તેવું જ શીખવાનાં છે. તમે બાળકો પાસેથી  જેવું વર્તન ઇચ્છો  છો તેવું તમે પણ કરો. 

આ હતી મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરો.

હવે નક્કી કરો કે મોબાઈલ આપણો મિત્ર કે દુશ્મન?

હા, ચોક્કસપણે એ આપણો મિત્ર પણ છે અને દુશ્મન પણ છે. દરેક વસ્તુની બે બાજુ હોય છે પોઝિટિવ અને નૅગેટિવ. જીવનમાં આગળ વધવું હોય તો આ બંને બાજુને સ્વીકારવી પડે. આવા સમયે આપણી વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલ વિના ચાલવાનું નથી એટલે તેના ઉપયોગમાં આપણે આપણું ડહાપણ,આપણું ગણતર એટલે કે  વિવેકબુદ્ધિને કામે લગાડવાની છે. આજકાલ શબ્દ વપરાય છે 'મોબાઈલ મૅનર્સ'. એનો ઉપયોગ કરીને આપણે મોબાઈલ શોખને લત કે વળગણ બનાવવાને બદલે તેને એન્જોય કરીએ. 


તમે મોબાઈલના ગુલામ બનશો?
ના...ના...ના...
મોબાઈલને મારો  ગુલામ બનાવીશ...પ્રોમિસ આપું છું.


મોબાઈલ મેનર્સ

  • આપણા જીવનમાં સંબંધોને જાળવી રાખવાની બાબત ખૂબ અગત્યની છે.એટલે કે જ્યારે તમે તમારા પરિવાર, મિત્રો સાથે બેસો છો, તેમની સાથે બહાર ફરવા કે પ્રવાસ-પિકનીકમાં જાઓ છો ત્યારે મોબાઇલને સાઈલન્ટ-મોડ પર મૂકીને રાખો. હવે તો આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને રેસ્ટોરાં કે અન્ય ખાણીપીણીની  જગ્યાઓ પર પ્રવેશ વખતે જ મોબાઈલને કલેક્ટ કરી લેવામાં આવે છે હા, ઈમરજન્સી કોલની સગવડ હોય છે ખરી. આમ કરવાનું કારણ એટલું જ છે કે તમે ફોનમાં બિઝી રહો તેને બદલે ફેમિલી કે મિત્રો સાથે એન્જોય કરો. 

  • તમારા ઘરમાં પણ ચા-પાણી પીતી વખતે કે ભોજન સમયે મોબાઈલ સાથે રાખો જ નહીં. એટલે વારંવાર ચેક કરવાની ટેવ છૂટી જશે.

  • આપણે આખો દિવસ જ્યાં કામ કરીએ છીએ તે વર્ક-પ્લેસ પણ બહુ અગત્યનું સ્થાન ધરાવે છે. આવી જગ્યા પર મોબાઈલનો ક્યારેય ઉપયોગ ના કરવો જોઈએ. હવે તો મોબાઈલ-મૅનર્સ હેઠળ અમુક કંપનીઓ કે સંસ્થાઓમાં નિયમ હોય છે કે મોબાઈલ સાથે લઈને નહીં જવાનું. અથવા તો બહાર રિસેપ્શન-સેન્ટર પર જમા કરાવી દેવાનો. ઇમરજન્સી-કોલ  માટે અલગ વ્યવસ્થા હોય છે.

  • કામમાં ખૂબ જ વ્યસ્ત રહેતી એક વ્યક્તિ છે જેને આખો દિવસ બહાર રહેવાનું હોય છે. આખો દિવસ વ્યસ્ત હોય છે. તેમ છતાં પણ તે કહે છે કે હું મારા સ્માર્ટફોનને સાઇલન્ટ મોડ પર જ રાખું છું અને દિવસમાં બે-ત્રણ વાર ચેક કરી લઉં છું.

  • તો પછી જે આખો દિવસ ઘરે જ રહેતાં હોય તેવા સિનિયર સિટીઝન્સ કે ગૃહિણીઓ પોતાનો સમય કેવી રીતે પસાર કરશે? હા, તેઓ પોતાનાં સમયને અલગ- અલગ પ્રવૃત્તિઓમાં વહેંચી શકે છે. વાંચન, લેખન, ગાર્ડનિંગ, કુકિંગ, પેઇન્ટિંગ, ગાયન-વાદન જેવી અનેક પ્રવૃત્તિઓ છે કે જે તમને આનંદ આપી શકે છે.


  • મોબાઈલમાં ચેટિંગ-સર્ફિંગ માટેનો એક અલગ ટાઈમ નક્કી કરો. એ સમય દરમિયાન બીજુંં કશું જ નહીં કરવાનું. અને ટાઈમર ઓન રાખવાનું એટલે તમારો સમય પૂરો થઈ ગયો છે તેવી એલર્ટ તમને આપશે.
  • આજકાલ એવું કહેવાની ફેશન થઈ ગઈ છે કે મને સમય જ નથી મળતો પણ જરા ચેક કરી લેજો કે આખા દિવસમાં તમે મોબાઈલને કેટલો સમય આપો છો. આનાથી તમને ખ્યાલ આવશે કે તમે બીજી બધી બાબતોને છોડીને માત્ર ને માત્ર મોબાઇલમાં જ રસ ધરાવો છો. 

  • તમે કોઈ એક ચોક્કસ સમયે મોબાઈલ વાપરશો તો તમારી પાસે તમારા પરિવાર, મિત્રો, સગાંસંબંધીઓ માટે ટાઈમ જ ટાઈમ હશે. એ ઉપરાંત, તમે તમારા શોખ અને રસના વિષયો પ્રત્યે ધ્યાન આપી શકશો અને નવા શોખ કેળવી પણ શકશો.

મોબાઈલને બદલે પુસ્તકો વાંચવાનો શોખ કેળવો

  • સૂતી વખતે મોબાઈલને બીજા રૂમમાં જ રાખો. તમારાં બાળકોમાં પણ આ ટેવનું પાલન કરાવો. અને જુઓ કે બાળક કોઈ સરસ વાર્તા સાંભળતાં-સાંભળતાં કે વાંચતાં-વાંચતાં સૂવે. રાત્રે બેડરૂમમાં પણ મોબાઈલને બદલે પુસ્તકો રાખવાનાં કે ઓડિયો-સંગીત સાંભળવાનું અથવા તો આખા દિવસની વાતો કરતાં-કરતાં સૂઈ જવાનું. આજે તો પતિ-પત્ની પણ એક જ બેડરૂમમાં એક જ પલંગ પર અલગ-અલગ મોબાઈલ પર ચેટ કરીને સમય પસાર કરતા હોય છે! 

નો મોબાઈલ ચેલેન્જ આપો

  • એક દિવસ 'નો મોબાઈલની ચેલેન્જ'  તમને પોતાને અને બાળકોને આપો. આ દિવસે મોબાઈલ વાપરવાનો જ નહીં. આ પણ અઠવાડિયાનો એક ઉપવાસ જ ગણાશે. આવું કરી જોજો, હું તમને ખાતરી આપું છું કે તમારું મન એટલું બધું ક્રિએટીવ બની જશે કે તમને બીજું ઘણું સૂઝશે, આખો દિવસ મોબાઈલમાં જ રોકાઈને ડલ-શુષ્ક બની ગયેલું તમારું મન ખૂબ જ હળવાશ અને તાજગી અનુભવશે. તમને તમારા જૂના-નવા મિત્રોને મળવાનું મન થશે, નવું-નવું કાંઈક કરવાનું મન થશે, બહાર ફરવા જવાનું મન થશે. બસ, આ ચેલેન્જ માત્ર એક મહિનો પણ કરશો તો તમને પછી કામ વિના મોબાઈલને અડવાનું મન નહીં થાય. આ રીતે તમારા જીવનમાં મેનર્સ-શિસ્ત હશે તો તમને કોઈ વસ્તુ એની ગુલામ કે દુશ્મન નહીં બનાવી શકે. અને તમને તમારી જિંદગી સાથે પ્રેમ થઈ જશે. તણાવ, ચિંતા, હતાશા, અશાંતિ જેવા પ્રશ્નો નહીં સતાવે. આ પ્રયોગ કરવા જેવો છે. આનાથી તમને એક નવી ખુશનુમા જિંદગી ભેટમાં મળી જશે. 

મોબાઈલ મારો મિત્ર કે દુશ્મન?મોબાઈલની અસરો, મોબાઈલ મૅનર્સ
મોબાઈલની પોઝિટિવ અસરોઃ-પરિવાર સાથે સમય ગાળો